سینماسینما، آریو همتی
نخست، تمام علاقه‌مندی‌ها و نظرات شخصی را در اپوخه قرار می‌دهیم.
اگر بخواهیم ارزشمندترین بازیگران را بنا بر منطق گیشه بسنجیم، در دو مفهوم استار و سوپراستار می‌توان به یک رتبه‌بندی دست یافت؛ که البته بنا بر دوران پیشا‌ستاره‌شدن، ستاره‌شدن و یا پساستاره‌بودن، باز در بررسی به نتایج متفاوتی می‌رسیم.
اگر بنا بر بازی‌های هم‌افزا و سینرژیسم باشد، باز نتایج دیگری در سطح متعالی حاصل می‌شود که اینجا، در بین زنان بازیگر، سوسن تسلیمی رتبه‌ی نخست را دارد.
«در سینرژیسم دیگر بحث دیالکتیک نیست؛ زیرا دیالکتیک در نهایت به غلبه‌ی یکی از دو قطب حس‌ها می‌انجامد. اما در تجربه‌ی انسانی و در بیان سینمایی آن، اغلب چنین غلبه‌ای رخ نمی‌دهد. آنچه رخ می‌دهد، همزیستی ناپایدار اضداد است. انسان در دل این همزیستی زندگی می‌کند و سینما دقیقاً از همین ناپایداری‌ها تغذیه می‌کند.» (۱)
و مانند بررسی سینرژیستیک، تعداد آثار مؤلف نیز می‌تواند یک معیار صحیح، دقیق و بی‌شائبه باشد و اهمیت بررسی و ارزشیابی بازیگران بنا بر این شاخص، می‌تواند یک مسیر صحیح و یک چراغ راه برای بازیگران نسل‌های بعدی باشد؛ تا بدانند هنر آن‌ها و انتخاب آن‌ها بین آثار اندیشه‌محور و در شکل متعالی‌تر، مؤلف، بالاخره دیده خواهد شد. (هرچند ما به سینمای گیشه و سرمایه که با سفره‌ی میلیون‌ها انسان در سراسر جهان ارتباط دارد و روزی تعداد زیادی انسان را تأمین می‌کند نیز نباید به شکل تند و یا با تحقیر مواجه شویم.)
سینمای مؤلفِ صاحب اندیشه، در دو ساحت پارادایمیک و فراپارادایمیک، در جهان هنر تأثیرگذار است. مهم‌ترین شاخصه‌ی آن، مبارزه با فراموشی حاصل از جهان سرمایه، برای درنگ انسان امروزی در احوالی غیر از عقل دکارتی ـ کانتی و فضای قرنطینگی هنر است.
مؤلف با انسان در جایگاه سوژه پیوند دارد که با مفهوم سینمای جریان اصلی جهان، یعنی «انسانی که ما می‌خواهیم در جایگاه سوژه»، متفاوت است. به هر حال، مؤلف در ساحت پارادایمیک با عقل دکارتی ـ کانتی پیوند دارد و مؤلف در ساحت فراپارادایمیک با عقل جهان‌شمول، کل‌نگر، اشراقی و با ریشه در حقیقت فرائیسم گره می‌خورد.
در میان بازیگران زن زیادی که در تاریخ سینمای ایران و سنت بازیگری زنان ایران درخشان ظاهر شده‌اند، وقتی همه را ماه‌ها بررسی کردم، به نتایجی رسیدم که می‌توانم بگویم: ما باید به این سینما، به این همه اتفاق اندیشه‌محور و این همه در ساحت بازی، بازی‌های تألیفی، افتخار کنیم.
سینمای ایران یقیناً از پرافتخارآفرین، بااصالت‌ترین و تأثیرگذارترین سینماهای جهان در عرصه‌ی اندیشه‌ورزی قرار دارد که پیش‌تر در کتاب «ژانرشناسی سینمای ایران در امتداد مکتب نقد عمیق‌گرا»، همتی و نوروزعلی ـ انتشارات آسو اوستا، ۱۴۰۴، شرح آن را داده‌ایم.
و اما رده‌ی ارزشمندترین بازیگران زن، بنا بر بسامد تعمدی در بازیگری مؤلف تا تاریخ مهرماه ۱۴۰۵؛ که البته در سال‌های بعد، بنا بر تعداد آثار تألیفی که هر بازیگر ممکن است داشته باشد، امکان تغییر در جایگاه‌ها هست و احتمالاً این جایگاه‌ها ثابت نخواهد ماند. و یا همچنین ممکن است افرادی که نزدیک‌تر هستند به جایگاه باارزش‌ترین‌ها در عرصه‌ی هنر بازیگری، با آثار تألیفی که بازی خواهند کرد، خودشان را به جایگاه ارزشمندترین‌ها برسانند:
۱ ـ لیلا حاتمی
۲ ـ گلشیفته فراهانی
۳ ـ هدیه تهرانی
۴ ـ شهره آغداشلو
۵ ـ فاطمه معتمدآریا
۶ ـ مریلا زارعی
۷ ـ نیکی کریمی
۸ ـ ترانه علیدوستی
۹ ـ فخری خوروش
۱۰ ـ فریماه فرجامی
۱۱ ـ مهتاب کرامتی
۱۲ ـ رویا نونهالی
منبع:
۱ ـ کتاب «بوطیقای سینرژیسم در سینمای ایران و جهان» ـ آذرپیک ـ همتی، انتشارات ارشدان تهران ـ ۱۴۰۵، چاپ اول.