سینماسینما، محدثه واعظی‌پور؛

مستند «خاکستر» ساخته آرش اسحاقی، روایتی جذاب از یک پرونده واقعی است. حادثه به معنای اصیل کلمه، تکان دهنده و غریب است، فیلمساز ِ جستجوگر، می‌کوشد غبار از این رخداد بیست ساله بزداید. ما در مسیر کشف واقعیت با او همراه می شویم، هنرِ اسحاقی در این است که از همان دقایق نخست، کمی پس از نمای زیبایی از ابرها و آوای نیایش مردم، ما را با ماجرا روبرو می کند. ضربه اول را در اتاق محقر و ساده زن (همسر سیف‌الله) می‌خوریم: سیف الله در آتش سوخته است. و پس از آن، روایت نخست را می بینیم و می‌شنویم و متحیر می‌شویم. اسحاقی، خانواده سیف الله، برادر، دختران و پسرانش را معرفی می‌کند. با آنها در روایت قاتل و مقتول، درگیر می‌شویم و می‌پذیریم که دست آنها برای پیشبرد پرونده، کوتاه بوده است. اطلاعات، دقیق، و جزئیات روشن و آگاهش بخش هستند. فیلم، تعلیق دارد و دقایق به سرعت می‌گذرند، «خاکستر» یک فیلم نفسگیر است که مدام ما را با عنصری یا پدیده ای غافلگیر می‌کند، مثل نکته ای که عمو اشاره کرده و یکی از پسرها آن را رد می‌کند، اما ذهن ما را درگیر می‌کند. حالا باید قاتل را بشناسیم. شاید این روایت، منصفانه نباشد.

فیلمساز، مقابل متهم می نشیند، فیلم دوباره جان می‌گیرد. فیلمسازِ پرسشگر، جستجوگرانه پیش می رود، مسلط است و کم نمی‌آورد. روایت دوم، به نظر منطقی می‌آید. متهم، خونسرد و حق به جانب است. این پایان ماجرا نیست. در میان صحبت های مردم ده، رنگارنگی و تنوع وجود دارد، زنی از «خودکشی» می‌گوید و باز، تماشاگر و باورهایش بهم می ریزد، این «بازی آگاهانه با باورها» برای تماشاگر دوست داشتنی است، این پرهیز از سریع حکم دادن و قضاوت کردن درباره یک رخداد، ذهن را تا انتها به دنبال سیف الله می کشد تا شاید رازهای بیست ساله فاش شوند.

«خاکستر» فقط یک قصه پرتعلیق یا گزارشی تصویری از یک حادثه نیست، فیلمساز می کوشد ریشه های یک واقعه را در بطن جامعه‌ای کاوش کند که به سکوت و تن دادن به تقدیر خو کرده است. گویی قرار است صدای قربانی، شنیده نشود. در طبیعتی بکر و چشم نواز، رازی سر به مهر، مانده است. رازی خونین که تنها دو دهه از وقوع آن گذشته اما در سکوتی عامدانه، نسبت به آن جهل و بی خبری وجود دارد.

پایان «خاکستر» قابل پیش‌بینی نیست، بیننده که با فیلم همراه شده، در هر لحظه امیدوار است گره ماجرا باز یا بخشی از حقیقت پس از مدتها آشکار شود. فیلم، ساختار دایره‌ای دارد. دوباره به نقطه آغاز می رسیم، به نمایی زیبا از امامزاده و زنی سوگوار که همچنان امیدوار است نیرویی غیبی و فراتر از معادلات این جهانی، راز مرگ دلخراش همسرش را آشکار کند.

«خاکستر» فیلمی منسجم، پرتعلیق و تماشایی است که درک لایه‌های زیرین و معناهای پرشمارش، لذت تماشایش را دو چندان می‌کند.