سینماسینما: ابراهیم عمران در روزنامه اعتماد نوشت:
نوشتن درباره کار مستند کمی سخت و تاملبرانگیز است. از آن جهت که نگاه راوی و راویان اثر؛ برآمده از منویات درونی و شاید خاستگاههای سیاسیشان باشد. از این روی صواب و ثواب آن است که بیطرفانه و دور از قضاوت به تماشای کارهای مستند؛ آن هم تاریخی بنشینیم. تاریخ هم اگر مشروطیت باشد؛ با همه بده و بستانهای سیاسی و اجتماعیاش که خود، تفضیل گستردهای میطلبد. کیوان مهرگان در تازهترین اثرش سراغ افرادی از زادگاهش کرمانشاهان رفته است. کسانی که در جنبش مشروطیت نقش ایفا کرده بودند و نامی از آنان در سالهای بعد نبود. نگرهای که آنچنان هم درکش سخت و شاذ نیست. «سرپتیها» داستان نیست. واقعیتی است که شاید در پستوهای تاریخ نیاز به دیده شدنش نمیرفت و این نیاز در گذر زمان معانی مستتری در خود نهان دارد. مگر نه تاریخ را فاتحان روایت میکنند که بر این اساس به حتم هژمونی آنانی که خواستند نامی از یار محمد خان کرمانشاهی و یارانش نباشد؛ غلبه کرده بر کسانی که صدایشان، گوش شنوایی پیدا نکرد یا اصولا در فکر آن نبودند که صدا باشند. عملگرایانی که در صحنه بودند و راویانی که در پس صحنه؛ همه امور را به نام خویش زدند. کارگردان در ابتدای کار سراغ همشهریانش میرود و از آنان درباره چند نام میپرسد. بیشترشان هیچ اطلاعی نداشتند. نگرهای که در بیشتر امور جاریمان نمود عینی دارد. جالبترین و در حقیقت تلخ و تاسفبارترین پاسخ را فردی داد که جنبش مشروطه را با قضایای دکتر مصدق یکی میدانست و دعوایش با فلان روحانی را فکت میآورد! یا آن جوان پرسهزن که میتواند نمادی از افرادی باشد که حالیه در کوچه پسکوچههای شهر و دیارمان وقت میگذرانند. هر گاه صحبت از مشروطه ایرانی میشد؛ حکایت سفیر فرانسه و همسرش؛ به ذهن فشار میآورد. آنسان که نقل است از ایشان که روزی به باغ سفارت انگلستان میروند از برای اینکه بدانند ایرانیان چه میخواهند که روزهای مدید در این منطقه خوش و آب و هوا سکنی گزیدند؟! بانوی فرانسوی بعد از گشتی در باغ، از چند نفر پرسشهایی میکند. جوابها تهی از دانش و معلومات سیاسی است. غریب نیست هم اینگونه جواب دادن؛ چه که در آن زمان، میزان سواد در حدود یک درصد برآورده میشد! از یکی میپرسد در پی چه هستید؟ پاسخ اما جالب بود برای همسر سفیر. یکی از بستنشینان کبابخور سفارت فخیمه؛ گفت: کنستیتوسیون! آن زن تعجب کرد و شاید در وهله نخست، خوشحال هم شد که فردی در ایران آن دوره؛ چنین مفهوم سترگی را میداند! پرسید که آیا معنایش را نیز میداند؟ آن فرد جواب داد: حکومت قانون و گفت بدانها گفتند که مشروطه چنین است! سفیر در جواب گفت: فرانسه تا دیوار خون بالا آورد که صاحب قانون شد؛ حال شما با بستنشینی و بساط بزم و عیش؛ چگونه میخواهید صاحب چنین جایگاهی شوید! حالیه نیز غم مستتر در گفتار و تصاویر «سرپتیها» نیز گوشه چشمی بدان روزگار دارد. مردمانی که با اختیار خویش و از روی غیرت ایلیاتی در پی مصادره نشدن مشروطه به دست مستبدین بودند. مشروطهای که شاید برای برخی نان خوبی داشت. بیراهه رفتن آن هم داستان پر آب چشمی است. مگر نه به گفته یکی از کارشناسان مستند؛ باید لفظ مشروطه از دهان مردم بیفتد! کرمانشاهانی که در آن دوران بسان همه ایران در رنج زیستن بود. همانقدر که مردمانی در آن دیار قد علم کرده بودند؛ برای تاریخ این غیرتداران کهن، کافی است. نگاه کیوان مهرگان به واسطه کارهای ژورنالیستیاش؛ زاویه دید بیطرفانهای دارد. از همه نحلههای فکری در مستندش بهره میبرد. از نگاه قومیتگرایانه یا نگاهی که بر مدنیت جنبش مشروطه نظر دارد. هر چند پر بیراه نیست که آن جنبش بیبدیل؛ خاستگاه تفکرمدارانهای داشت و بر این اساس افرادی نگرش خاصی را به جامعه جاری ساخته بودند و صاحبان قدرت منطقهای هم بر اساس سود و زیان، له و علیه قدرت مرکزی موضع میگرفتند. شاید تاسف سازنده مستند از آن باشد که چرا فردی چون یار محمد خان در جغرافیای دیگری قد علم نکرده بود. فردی که غیرت کرمانشاهی و کردی میداشت البته. ولی به قول گفته یکی از کارشناسان، صاحب نداشت! «سر مجاهدی» که اگر در تهران و تبریز و رشت؛ چنین لقب میگرفت؛ حالیه دستکم نامی از آن در میادین شهر وجود داشت. دوربین کارگردان شاعر مسلک ما؛ نگاه غمینی دارد. فریادهای زیادی را بر نمیآورد. افسوسش از شادیاش بیشتر است. سرخط خبرها نیست و نبود هیچگاه قهرمانش. مردانی بیدستار و پوشش سر. سرپتیهای بیرمز و راز. عاشقانی در راه آزادی. از خون گذشتگانی که لالههای دمیده آنان، شاید توجه کسی را جلب نکند. به حتم یار محمد خان میتوانست فردی ملی معرفی شود اگر صاحبان و «مبارزان شنبه» مشروطیت این اجازه را میدادند.ای کاش روزی دوربین کارگردان صاحب رای ما؛ این نگره را نیز پی گیرد که چرا بینامان رنج کشیده تاریخ را کسی نمیشناسد؟ دلیلش آیا فقط بیاطلاعی و کم آگاهی ماست یا دستانی اجازه ندادند عملگرایان اصلی چنین جنبشی، در دیدگان جامعه هماره حضور داشته باشند؟جدا از بحث درونمایه اثر؛ از بعد کیفی کار نیز، مهرگان تا آنجا که توانسته از دوربینش خوب بهره برده؛ یکی از پلانهای زیبا ریتم و رنگی است که با نجوای آهنگ «از خون جوانان وطن» با لیوانش میگیرد یا سکانسی از ستارخان زندهیاد حاتمی را فکت میآورد. کارگردانی که میتواند حرفهای نو و تازهای در سینمای مستندمان داشته باشد؛ هر چند کماکان نگاهی شاعرگونه و روزنامهنویسی در کارش هویداست تا جایی که یکی از سرودههای کارگردان میتواند جانمایه این اثر باشد. آنجا که میسراید: زنده یا مرده روی اسبی شرط میبندم که تو تک سوار آن باشی…
لینک کوتاه
مطالب مرتبط
- «جناب آقای شاهپور گراییلی همراه خانواده»؛ کتابی برای شناخت دهه هشتاد ایران
- راهیابی «شیرین» به جشنواره بینالمللی دهوک
- درباره سریال «محکوم»/ محکوم به تماشا
- لزوم استفاده همزمان از فیلمنامهنویسان داخلی و خارجی برای ساخت اثری جامع
- تطبیقی میان «زخم کاری»، «آبان» و «تاسیان»/ اخلاق، سرمایه و قدرت
- «غریزه»؛ عاشقانهای ناآرام
- من را خسرو پدر زیبا صدایم کنید…
- «علت مرگ: نامعلوم»؛ این هفت نفر و دنیایشان
- «سیاوش در آتش»؛ روایتی از ارتباط موسیقی با جامعه با محوریت زندگی استاد شجریان
- رونالدو در سرزمین امام قلیخان
- جهان با ما برقص/ نگاهی به سریال «مگه تموم عمر چند تا بهاره»
- تراژدی تنهاییِ سرپتیها/ نگاهی به مستند «سرپتیها»
- همه بک تو بلکی در ذهن داریم
- جهل مرکب بیپایان/ نگاهی به فیلم «زالاوا»
- طریقهی ابلق شدن/ نگاهی به فیلم «ابلق»
پربازدیدترین ها
- تاریخچه سریالهای ماه رمضان از ابتدا تاکنون/ در دهه هشتاد ۴۰ سریال روی آنتن رفت
- حقایقی درباره فیلم یک تکه نان به بهانه پخش آن از شبکه نمایش
- حیازدائی از جامعه به سبک نجلا/انتقاد شدید کیهان از سریال نجلا
- نشانهشناسی «صد سال به این سالها»؛ از اندوه بیپایان ایران تا احیای حس نوستالژی
- نگاهی به سریال پریا / یک عاشقانه نامتعارف
آخرین ها
- «فادرلند»؛ وطنی که دیگر نیست
- انتشار نسخه ویژه نابینایان «بدنام» و «کنکل»
- نامزدهای گرمی ۲۰۲۷ معرفی شدند
- مرور آثار کیارستمی در پاریس
- پایان تصویربرداری «سلبریتی»/ روایتی از تقابل چهره عمومی و جهان درونی شهرت
- نمایش مجموعهای از فیلمهای کوتاه و انیمیشن در موزه سینمای ایران
- علیرضا رهگذر درگذشت
- «مجلس قربانی سنمّار» در بیضاییخوانی
- «عشق ممکن»؛ طمع در لباس فضیلت
- نگاهی به سینمای مستقل و هنرمندانه ناصر تقوایی؛ از میزانسنهای ماندگار تا معنای ایستادگی و سکوت
- «یل» فعلا اجازه ادامه انتشار ندارد
- «همسفر» و «ذوق مرگ» در راه سینماها
- پاسداشت خسرو احمدی؛ مرد مهربانی که صادقانه کار میکند
- جلسه شورای داوری انجمن صنفی تماشاخانههای خصوصی برگزار شد؛ تأکید بر حل اختلافات درونصنفی
- سرژ رضوانی؛ هنرمندی چند وجهی که هیچگاه خود را جدا از ایران نمیبیند
- در سیونهمین دوره برگزاری؛ مستند پگاه آهنگرانی نامزد جایزه فیلم اروپا شد
- میکاییل شهرستانی «افسانههای تبای» را روی صحنه میبرد/ «چمدانهای بیمقصد» در خانه نمایش مهرگان
- جشنواره تئاتر فجر۴۵؛ معرفی مدیران بخشهای دیگرگونههای اجرایی، نمایشنامهنویسی و پایش دانشجویی
- سینمای مستند؛ مهمان کمسهم جشنواره ملی فیلم فجر
- «آنها که کمتر میشناسیم»؛ روایتی از زندگی زنان و کودکان روستایی
- گلاب آدینه؛ بازیگر مؤلف و راوی رنجهای معاصر
- در پنجاهودومین دوره برگزاری؛ نیکول کیدمن در مراسم سزار تجلیل میشود
- «بلفاست»؛ روایت یک رویداد تلخ تاریخی از دریچهی نگاه یک کودک
- پارک چان-ووک «راهزنان رتلکریک» را میسازد
- «بلفاست» زیر ذرهبین منتقدان؛ دریچهای تاریخی به جهان از منظر یک کودک
- فراخوان چهل و پنجمین جشنواره ملی فیلم فجر منتشر شد
- «افسانه سپهر» و «دیاِناِی» در راه اکران آنلاین
- آغاز کنسرتنمایش «فرهاد» از هفته آینده
- ورنر هرتسوگ «پیادهروی زندگی» را میسازد
- «استیسی کیچ» درگذشت





