سینماسینما، یاسمن خلیلیفرد
«بیبدن» فیلمیست که حواشیاش از همان زمان شرکت در جشنواره و پذیرفته نشدن در بخش سودای سیمرغ آغاز شد و با مسائلی چون اعتراض نامتعارف یکی از بازیگرانش در جشنواره و سپس شکایت خانوادهی غزاله شکور از آن ادامه یافت و به نظر میرسد همهی این جنجالها و حواشی بسیاری از مخاطبان را به تماشای آن کنجکاو کرده است.
جدا از موضوع حساس فیلم که شباهتی غیرقابلکتمان با یکی از تلخترین و بحثبرانگیزترین پروندههای جنایی سالهای اخیر یعنی پروندهی «آرمان و غزاله» دارد، فیلم به لحاظ ساختار و متن واجد ایراداتی است که آن را در حد فیلمی متوسط نگه داشتهاند.
به عنوان نخستین ساختهی کارگردانش، مرتضی علیزاده، «بیبدن» فیلمیست که از هرگونه ریسکپذیری و تجربهگرایی چه در فرم و چه در محتوا پرهیز کرده و سعی میکند داستانش را محتاطانه روی خطی صاف و کمخطر جلو ببرد اما شاید همین پیروی تام و بیخلاقیت از الگوی ثابت چنین درامهایی «بیبدن» را کاملاً شبیه به بسیاری از همان فیلمها کرده است؛ بدون ذرهای تفاوت، بدون ذرهای غافلگیری!
شاید نمونههای مشابه «بیبدن» را از حدود یک دههی قبل به کرات در سینمای ایران دیده باشیم؛ فیلمهایی معمایی با موضوع قصاص که عمده داستانشان در فضای دادگاه میگذرد، جوانانی که مرتکب قتل و تجاوز شدهاند، پدر و مادرانی با چشمان اشکآلود که بیوقفه راهروهای دادسرا و کلانتری و دادگاه را گز میکنند و به قاضی و بازپرس التماس، بازپرسهایی جدی اما نیکسرشت که به نحوی درگیر مسائل انسانی پرونده میشوند و در بزنگاههای اخلاقی پا را از حیطهی وظایف شغلیشان فراتر میگذارند و … . بسیاری از این المانها آنقدر برای مخاطب آشناست که شاید بتواند بدون تماشای فیلم از پیش جزئیات آن را در ذهن خود تجسم کند.
مسئلهی دیگر «بیبدن» سینمایی درنیامدنش است. فیلم بیش از آنکه دراماتیزه شود، بیش از آنکه موفق به تبدیل موقعیتهایش به قصه شود، بیش از آنکه ساختاری سینمایی داشته باشد شبیه گزارش کتبی یک پروندهی جنایی در یک روزنامه است که شخصی آن را بلند بلند برای تماشاگر میخواند. انگار فیلمساز بیش از آن که از پتانسیل تصویر و جذابیتهای دراماتیک موضوع بهره گیرد دست به دامان کلمات و دیالوگها شده است. انگار شرح ماوقع را باید در قالب دیالوگها بشنویم؛ از این حیث «بیبدن» تاحدودی شبیه به یک کتاب صوتی یا پادکست هم است. تصور کنید اگر تصاویر از فیلم حذف شوند و فقط آن را بشنویم چه نکات پراهمیت و کلیدیای را از دست خواهیم داد؟ و این یکی از ضعفهای بزرگ «بیبدن» است. احتمالاً فرازهای داستانی، نقاط مبهم پروندهی واقعی و قابلیتهای درونی پرونده برای تبدیل شدن به فیلمنامه و درام، آنقدر فیلمنامهنویس را به وجد آورده است که فراموش کرده میتواند به جای ارائهی حجم زیادی از اطلاعات در قالب واژه از قاب و تصویر بهره گیرد تا فیلمش رادیویی از آب درنیاید.
شاید به نظر بیاید که فیلم، در ستایش مجازات اعدام ساخته شده است اما اگر مطالعهای بر پروندهی اصلی کرده باشیم درمییابیم که فیلمساز تلاش خود را به کار گرفته است تا به حقیقت ماجرا نزدیک شود و رخدادهای داستان را بر طبق واقعیت جلو ببرد بنابراین به زعم من او بدون جانبداری از هیچیک از طرفهای پرونده تنها داستان را جلو میبرد. البته فیلم به شکلی کلی و نه چندان عمیق به مسائلی چون رشوه دادن، وکلای اهل زد و بند و برخی از فسادهای سیستم قضایی نیز اشاره کرده است؛ اشاراتی گذرا که چندان تأثیرگذار از آب درنیامدهاند. مثلاً نقش وکلا در فیلم میتوانست بسیار پررنگتر از شکل فعلی باشد و نقشی تأثیرگذارتر ایفا کنند که این اتفاق رخ نمیدهد.
همانطور که پیشتر نوشتم، ملودرامهایی با همین سبک و سیاق از سالها قبل در سینمای ایران ساخته شده و مورد توجه قرار گرفتهاند؛ شاید از «من مادر هستم»، «هیس دخترها فریاد نمیزنند»، «قسم»، «جمشیدیه»، «سارا و آیدا»، «خانهای در خیابان چهل و یکم»، «دهلیز» و … بتوان تنها به عنوان چند نمونه از این فیلمها نام برد که در سطوح کیفی متفاوتی ساخته شدند اما فضای مشابهی داشتند. همین یکی دو سال قبل هم فیلمهایی با همین فضا از جمله «علفزار» و «جاندار» ساخته شده بودند. بنابراین برای موفقیت در این ژانر و این قبیل از فیلمها فیلمساز باید بتواند آسهایی رو کند تا اثرش را از خیل عظیم فیلمهایی از این دست متمایز سازد و آن فیلم ویژگی منحصر به فردی برای درخشیدن داشته باشد. این دقیقاً نقطه ضعف «بیبدن» است؛ نداشتن هیچ ویژگی خاص و متمایزکنندهای و شباهت مطلق به دیگر درامهای همژانرش.
و اما بازیها: شاید «بیبدن» بیش از آنکه فیلم محتوا و متن باشد فیلم بازیگریست. فیلم حتا در اجرا نیز اثری معمولیست اما بازیهایی دارد که منصفانه نیست اگر از آنها یاد نکنم. نوید پورفرج، با یک بازی کنترلشده اما بهجا و درست، نقش بازپرس جوان پرونده را بینقص ایفا کرده است. در مقابل الناز شاکردوست هم نقش پر اشک و آهش را که به لحاظ سن و سال نیز تفاوتی واضح با نقشهای پیشینش دارد به خوبی ایفا کرده اگرچه شاید با چهرهپردازی مناسبتری این نقش بیشتر به او میآمد چرا که برای همسر سروش صحت بودن و داشتن دختری دانشجو هنوز جوان است و نقش به لحاظ موقعیت سنی با او فاصله دارد. دیگر بازیهای فیلم نیز همسان و همگناند. گرچه به زعم من پژمان جمشیدی، مینا وحید و بازیگر نوجوان نقش سروش میتوانستند بهتر از این باشند. گلاره عباسی نیز در سالهای اخیر نشان داده است که گزینهای مناسب برای ایفای نقشهای مکمل بیادماندنیست و همواره بهترینِ خود را در اختیار نقش قرار میدهد بنابراین بازی او نیز از بازیهای قوی فیلم است.
درنهایت «بیبدن» فیلمی متوسط است که میتوانست از پتانسیل درونی موضوع پرچالش و منحصر به فرد خود چه در اجرا و چه در روایتپردازی بهرهی بهتری بگیرد. با این حال همچنان فیلم بهتری نسبت به بسیاری از فیلمهای ضعیف فجر سال گذشته است و عدم حضورش در بخش رقابتی جشنواره جای سوال دارد!
لینک کوتاه
مطالب مرتبط
- «استخر»؛ خواستن یا نخواستن؟
- نگاهی به سریال «گل سنگ»؛ آخرین شب آرامش
- «کفایت مذاکرات»؛ شوخیهای نخنما
- «کج پیله» وقتی زنها از پوست خودشان، خارج میشوند
- «محکوم»؛ آغازی برای پایان
- «بامداد خمار»؛ از کتاب ممنوعه تا پلتفرمهای سینمای خانگی
- «ستاره لیلا» رونمایی شد
- «ناتور دشت»؛ یک فیلم با داستانی سرشار از تعلیق
- «رها»؛ بازگشت شکوهمند سینمای مستقل اجتماعی
- مهران مدیری و الناز شاکردوست در فیلم جدید هاتف علیمردانی
- نگاهی به فیلم «هفتاد سی»/ در بستر واقعیت
- نگاهی به فیلم «باغ کیانوش»؛ پرهیز از شعارزدگی
- «شهسوار»؛ شیرین اما تلخ…
- راهیابی «آخرین تولد» به پنج جشنواره بینالمللی
- معرفی بازیگران فیلم جدید حمید نعمتالله
پربازدیدترین ها
- نگاهی به سریال پریا / یک عاشقانه نامتعارف
- تاریخچه سریالهای ماه رمضان از ابتدا تاکنون/ در دهه هشتاد ۴۰ سریال روی آنتن رفت
- حقایقی درباره فیلم یک تکه نان به بهانه پخش آن از شبکه نمایش
- حیازدائی از جامعه به سبک نجلا/انتقاد شدید کیهان از سریال نجلا
- نشانهشناسی «صد سال به این سالها»؛ از اندوه بیپایان ایران تا احیای حس نوستالژی
آخرین ها
- «مرلین» به تماشاخانه هما میرود/ «اندوه اردیبهشت» روی صحنهی لبخند
- فیلمبرداری فیلم پنجاه و یکم وودی آلن تمام شد
- «فادرلند»؛ وطنی که دیگر نیست
- انتشار نسخه ویژه نابینایان «بدنام» و «کنکل»
- نامزدهای گرمی ۲۰۲۷ معرفی شدند
- مرور آثار کیارستمی در پاریس
- پایان تصویربرداری «سلبریتی»/ روایتی از تقابل چهره عمومی و جهان درونی شهرت
- نمایش مجموعهای از فیلمهای کوتاه و انیمیشن در موزه سینمای ایران
- علیرضا رهگذر درگذشت
- «مجلس قربانی سنمّار» در بیضاییخوانی
- «عشق ممکن»؛ طمع در لباس فضیلت
- نگاهی به سینمای مستقل و هنرمندانه ناصر تقوایی؛ از میزانسنهای ماندگار تا معنای ایستادگی و سکوت
- «یل» فعلا اجازه ادامه انتشار ندارد
- «همسفر» و «ذوق مرگ» در راه سینماها
- پاسداشت خسرو احمدی؛ مرد مهربانی که صادقانه کار میکند
- جلسه شورای داوری انجمن صنفی تماشاخانههای خصوصی برگزار شد؛ تأکید بر حل اختلافات درونصنفی
- سرژ رضوانی؛ هنرمندی چند وجهی که هیچگاه خود را جدا از ایران نمیبیند
- در سیونهمین دوره برگزاری؛ مستند پگاه آهنگرانی نامزد جایزه فیلم اروپا شد
- میکاییل شهرستانی «افسانههای تبای» را روی صحنه میبرد/ «چمدانهای بیمقصد» در خانه نمایش مهرگان
- جشنواره تئاتر فجر۴۵؛ معرفی مدیران بخشهای دیگرگونههای اجرایی، نمایشنامهنویسی و پایش دانشجویی
- سینمای مستند؛ مهمان کمسهم جشنواره ملی فیلم فجر
- «آنها که کمتر میشناسیم»؛ روایتی از زندگی زنان و کودکان روستایی
- گلاب آدینه؛ بازیگر مؤلف و راوی رنجهای معاصر
- در پنجاهودومین دوره برگزاری؛ نیکول کیدمن در مراسم سزار تجلیل میشود
- «بلفاست»؛ روایت یک رویداد تلخ تاریخی از دریچهی نگاه یک کودک
- پارک چان-ووک «راهزنان رتلکریک» را میسازد
- «بلفاست» زیر ذرهبین منتقدان؛ دریچهای تاریخی به جهان از منظر یک کودک
- فراخوان چهل و پنجمین جشنواره ملی فیلم فجر منتشر شد
- «افسانه سپهر» و «دیاِناِی» در راه اکران آنلاین
- آغاز کنسرتنمایش «فرهاد» از هفته آینده





