سینماسینما، آریو همتیدر دورههای محوریت سیستمهای کاهشی ـ افرایشی، سیستمهای التقاطی ترکیبی و سیستمهای افزایشی انضمامی، مکاتب، ژانرها و سبکهای مختلفی متناسب با زمینه زمانه به وجود آمدهاند. مکاتب به علت اونتولوژیک بودن نسبت به مفاهیم هنری تعاریف مختلف و متفاوتی داشتهاند که ما از همه اینها با خوانش دقیق مفاهیم و مولفههای مکاتب میتوانیم آگاهی یابیم. بازیگری در سینما بر چهار محور فلسفی میچرخد که چون به فلسفه بازیگری مربوط هستند نیاز به مواجهه تخصصی دارند. ۱)کاراکتر غیرکلیشهای،ضد کاراکتر و یا دگر کاراکتری، ۲)دگرسوژگی، ۳)دیالکتیک ادراکی بازیگر و کاراکتر، ۴)بازیگر و کاراکتر به مثابه سوژههای شناور در میان بازیگران مرد سینمای ایران بازیگران حرفهای بسیاری توانستهاند در طول دههها با سینمای ایران جلو بیایند و بازیهای درخشان متعدد از خود بر جای بگذارند که اینجا موجز اما کامل نام آنها را میآوریم:
۱ـ بهروز وثوقی: مهمترین شمایل موج نوی سینمای ایران با کلکسیونی از آثار موج نویی مولف «قیصر»، «رضا موتوری»، «طوقی»، «داش آکل»، «فرار از تله»، «دشنه»، «تنگسیر»، «گرگ بیزار»،«گوزن ها»،«کندو»، «ملکوت»، «سوته دلان» و… که بازی او در «گوزنها» کیمیایی و «سوته دلان» علی حاتمی را میتوان با معیارهای جهانی بازیگری مانند آل پاچینو، داستین هافمن و ژان پل بلموند و سنجید.
۲ـ علی نصیریان: مهمترین بازیگر تاریخ تئاتر ایران که آثار متعدد در سینمای اندیشه محور مانند «گاو»، «آقای هالو»، «ستارخان»، «پستچی»، «دایره مینا»، «مهرگیاه» و «سرایدار» در سینما پیشا ۵۷ او را در تاریخ سینما جاودانه کردو همچنین تصاویر ماندگاری در سینمای پسا ۵۷ مانند «کمال الملک»، «هزاردستان»، «ناخدا خورشید» و «دیوانهای از قفس پرید» را حافظه سینما در خود ثبت کرده است. او تا «میوه ممنوعه»، «شکارچی شنبه»، «مسخره باز» و «هفت بهارنارنج» و… همیشه در اوج بودگی خود را حفظ کرد.
۳ـ عزتالله انتظامی: نخستین بازیگر مطرح موج نوی سینمای ایران با بازی در «گاو» مهرجویی، انتظامی بیشترین تعداد فیلم را در میان تمامی بازیگران سینمای ایران در سینمای اندیشه محور بازی کرده است. «گاو»، «آقای هالو»، «بیتا»، «پستچی»، «صادق کرده»، «ستار خان»، «دایره مینا»، «ملکوت»، «حاجی واشنگتن»، «هزار دستان»، «کمال الملک»، «اجاره نشینها»، «هزاردستان»، «کشتی آنجلیکا»، «گراند سینما» و تا «هامون»، «بانو»،«ناصرالدین شاه آکتور سینما»، «روز واقعه»، «روسری آبی»، «خانهای روی آب»، «آتش سبز»، «مینای شهر خاموش»، «چهل سالگی» و… بنا بر این کیفیت و کمیت حضور، او را به درستی آقای بازیگر نامیدهاند .
۴ـ سعید راد: بازیگر مطرح سینمای موج نو با فیلم هایی مانند «خداحافظ رفیق»، «کافر»، «صبح روز چهارم»، «صادق کرده»، «تنگنا»، «سفر سنگ» و «خط قرمز».
۵ـ اکبر عبدی: «اجاره نشینها»، «ای ایران»، «مادر»، «دلشدگان»، «ناصرالدین شاه آکتور سینما»، «هنرپیشه» و «آدم برفی» همه در بازیگری مولف مورد تایید جامعه آکادمیک است. اکبر عبدی مهمترین بازیگر کمدی تاریخ سینمای ایران هم به سبب محبوبیت، کمیت و هم کیفیت است. انگار که فراتر از تمام الگوهای آکادمیک بازی، او بازیگری غریزی است که بالاتر از پرویز صیاد، نصرت الله وحدت و نصرت کریمی در تاریخ کمدی ما ثبت است.
۶ـ خسرو شکیبایی: «هامون» مهرجویی ۱۳۶۸ در سینمای مولف و با بازی مولف او جاودانهترین تصویر روشنفکری بر پرده سینمای ایران است. «بانو»، «سارا»، «یک بار برای همیشه»، «پری»، «کاغذ بیخط»، «سالاد فصل» و «دل شکسته» در سینمای اندیشه محور تصاویر متعددی از او در حافظه جمعی مخاطبان سینماست. او در بین بازیگران سینمای نسلهای بعد یکی از محبوبترینها و الگوهای بازیگری محسوب میشود.
۷ـ پرویز پرستویی : «لیلی با من است» کمال تبریزی کمدی ـ اعتراضی در فضای جبهه برای نخستین بار او را به عنوان بازیگری مولف تثبیت کرد. «آژانس شیشه ای» حاتمی کیا و جنگی ـ اعتراضی در کنار «بید مجنون» مجید مجیدی سه بازی مولف و تاثیر گذار از او در تاریخ سینمای ماست. پرستویی در نقش های کمیک و جدی مقابل فاطمه معتمد آریا و همچنین در آثار متعدد زیادی در سینمای اندیشه محور بازی کرده است. پرستویی مورد پسند جمعیت انبوهی از مخاطبان سینماست.
۸ـ رضا کیانیان: «آژانس شیشه ای» حاتمی کیا و تصویر متفاوت مامور اطلاعاتی از او یک بازیگر مولف ساخت. کیانیان در سینمای پس از انقلاب در کنار خسرو شکیبایی و پرویز پرستویی سه انتخاب فیلم های اندیشه محور سینمای ما بوده اند. تعداد آثار اندیشه محور او نیز متعدد است.
۹ـ مهدی فتحی: بازیگر مولف نقش عمروعاص در «امام علی» و «اعتراض» مسعود کیمیایی که با وجودآثار کمتری که بازی کرد نقشهای خاص و ماندگاری دارد.
۱۰ـ فریبرز عرب نیا: «ضیافت» و «سلطان» از مسعود کیمیایی او را به عنوان بازیگر مولف در سینمای ما تثبیت کرد. فیلم هایی مانند «شوکران» و «رنگ شب» و همچنین آثار متعدد دیگر در سینمای اندیشه محور او را بازیگری مورد پسند برای جوانان عصیان گرا تبدیل کرده است.