سینماسینما، آریو همتی
مهمترین نکته در زمینه اقتباس و ساختن فیلم بنا بر یک اثر ادبی هنری یعنی داستان و انواع مختلف آن این است که کارگردان یا تهیهکننده و عامل ساخت اثر ادبیات را بشناسد که بتواند اثری مولف و شاخص را انتخاب کند و سپس در مراحل پرداخت و ساخته شدن با وسواس خاص بتواند به همافزایی جهان داستان و جهان سینما کمک کند و اثری مطرح و ماندگار بسازد.
شیرین نشاط کارگردان ـ نقاش مولف مطرح و جهانی ما با تسلطی که به داشتههای ادبی ایران داشته است به سراغ کتاب شاخص و مولفی به نام «زنان، بدون مردان» اثر شهرنوش پارسیپور میرود. اگر کوتاه به اقتباس از ادبیات مولف نگاهی بیاندازیم و آثار موفق و تا حدودی موفق را ببینیم میتوانیم به فیلم «شوهر آهو خانم» داوود ملاپور۱۳۴۷ بنا بر «شوهر آهو خانم» علی محمد افغانی ۱۳۴۰، «گاو» داریوش مهرجویی ۱۳۴۸بنابر «عزاداران بیل» غلامحسین ساعدی، «آرامش در حضور دیگران» ناصر تقوایی ۱۳۴۹ بنابر «آرامش در حضور دیگران» غلامحسین ساعدی۱۳۴۶، «تنگسیر» امیر نادری ۱۳۵۲ بنابر «تنگسیر» صادق چوبک ۱۳۴۲، «خاک» مسعود کیمیایی ۱۳۵۲بنابر «آوسنه باباسبحان» محمود دولت آبادی ۱۳۴۷، «شازده احتجاب» بهمن فرمان آرا ۱۳۵۳بنابر «شازده احتجاب» هوشنگ گلشیری ۱۳۴۸، «ملکوت» خسرو هریتاش ۱۳۵۵ بنابر «ملکوت» بهرام صادقی ۱۳۴۹، «دایی جان ناپلئون» ناصر تقوایی۱۳۵۵بنابر «دائی جان ناپلئون» ایرج پزشکزاد ۱۳۴۹، «درخت گلابی» داریوش مهرجویی ۱۳۷۶ بنابر «درخت گلابی» گلی ترقی، «ساحره» داوود میرباقری ۱۳۷۶ بنابر «عروسک پشت پرده» صادق هدایت ۱۳۱۲، «گاوخونی» بهروز افخمی ۱۳۸۱ بنابر «گاوخونی» جعفر مدرس صادقی ۱۳۶۲، «زنان بدون مردان» شیرین نشاط ۱۳۸۸بنابر «زنان بدون مردان» شهرنوش پارسی پور۱۳۶۸، «پرسپولیس» مرجان ساتراپی ۱۳۸۶ بنابر «پرسپولیس» ساتراپی۱۳۷۹، «چهل سالگی» علیرضا رئیسیان ۱۳۸۸ بنا بر «چهل سالگی» ناهید طباطبایی ۱۳۷۹، «لولیتا خوانی در تهران» اران ریکلیس۱۴۰۲ بنابر «لولیتا خوانی در تهران» آذر نفیسی۱۳۸۲و…اشاره کنیم.
پارسی پور در رمان خود با عنوان راوی جهان سنت با تمام داشتههای رئال و پتانسیلهای تصرفگرای قلم خود به نقد آن بخش از سنت میپردازد که زن را با نگاه ابزاریک از کشف و شهود و بالفعل شدن استعداد هایش جلوگیری می کند. روایتی انتقادی و سازنده که به ما فرصت خوانش آنچه به اشتباه اتفاق افتاده و آنچه نباید در آینده اتفاق بیافتد را گوشزد میکند.
اثری که راویت های چهار زن با عقبه و پتانسیلهای مختلف بالفعل شده یا بالقوه باقی مانده در دل صداهای مردانه است که هر کدام در پی اثبات هویت فردی و فرد در جامعه و جهان هستند و به گونهای باید برای این تثبیت یک مبارزه تاریخی پایان ناپذیر را ادامه بدهند.
شیرین نشاط با ساختار آوانگاردی که در فیلم ارائه می دهد توانسته با جان اثر را حفظ کند و پیوندی جنس سومی مابین ادبیات و سینما برقرار کند. درک طبیعی محیط و تسلط به تاریخ رنج زنان همراه با درک بازیگران فیلم از این شرایط ما را با اثری تاثیرگذار مواجه میکند که میتواند تلنگری بر وجدان جانهای آگاه بزند.
وجوه تفاوتساز جنسیتی و تقابل تفکرات ماکیستی و فمینیستی به خوانشهای متعدد فیلم منجر شده است.
شناخت دغدغههای زنان، شناخت بدن زن، شناخت جامعه به عنوان بستر ظهور و بروز پتانسیلهای زنانه، شناخت فضاهای اجتماعی مهم تاریخ معاصر به تاثیرگذاری کتاب و فیلم کمک زیادی میکند.