سینماسینما، آریو همتی
سینمای ایران بنا بر دو عامل :
۱. انقطاع سوژه، ۲.ایزوله شدن ابژه، به نسبت سینمای جریان اصلی در جهان امکان صورتبندی را برای مدتها آنگونه که بایسته بود از دست داده است.
ارتباط بیواسطه ستاره ـ مخاطب را وقتی نتوانیم برقرار کنیم طبیعی است که از میان جمعیت سینمارو چه تودگانیها و چه نخبگانیها به مرور سینما از سبد هفتگی ـ ماهانه ـ سالانه آنها حذف میشود.
در بحث ستارهها و سوپر استارها حرف اول و آخر را جمعیت عام سینمارو و در مواردی اندک جمعیتی از طبقه متوسط که سینما میروند میزنند.
به هر حال بنا بر پژوهشها میتوان سوپراستارهای سینمای ایران از دهه ۱۳۳۰ تا ۱۴۰۵ را در چهار گروه تقسیم و معرفی کرد:
الف)سوپر استارهای جریانساز در سینمای جریان اصلی شامل :
۱۳۳۰تا ۱۳۴۰ موج ناصر ملکمطیعی
۱۳۴۰ تا ۱۳۴۸ موج محمدعلی فردین
۱۳۴۸تا ۱۳۵۳ موج بهروز وثوقی
۱۳۵۳ تا ۱۳۵۷ موج فرزان دلجو
۱۳۶۳ تا ۱۳۶۹ موج جمشید هاشمپور
۱۳۶۹تا ۱۳۷۷ موج ابوالفضل پورعرب
۱۳۷۷تا ۱۳۸۲ موج هدیه تهرانی
۱۳۸۲ تا ۱۳۹۴ موج محمدرضا گلزار
۱۳۹۴ تا ۱۴۰۰ موج نوید محمدزاده
۱۴۰۰تا ۱۴۰۵ موج بهرام افشاری
ب) سوپراستارهای سوژه تابع: دهه سی ستارههایی مانند ژاله علو، اصغر تفکری، سوسن، مجید محسنی و…که هیچکدام از آنها نتوانستند سوپر استار باشند. اما در میان سوژههای تابع فردین، بازیگرانی مانند بیک ایمانوردی، ایرج قادری، فروزان، آذر شیوا و منوچهر وثوق توانستند در موج فردین به جایگاه سوپراستاری برسند.
موج بهروز وثوقی سوژه های تابعی مانند پوری بنایی، سعید راد و بهمن مفید را در جایگاه سوپر استار تثبیت کرد . موج فرزان دلجو سوژههای تابعی مانند سعید کنگرانی، داریوش اقبالی، گوگوش و آیلین ویگن را به عنوان سوپراستار به سینما معرفی کرد. موج جمشید هاشمپور سوژههای تابعی مانند فرامرز قریبیان و جعفر دهقان را به عنوان سوپر استار معرفی کرد. موج ابوالفضل پورعرب سوژههای تابعی مانند آتیلا پسیانی، رضا رویگری، کتایون ریاحی، فاطمه گودرزی و…را در جایگاه ستاره داشت اما از آن میان نیکی کریمی سوپر استار هم افزای پورعرب در این موج بود. موج هدیه تهرانی ستارههایی مانند میترا حجار، فرخ نژاد، شادمهر عقیلی،علی قربانزاده، مریلا زارعی و… را داشت، اما فقط محمدرضا فروتن و فریبرز عربنیا در این موج همافزا با تهرانی سوپر استار محسوب میشوند. موج محمدرضا گلزار سه سوپر استار یعنی بهرام رادان، مهناز افشار و امین حیایی را توانست در سینمای گیشه معرفی کند. موج نوید محمدزاده نیز ستارههایی مانند رعنا آزادیور، امیر آقایی، هومن سیدی را داشت، اما سوپراستارهای این موج کنار محمدزاده پریناز ایزدیار، پیمان معادی و جواد عزتی بودند. موج بهرام افشاری که بعد از ۱۴۰۰ با ارائه چند فیلم پرفروش و بین ۱۰۰ تا ۴۰۰ میلیارد فروش خود را به سینما قبولاند سوپراستارهایی مانند پژمان جمشیدی و سارا بهرامی را با رویکرد طنز انتقادی با خود دارد. بهرامی در درام نیز سوپراستاری درخشان است.
ج) دسته سوم سوپر استارهای همهگیر محسوب میشوند. محبوبیت بینامردمی بسیار بالای این دسته در دوران اوج فروش و دستمزدهایی استثنایی در یک برهه خاص که گاهی از سوپراستارهای جریانساز نیز بیشتر میشد را به همراه داشت. این دسته در میان عامه جامعه سینمارو محبوبیت ویژه داشتهاند. سوپراستارهای همهگیر عبارتند از: ایلوش خوشابه در دهه سی، نصرتالله وحدت در دهه چهل، پرویز صیاد در دهه پنجاه، اکبر عبدی در دهه شصت و هفتاد، مهران مدیری در تلویزیون و رضا عطاران در دهههای اخیر .
د) چهارمین دسته سوپر استار، سوپراستارهای جریان روشنفکری که به جمعیت عام سینمارو قائم نبودند بلکه به جمعیت سینما روی طبقه متوسط قائم بودند. از ستارههای روشنفکری میتوان به رضا کیانیان، بابک حمیدیان، پگاه آهنگرانی، هنگامه قاضیانی، پانتهآ بهرام اشاره کرد و از سوپراستارهای این موج علی نصیریان، عزت الله انتظامی، پرویز فنیزاده، خسرو شکیبایی، امین تارخ، شهره آغداشلو، سوسن تسلیمی، فاطمه معتمدآریا، پرویز پرستویی، گلشیفته فراهانی، شهاب حسینی، لیلا حاتمی، حامد بهداد، ترانه علیدوستی و طناز طباطبایی اشاره کرد البته از جریان سازان بهروز وثوقی، هدیه تهرانی و از سوژههای تابع فریبرز عربنیا و نیکی کریمی و همچنین محمدرضا فروتن و میترا حجار بخاطر «متولد ماه مهر» و «اعتراض» در جنبشهای دانشجویی جزو اتفاقات مهم جریان روشنفکری محسوب میشوند.