سینماسینما، کیوان مهرگان مستندساز و روزنامهنگار در اعتماد نوشت:
در سالهای اخیر، سه سریال ایرانی—«زخم کاری» (محمدحسین مهدویان)، «آبان» (رضا دادویی)، و «تاسیان» (تینا پاکروان)—شمایلی دراماتیک و تودرتو از نسبت قدرت، سرمایه و اخلاق در جامعه ایرانی ترسیم کردهاند.
آنچه این سه اثر را در پیوندی غیررسمی قرار میدهد، نه شباهت در داستان یا فرم، بلکه حضور سه شخصیت است که در تقابل با یکدیگر، یک منظومه معنایی میسازند: مالک مالکی، فریبرز ثابت و جمشید نجات.
مالک و فریبرز، آینههای یک سرمایهداری بیریشه
در هر دو سریال زخم کاری و آبان، با شخصیتهایی مواجهیم که شرکتهای بزرگ، قدرت اقتصادی، و روابط پنهان تبهکارانه را در دست دارند. اما این قدرت، نه بر شایستگی یا تولید، بلکه بر رانت، حذف، فساد و خشونت بی رحم استوار است.
مالک مالکی در زخم کاری، مردیست که از دل مناسبات پنهان سر برآورده، و بهسادگی برای حفظ قدرت، جان میگیرد. او با ظاهر یک مدیر ار شد با ظاهری موقر، اما شبکهای از خشونت، جنایت و بیرحمی را هدایت میکند مالک نه کارآفرین است، نه تولید کننده؛ او فقط در حال زد و بند است .رفتاری که بدون شفافیت، ثروت را به دست برخی سپرده و پاسخگویی را از آنان سلب کرده.
فریبرز ثابت در آبان نیز چهرهای همزمان اگرچه عاشق اما به شدت خطرناک است. که برای رسیدن به مقاصدش هیچ ابایی برای عبور از خط قرمزهای پر رنگ خانوادگی ندارد. او، همانند مالک، تجسم سرمایهداری بدون اخلاق است؛ طبقهای نوظهور که همهچیز را در ترازوی سود وقدرت میسنجد.
جمشید نجات، انسان در آستانهی بلعیده شدن
در نقطهی مقابل این دو، جمشید نجات در تاسیان ایستاده است. او مردیست شریف، مسئول، صادق و اهل انصاف. شخصیت نجات نه در قدرت، بلکه در اخلاق ریشه دارد. او فرزند دورانی است که بورژازی ملی در ایران مدرن درحال شکل گیری بود.
اهمیت تاریخی نجات در این است که متعلق به نسلی از مدیران بنگاههای اقتصادی است که ساختن ایران برایشان از کسب سود اهمیت بیشتری داشت. او در جهانی زیست میکند که تولید را مقدم بر سرمایه می بنید و چرخیدن چرخ های کارخانه ولو هنگامی که مغضوب سرکوب پلیسی سیستم می شود برایش اهمیتی بیشتر از سوگواری برای رفیقش دارد.
در حقیقت، نجات تجسم «امکان بودن انسان در دل جامعه» است، پیش از آنکه سرمایهسالاری همهچیز را ببلعد.
از بورژوازی ملی به ماشین سرمایه سالاری: گذر از نجات به مالک
این سه شخصیت، مسیر دگردیسی جامعه ایرانی در نیمقرن اخیر را فشرده میکنند:
• جمشید نجات: اخلاقمدار ، تولید کننده و شریف و متعلق به نسل بورژوازی ملی ایران
• فریبرز ثابت: قدرتطلب پنهان، محصول اقتصاد رانتی بدون نظارت با ذهنی خطرناک
• مالک مالکی: سرمایهدار تبهکار، چهرهی عریان سرمایه بدون شالوده هم خانواده طبقاتی فریبرز ثابت
این سهگانه، به زبان تصویر، به مخاطب هشدار میدهد که چگونه تغییر در غیاب نظارت و عدالت، به فساد منتهی میشود. آنچه از بین رفته، یک اقتصاد پویا و ملی است که دغدغه اش کار، تولید، ساختن ایران است.
سوال مهم:آیا ممکن است بار دیگر «نجات»هایی در دل این جهان سر برآورند؟ یا برای همیشه محکوم به حاکمیت سرمایهداران بیاخلاقی چون فریبرز و مالک هستیم؟
پاسخ، شاید نه در فیلمنامهها، که در خود جامعه نوشته میشود.
و نکته پایانی:
این سه سریال پر مخاطب در لایه های زیرین امکان قضاوت عمومی درباره کنشگران اقتصادی دو دوره را فراهم می کنند.تا اینجای کار سرمایه سالاران بازی را به بورژوازی ملی باخته اند. هم در تاریخ هم در تصویر هم در وجدان های خاموش تماشاگران این سه سریال!
لینک کوتاه
مطالب مرتبط
- روایت غالب، در تقابل با روایت مغلوب
- اقتباس بهمثابه ابزار فهم جامعه/ از روایت تراژیک تا روایت عاشقانه
- معرفی برگزیدگان بیست و چهارمین جشن حافظ؛ «پیر پسر» چهار جایزه گرفت/ سه جایزه برای «تاسیان»
- راهیابی «شیرین» به جشنواره بینالمللی دهوک
- دو جایزه جشنواره اسپانیایی به «آبان» رسید
- نگاهی به نقدهای «تاسیان»/ نمایش یک دوران آرام، لزوما رویا فروشی نیست
- «تاسیان» و پایانی بیقهرمان
- «تاسیان» و نظریه مرگ مولف
- تاسیان میشود بیتو
- در فقدان نگاه زنانه؛ دو مجموعه، دو فیلمساز زن ایرانی
- مرگ رفاقتها در بزنگاه تاریخ/ نگاهی به سریال «تاسیان» به بهانه پخش قسمت بیست و یکم
- «اسپات لایت» با «آبان» میآید
- «بامداد خمار» و «مو به مو» در راه نمایش خانگی
- «تاسیان» از نگاه نسل من؛ مصائب تصویر کردن یک برهه تاریخی
- وحید آگاه، وکیل دادگستری: اخذ مجوز تولید و پخش از ساترا مبنای قانونی ندارد
پربازدیدترین ها
- نگاهی به سریال پریا / یک عاشقانه نامتعارف
- تاریخچه سریالهای ماه رمضان از ابتدا تاکنون/ در دهه هشتاد ۴۰ سریال روی آنتن رفت
- حقایقی درباره فیلم یک تکه نان به بهانه پخش آن از شبکه نمایش
- حیازدائی از جامعه به سبک نجلا/انتقاد شدید کیهان از سریال نجلا
- نشانهشناسی «صد سال به این سالها»؛ از اندوه بیپایان ایران تا احیای حس نوستالژی
آخرین ها
- «مرلین» به تماشاخانه هما میرود/ «اندوه اردیبهشت» روی صحنهی لبخند
- فیلمبرداری فیلم پنجاه و یکم وودی آلن تمام شد
- «فادرلند»؛ وطنی که دیگر نیست
- انتشار نسخه ویژه نابینایان «بدنام» و «کنکل»
- نامزدهای گرمی ۲۰۲۷ معرفی شدند
- مرور آثار کیارستمی در پاریس
- پایان تصویربرداری «سلبریتی»/ روایتی از تقابل چهره عمومی و جهان درونی شهرت
- نمایش مجموعهای از فیلمهای کوتاه و انیمیشن در موزه سینمای ایران
- علیرضا رهگذر درگذشت
- «مجلس قربانی سنمّار» در بیضاییخوانی
- «عشق ممکن»؛ طمع در لباس فضیلت
- نگاهی به سینمای مستقل و هنرمندانه ناصر تقوایی؛ از میزانسنهای ماندگار تا معنای ایستادگی و سکوت
- «یل» فعلا اجازه ادامه انتشار ندارد
- «همسفر» و «ذوق مرگ» در راه سینماها
- پاسداشت خسرو احمدی؛ مرد مهربانی که صادقانه کار میکند
- جلسه شورای داوری انجمن صنفی تماشاخانههای خصوصی برگزار شد؛ تأکید بر حل اختلافات درونصنفی
- سرژ رضوانی؛ هنرمندی چند وجهی که هیچگاه خود را جدا از ایران نمیبیند
- در سیونهمین دوره برگزاری؛ مستند پگاه آهنگرانی نامزد جایزه فیلم اروپا شد
- میکاییل شهرستانی «افسانههای تبای» را روی صحنه میبرد/ «چمدانهای بیمقصد» در خانه نمایش مهرگان
- جشنواره تئاتر فجر۴۵؛ معرفی مدیران بخشهای دیگرگونههای اجرایی، نمایشنامهنویسی و پایش دانشجویی
- سینمای مستند؛ مهمان کمسهم جشنواره ملی فیلم فجر
- «آنها که کمتر میشناسیم»؛ روایتی از زندگی زنان و کودکان روستایی
- گلاب آدینه؛ بازیگر مؤلف و راوی رنجهای معاصر
- در پنجاهودومین دوره برگزاری؛ نیکول کیدمن در مراسم سزار تجلیل میشود
- «بلفاست»؛ روایت یک رویداد تلخ تاریخی از دریچهی نگاه یک کودک
- پارک چان-ووک «راهزنان رتلکریک» را میسازد
- «بلفاست» زیر ذرهبین منتقدان؛ دریچهای تاریخی به جهان از منظر یک کودک
- فراخوان چهل و پنجمین جشنواره ملی فیلم فجر منتشر شد
- «افسانه سپهر» و «دیاِناِی» در راه اکران آنلاین
- آغاز کنسرتنمایش «فرهاد» از هفته آینده





