سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی
نمایش «پایینِ گذر سقّاخانه»، نوشتهی اکبر رادی، به کارگردانی: رضا بهرامی
تالار سنگلج در شهریور ماه امسال، شاهد نمایش یکی دیگر از آثار نمایشی زنده یاد اکبر رادی با عنوان «پایینِ گذر سقاخانه» (۱۳۸۴) بوده است. تماشای این نمایش، فرصت تازهای فراهم آورد تا بار دیگر با قرار گرفتن در حال و هوای یک فضای سنّتی، در پایین گذر سقاخانه، به آدمهای روزگار سپری شده، با خُلق و خوها و زبان و بیان خاص آنها، دیداری تازه داشته باشیم. همچنان که از فضاسازی و صحنه پردازی آن بر میآید، داستان این نمایش در یکی از محلههای قدیمی تهران میگذرد که با حضور محوری دو قهرمان کشتی (طاهر و فری) شاهد رقابتها و رویارویی آنان با یکدیگر هستیم. وجود پریناز -دختر یکی از بزرگان محل به اسم حاجی میناچی- به عنوان عامل مهم ایجاد انگیزه برای رویارویی و ایجاد کشمکش میان دو شخصیت محوری قصه، آتش این رقابت و رویارویی را شعلهورتر میکند و در واقع بُنمایهی اصلی رقابت این دو نفر و ایجاد کشمکش میان این دو شخصیت محوری میشود. برنده شدن طاهر ( بهروز پناهنده) در مسابقهی قهرمانی کشتی و دریافت جام و مدال قهرمانی، آن هم در حالی که فری (کهبُد تاراج) به دلیل مصدومیت، موفق به حضور در مسابقات قهرمانی نمیشود، برای فری به چالشی جدی بدل میشود. به ویژه که او درحالی خاطرخواه پریناز (شادی ضیایی) است که پریناز، سخت دلباختهی طاهر است.
فضاسازیهای انجام شده از سوی کارگردان نمایش، با استفاده از تمهیدات لازم در صحنه پردازی و به کارگیری چند نماد و نشانهی آشنا از فضاهایی چون سقاخانه و معماری سنتی گذرگاه زیر بازارچه و… به گونهای است که نتیجهی کار را در مسیر اجرای یک نمایش با درونمایهای عاشقانه، بسیار «واقع نما» جلوه میدهد و تماشاگر نمایش نیز با پذیرش واقعنمایی صحنهها، کلیت اثر را باورپذیر میپندارد.به ویژه که نمایشنامهنویس، در کار ظریف در هم آمیختنِ یک مضمون عاشقانه با باورهایی از جنس اعتقادات باورمندان شیعه در کنار برخی مسایل مربوط به زندگی و روابط اقتصادی -اجتماعی آدمهای بازاری، بسیار دقیق و موفق عمل کرده است.
یکی از ویژگیهای یگانهی اکبر رادی در مجموعهی نمایشنامههایی که به نگارش درآورده است، چیرگی و تسلط او در نگاشتن گفتوگوهای آمیخته به کنایهها و اشارهها و تمثیلهای بیشمار از زبان شخصیتها و آدمهایی از قشرها و طبقههای مختلف اجتماعی ماست. از کشاورز گرفته تا معلم و وکیل و دکتر و ارباب و رعیت و آدمهای کوچه و بازار، همه و همه در نمایشنامههای او در جای درست خود قرار دارند و زبان و گفت و گوهایشان به دور از هرگونه آرایهی ساختگی و تصنعی، برای نمایش دوستان، طبیعی و دلنشین به نظر میرسد. اگرچه بیشتر نمایشنامههای او از منظر سبکشناختی از جنس واقعگرایی انتقادی (critical realism) به نظر میرسند، با این همه، سبک نمایشنامهنویسی او را نمی توان تنها به این گونهی خاص محدود کرد.
رضا بهرامی طراح و کارگردان این نمایش در برگردان چنین نمایشی – در اجرا- با شناخت مناسبی که از فضای بازار و پایین شهر داشته است، آشکارا کوشیده است تا به همین سبک واقعگرایی انتقادی، وفادار بماند. رادی در قالب شخصیتهای محوری چنین اثری، با آدمهای زیر بازارچه و به اصطلاح پایین شهری همراه میشود و اجرای مناسب نمایش به تماشاگر چنین نمایشی نیز این فرصت را میدهد که بتواند به آدمهای نمایش به خوبی نزدیک شود و در بزنگاههای حساس، با شخصیتهای آن همدلی کند. هرچند نباید این واقعیت روشن را انکار کرد که درک فضای چنین نمایشی، برای همهی مخاطبان – به ویژه کسانی که آشنایی چندانی با زبان و فرهنگ اجتماعی آدمهای منتسب به پایین شهر نداشته باشند– به راستی چندان آسان نیست. به بیان دیگر، تنها کسانی بیشتر از دیگران میتوانند به حال و هوای چنین نمایشی نزدیک شوند که با فضاهایی چون سقا خانه، قهوه خانه و آیینها و مراسم ویژهی محرم و عزاداری و… آشنایی نزدیکی داشته باشند.
در مجموع اجرای چنین نمایشی را به ویژه با توجه به بازیهای در خور اعتنای دو سه بازیگر محوری آن، طراحی و کارگردانی کم نقص و همچنین در استفاده از آهنگسازی و طراحی مناسب و به کارگیری ساز کمانچه و تناسب آن در فضاسازی های سنّتی نمایش (به سرپرستی محمدرضا نریمانی) و با خوانندگی و اجرای زندهی علیرضا درویش را باید اجرایی موفق و منطبق با حال و هوای متن اصلی چنین نمایشنامهای به حساب آورد. بخصوص که کشته شدن طاهر، صد البته نه به دست فری به عنوان رقیب اصلی وی، بلکه به دست امیر (امیر عدلپرور) آن هم از پشت سر و به شیوهای ناجوانمردانه (به مصداق از پشت خنجر زدن!) فضایی بسیار تاثیر گذار در اجرای این نمایش پدید آورده است… و صد البته، هنوز جای آن دارد که با توجه به روشن شدن ماجرای درگیری دو شخصیت محوری نمایش و چالش اصلی میان آن دو، برای تماشاگران نمایش، از برخی آمد و شدها و حتی گفت و گوهای تکراری آدمهای اصلی نمایش در کنار سقاخانه، کم کرد و برای پیشگیری از ملال آور شدن نمایش، بین ۵ تا ۱۰ دقیقه از زمان اجرای آن کاست تا با نمایشی منسجمتر و گرم و گیراتر رو به رو باشیم.
لینک کوتاه
مطالب مرتبط
- شبی که بهزاد فراهانی وصیت کرد؛ نکوداشت خسرو حکیم رابط برگزار شد
- همزمان با زادروز بهرام بیضایی و سالمرگ اکبر رادی؛ «سرفصل» با یادکردی از نصرتالله نویدی منتشر شد
- معرفی هیات انتخاب بخش فضای باز جشنواره نمایش عروسکی
- داستان زیرگذر/ نگاهی به نمایش «پایین، گذر سقاخانه»
- فروپاشی یک خانه پوشالی
- پیام شهرام کرمی به جشنواره تئاتر رادی: نگذاریم صحنه بیگفتوگو بماند
- اعلام آثار راه یافته به مسابقه مونولوگ اکبررادی جشنواره تئاتر اکبر رادی
- هدف جشنواره تئاتر رادی حمایت از نمایشنامهنویسان است
- همایش بنیاد رادی شناسی فراخوان داد
- تقدیم اجرای «شوایک، سرباز ساده دل» به اکبر رادی
پربازدیدترین ها
- نگاهی به سریال پریا / یک عاشقانه نامتعارف
- تاریخچه سریالهای ماه رمضان از ابتدا تاکنون/ در دهه هشتاد ۴۰ سریال روی آنتن رفت
- حقایقی درباره فیلم یک تکه نان به بهانه پخش آن از شبکه نمایش
- حیازدائی از جامعه به سبک نجلا/انتقاد شدید کیهان از سریال نجلا
- نشانهشناسی «صد سال به این سالها»؛ از اندوه بیپایان ایران تا احیای حس نوستالژی
آخرین ها
- «مرلین» به تماشاخانه هما میرود/ «اندوه اردیبهشت» روی صحنهی لبخند
- فیلمبرداری فیلم پنجاه و یکم وودی آلن تمام شد
- «فادرلند»؛ وطنی که دیگر نیست
- انتشار نسخه ویژه نابینایان «بدنام» و «کنکل»
- نامزدهای گرمی ۲۰۲۷ معرفی شدند
- مرور آثار کیارستمی در پاریس
- پایان تصویربرداری «سلبریتی»/ روایتی از تقابل چهره عمومی و جهان درونی شهرت
- نمایش مجموعهای از فیلمهای کوتاه و انیمیشن در موزه سینمای ایران
- علیرضا رهگذر درگذشت
- «مجلس قربانی سنمّار» در بیضاییخوانی
- «عشق ممکن»؛ طمع در لباس فضیلت
- نگاهی به سینمای مستقل و هنرمندانه ناصر تقوایی؛ از میزانسنهای ماندگار تا معنای ایستادگی و سکوت
- «یل» فعلا اجازه ادامه انتشار ندارد
- «همسفر» و «ذوق مرگ» در راه سینماها
- پاسداشت خسرو احمدی؛ مرد مهربانی که صادقانه کار میکند
- جلسه شورای داوری انجمن صنفی تماشاخانههای خصوصی برگزار شد؛ تأکید بر حل اختلافات درونصنفی
- سرژ رضوانی؛ هنرمندی چند وجهی که هیچگاه خود را جدا از ایران نمیبیند
- در سیونهمین دوره برگزاری؛ مستند پگاه آهنگرانی نامزد جایزه فیلم اروپا شد
- میکاییل شهرستانی «افسانههای تبای» را روی صحنه میبرد/ «چمدانهای بیمقصد» در خانه نمایش مهرگان
- جشنواره تئاتر فجر۴۵؛ معرفی مدیران بخشهای دیگرگونههای اجرایی، نمایشنامهنویسی و پایش دانشجویی
- سینمای مستند؛ مهمان کمسهم جشنواره ملی فیلم فجر
- «آنها که کمتر میشناسیم»؛ روایتی از زندگی زنان و کودکان روستایی
- گلاب آدینه؛ بازیگر مؤلف و راوی رنجهای معاصر
- در پنجاهودومین دوره برگزاری؛ نیکول کیدمن در مراسم سزار تجلیل میشود
- «بلفاست»؛ روایت یک رویداد تلخ تاریخی از دریچهی نگاه یک کودک
- پارک چان-ووک «راهزنان رتلکریک» را میسازد
- «بلفاست» زیر ذرهبین منتقدان؛ دریچهای تاریخی به جهان از منظر یک کودک
- فراخوان چهل و پنجمین جشنواره ملی فیلم فجر منتشر شد
- «افسانه سپهر» و «دیاِناِی» در راه اکران آنلاین
- آغاز کنسرتنمایش «فرهاد» از هفته آینده





