سینماسینما، سید رضا صائمی:
شاید اولین مولفهای که از مستند «اورسن ولز صحبت میکند» به ذهن متبادر میشود، ایرانی بودن آن است. عکس و فیلمهای آرشیوی درباره اورسن ولز از مصاحبههای معروف اورسن ولز با خبرنگاران و سینماگران بزرگ، جلسات دانشگاههای سینما، جلسات پرسش و پاسخ، مصاحبههای تلویزیونی، آرشیوهای شبکههای خبری و غیرخبری، مستندهای ساختهشده از او، نگاتیو آثار گمشده یا نیمهکاره، شوهای تلویزیونی، آرشیو آکادمی اسکار و جشنواره کن، آرشیو مجله تایم، مجله لایف، مجله کایه دو سینما و عناصری از این دست به مثابه مصالح داستانی و محتوایی مستند استفاده میشود تا کارگردان از طریق تدوین و روایتی که از زندگی حرفهای و شخصیاش میکند، تصویری از این شخصیت مهم تاریخ سینما را که فیلم «همشهری کین» او همواره بهعنوان یکی از بهترین فیلمهای تاریخ سینما شناخته میشود، به نمایش بگذارد. تصویری که البته میتواند برای علاقهمندان او و آثارش هم تازگی داشته باشد، به این معنا که در این مستند، مخاطب با ابعادی از شخصیت اورسن ولز آشنا میشود که شاید کمتر درباره آن دانسته یا شنیده است. درواقع مستند اورسن ولز یک پرتره متفاوت است که کارکرد آشناییزدایی دارد، در عین اینکه مخاطب را با یکی از شخصیتهای بزرگ تاریخ سینما آشنا میکند. این مستند را میتوان نوعی کتاب تصویری دانست که از طریق فصلبندیهای گوناگون به ابعاد مختلف زندگی و شخصیت اورسن ولز پرداخته است. «روبان رویا»، «شکسپیرین»، «اهمیت ولز بودن»، «اُ مثل اورسن ولز» و «جنس سوم»، عنوان فصلهای مختلف این مستند است که در هر کدام از این بخشها، یک بعد از زندگی فردی و حرفهای او مورد بازخوانی قرار میگیرد. اگرچه خوانش همایون اسعدیان از متن مستند با طمانینه و صحیح صورت میگیرد، اما کاش از یک دوبلور بهویژه دوبلورهای فیلمهای خود اورسن ولز برای خواندن نریشن استفاده میشد تا تاثیرگذاری بر مخاطب بیشتر میشد و خود اثر نیز شمایل سینماییتری به خود میگرفت.
در «اورسن ولز صحبت میکند» برخلاف غالب مستندهای پرتره که شخصیتهای پیرامونی درباره شخصیت اصلی حرف میزنند، این خود شخصیت اصلی است که بیشترین حجم از دیالوگهای اثر را به خود اختصاص داده و این ویژگی در عنوان خود مستند نیز تعبیه شده است. به نوعی میتوان این مستند را روایت اورسن ولز حقیقی از اورسن ولز حقوقی هم دانست. ضمن اینکه دیدگاههای دیگران درباره سوژه مستند نیز از درون آرشیوهای موجود استخراج شده است و بر مبنای همین ویژگیها میتوان آن را یک مستندپرتره آرشیوی دانست که نوعی قاعدهشکنی را در درون خود میپروراند. نکته دیگری که این اثر را جذاب میکند، شخصیت چندسویه و حتی پارادوکسیکال خود ولز است که در قالب و قاعده مشخصی جای نگرفته و چنانچه در فیلم میبینیم، مثلا هم در ستایش دیکتاتورها فیلم ساخته، هم چریکها. از سوی دیگر مخاطب در تماشای فیلم با وجوه کمیک و طنازانه اورسن ولز نیز آشنا میشود. در عین اینکه ما با وجوه مقتدرانه و چه بسا سرسخت و کلهشق ولز نیز مواجه میشویم که او را به انسانی چندبعدی و پررمزوراز بدل میکند. درنهایت میتوان گفت همه این عناصر و مولفههای شخصیتی و آنچه از اورسن ولز بهعنوان یک انسان و کارگردان میبینیم، روایتگر یک نابغه سینمایی است که بازخوانی و رمزگشایی از خود او فارغ از فیلمهایش، میتواند برای مخاطب، بهویژه علاقهمندان سینمای کلاسیک، جذاب باشد.
قطعا یکی از ویژگیهای مهم «اورسن ولز صحبت میکند» به مثابه یک مستند، تدوین آن است، بهطوریکه هویت و بافت ساختاری اثر را میتوان تدوینمحور دانست. مستندساز نه از طریق فیلمبرداری و گفتوگو با شخصیت یا شخصیتهای فیلم، که به واسطه تدوین فیلمهای آرشیوی، نریشن و متنی که برای روایت آن انتخاب کرده، به تولید مستند دست میزند. درواقع این فیلم، یک مستند آرشیوی تدوینمحور است که اطلاعات گوناگونی از اورسن ولز بهعنوان یکی از کارگردانهای بزرگ تاریخ سینما ارائه میدهد و از طریق چینش مواد آرشیوی به بازنمایی و بازتولید سوژه میپردازد. «اورسن ولز صحبت میکند» را میتوان یک مستند آموزشی دانست که تماشای آن علاوه بر کارکرد شناختی نسبت به یک کارگردان مولف، درسهایی از سینما، فیلمسازی و رمز و رازهای آن ارائه میدهد.
ماهنامه هنر و تجربه
لینک کوتاه
مطالب مرتبط
- «دن کیشوتِ» اورسن ولز به پایان میرسد
- تولد هفتادسالگی سینمای هنروتجربه
- از ارادت تا نفرت/ نگاهی به فیلم «مرد سوم»
- این هنر و تجربه آنتی ویروسی ست بر فیلم های به هرقیمت مسخره
- تحقق آرزوی چندساله فعالان انیمیشن در هنرو تجربه
- «ساز دهنی» در بخش «ونیز کلاسیک» جشنواره ونیز به نمایش در میآید
- از همه عجایب، تعجب نکنید!/ درباره انتخاب صد فیلم برتر تاریخ سینما از سوی مجله سایت اند ساند
- سکانس طلایی/ نشانی از شر
- جعفر صانعی مقدم: گسترش فعالیتها در سینمای «هنر و تجربه» بستگی به تامین نیازهای مالی دارد
- هشتاد سالگی اکران فیلم؛ اورسن ولز «همشهری کین» را بهترین فیلم تاریخ نمیدانست
- سکانس طلایی/ مرد سوم
- واقعا چه کسی این فیلم را ساخت؟/ «مرد سوم» از هر منظری فیلمی متفاوت است
- انتشار تیزر هفته فیلم ایتالیا + ویدئو
- اسامی فیلمهای حاضر در هفته فیلم ایتالیا اعلام شد/ از آثار مورتی تا برتولوچی
- هفته فیلم ایتالیا ۱۱ آذر آغاز میشود/ نمایش آنلاین و رایگان فیلمها
نظر شما
پربازدیدترین ها
آخرین ها
- هرم طلایی مصر به حبیب باوی ساجد میرسد
- سایت داوری «آیین هفت سال سینمای ایران» رونمایی شد
- گرشا رضایی به «امیرکبیر» پیوست
- آیدا پناهنده: دیگر سریال نمیسازم!
- فوت مدیر دوبلاژ و صداپیشه ایرانی؛ ناهید شعشعانی درگذشت
- پیش از جنایت؛ سینما و مسئولیت اجتماعی در برابر خشونت
- مستند «شهین» نمایش داده میشود
- «مرلین» به تماشاخانه هما میرود/ «اندوه اردیبهشت» روی صحنهی لبخند
- فیلمبرداری فیلم پنجاه و یکم وودی آلن تمام شد
- «فادرلند»؛ وطنی که دیگر نیست
- انتشار نسخه ویژه نابینایان «بدنام» و «کنکل»
- نامزدهای گرمی ۲۰۲۷ معرفی شدند
- مرور آثار کیارستمی در پاریس
- پایان تصویربرداری «سلبریتی»/ روایتی از تقابل چهره عمومی و جهان درونی شهرت
- نمایش مجموعهای از فیلمهای کوتاه و انیمیشن در موزه سینمای ایران
- علیرضا رهگذر درگذشت
- «مجلس قربانی سنمّار» در بیضاییخوانی
- «عشق ممکن»؛ طمع در لباس فضیلت
- نگاهی به سینمای مستقل و هنرمندانه ناصر تقوایی؛ از میزانسنهای ماندگار تا معنای ایستادگی و سکوت
- «یل» فعلا اجازه ادامه انتشار ندارد
- «همسفر» و «ذوق مرگ» در راه سینماها
- پاسداشت خسرو احمدی؛ مرد مهربانی که صادقانه کار میکند
- جلسه شورای داوری انجمن صنفی تماشاخانههای خصوصی برگزار شد؛ تأکید بر حل اختلافات درونصنفی
- سرژ رضوانی؛ هنرمندی چند وجهی که هیچگاه خود را جدا از ایران نمیبیند
- در سیونهمین دوره برگزاری؛ مستند پگاه آهنگرانی نامزد جایزه فیلم اروپا شد
- میکاییل شهرستانی «افسانههای تبای» را روی صحنه میبرد/ «چمدانهای بیمقصد» در خانه نمایش مهرگان
- جشنواره تئاتر فجر۴۵؛ معرفی مدیران بخشهای دیگرگونههای اجرایی، نمایشنامهنویسی و پایش دانشجویی
- سینمای مستند؛ مهمان کمسهم جشنواره ملی فیلم فجر
- «آنها که کمتر میشناسیم»؛ روایتی از زندگی زنان و کودکان روستایی
- گلاب آدینه؛ بازیگر مؤلف و راوی رنجهای معاصر





