پایگاه خبری تحلیلی سینماسینما

بهمن کشاورز در شرق نوشت :

۱- به موجب ماده ۱ قانون حمایت از حقوق مولفان و مصنفان و هنرمندان «اثر» چیزی است که از راه دانش یا هنر یا ابتکار به وسیله «پدیدآورنده» (مولف، مصنف یا هنرمند) به وجود می آید.
۲- طبق بند ۲ماده ۲ همین قانون شعر و ترانه و سرود و تصنیف به هرترتیب که نوشته یا ضبط یا نشر شده باشد، مورد حمایت این قانون است. همچنین طبق بند ۴ ماده ۲ اثر موسیقی ایضا به همان نحو مورد حمایت است.
۳- حقوق پدیدآورنده شامل حق انحصاری نشر و یا پخش و عرضه و اجرای اثر و حق بهره برداری مادی و معنوی از نام و اثر او است. (ماده ۳ قانون) حقوق معنوی پدیدآورنده محدود به زمان و مکان نیست و غیرقابل انتقال است. (ماده ۴ قانون)
۴- حق انحصاری مادی وراث پدیدآورنده مقید به زمان پنجاه سال از تاریخ وفات او است اما حق انحصاری معنوی وراث نسبت به اثر الی الابد ادامه دارد.
۵- به موجب ماده ۱۷ قانون «نام و عنوان و نشانه ویژه ای که معرف اثر است از حمایت این قانون برخوردار خواهد بود و هیچ کس نمی تواند آنها را برای اثر دیگری از همان نوع یا مانند آن به ترتیبی که القا شبهه کند به کار برد.»
به موجب ماده ۱۹ «هرگونه تغییر و تحریف در اثرهای مورد حمایت این قانون و نشر آن بدون اجازه پدیدآورنده ممنوع است» و متخلف از آن به حبس تادیبی از ۳ ماه تا ۱ سال محکوم می شود و شاکی خصوصی می تواند از دادگاه صادرکننده حکم نهایی درخواست کند که مفاد حکم در یکی از روزنامه ها به انتخاب و هزینه او آگهی شود. اگر متخلف شخص حقوقی باشد، شخص حقوقی مسئول مورد تعقیب کیفری قرار می گیرد و خسارات شاکی خصوصی از اموال شخص حقوقی جبران خواهد شد. و اگر اموال شخص حقوقی تکافو نکند مابه التفاوت از اموال مرتکب جرم جبران می شود.
نتیجه
سرود «ای ایران ای مرز پرگهر» کاری مشترک از مرحومان خالقی و گل گلاب است که با ترکیب خاص شعر و آهنگ به همین نام شناخته شده است و می شود و مشهور است و مشمول ماده ۶ قانون است که حقوق ناشی از این گونه آثار را «حقوق مشاع پدیدآورندگان» اعلام کرده است. پدیدآورندگان به رحمت خدا رفته اند و بیش از ۳۰ سال از رحلت آنان گذشته است بنابراین اگر کسانی این سرود را با همین شعر و آهنگ اجرا و تکثیر و منتشر کنند، به اعتبار اینکه حقوق مادی اثر با گذشت زمان به عنوان حق انحصاری حمایت نمی شود، کسی متعرض آنان نخواهد شد. اما استفاده از ملودی با تعویض شعر مصداق ماده ۱۹ قانون و خدشه دارکردن حقوق معنوی اثر است که تا ابد متعلق به پدیدآورندگان آنان است و طبق ماده ۲۶ قانون حق شکایت دارند. توجه شود اینکه مضمون شعر عالی و معنوی است هیچ چیز را تغییر نمی دهد مگر اینکه وراث مرحوم گل گلاب به این امر رضایت دهند و علو محتویات شعر جدید از جنبه مذموم و اخلاقی و قانونی و حقوقی عمل انجام شده نمی کاهد. به نظر می رسد مباشران و معاونان و شرکا این اقدام باید از وراث پدیدآورندگان عذرخواهی و از پخش مجدد اثر تحریف شده جدا خودداری کنند. در غیراین صورت گمان می رود نه تنها قانونا و از نظر کیفری مسئول خواهند بود، بلکه از جهت اخروی هم پاسخ گو هستند.

*حقوق دان