سینماسینما، سید رضا صلاحتپور؛
آنجا که اسطوره از حصار زمان رها میشود، کلام به اندیشه جان میبخشد و
کمانچه، ناگفتههای روح را روایت میکند.
توفیق داشتم در یکی از سلسلهبرنامههای «بیضاییخوانی»، برخوانی نمایش «آرش» را با روایت زیبای ندا کوهی و کارگردانی دوست عزیزم، جناب کیوان کثیریان، ببینم و بشنوم، اجرایی که با جانبخشیدن دوباره به کلام بیضایی، دریچهای تازه به جهان اندیشه و اسطوره گشود.
در کنار روایت دلنشین ندا کوهی، نوای زندهٔ کمانچه با دستان هنرمند ماهگل مقتدر، جان دیگری به این اجرا بخشیده بود، هنرمندی روشندل که گویی جهان را نه فقط با چشم، که با ژرفای جان خویش میشنود و آنچه را در اعماق احساسش جاری است، از تارهای کمانچه به گوش و دل مخاطب میرساند. نغمههای او در همنشینی با کلام بیضایی، صرفاً موسیقی همراه روایت نبود، صدایی مستقل از جنس احساس بود. آنجا که واژهها از بیان رازهای نهفته بازمیمانند، کمانچه به سخن درمیآمد و روایتی دیگر از آرش را بازمیگفت، روایتی که این بار نه با کلمات، بلکه با نغمهها جان میگرفت.
با خود اندیشیدم: شاید بیضایی، آن روز که «آرش» را مینوشت، تصور نمیکرد روزی کلماتش اینچنین، در فضایی متفاوت و با روایتی دیگر، دوباره جان بگیرند. و چه حیف که خود او نیست تا ببیند و بشنود که آفریدهاش چگونه از مرزهای کاغذ عبور کرده و در ذهن و جان مخاطبانش حیاتی دوباره یافته است.
چند ماهی است که سلسلهبرنامههای «بیضاییخوانی»، به ابتکار و کارگردانی جناب کیوان کثیریان و همراهی برادر عزیزم دکتراردوان زینی سوق در فضاهای هنری متفاوت و مکانهایی خاص برگزار میشود تلاشی ارزشمند برای آنکه آثار بیضایی نه صرفاً بهعنوان میراثی از گذشته، بلکه بهمثابه اندیشهای زنده و پرسشگر، در اکنون ما حضور داشته باشند. ابتکاری شایستهٔ تقدیر که نشان میدهد ادبیات و هنر، اگر درست روایت و برخوانی شوند، همچنان توان گفتوگو با انسان امروز را دارند.
بیتردید، تداوم چنین برنامههایی حاصل همراهی و تلاش کسانی است که به زندهماندن چراغ هنر و اندیشه باور دارند. برای این دو دوست عزیز و همهٔ دستاندرکاران این مجموعه، آرزوی توفیق دارم.
اما آنچه در برخوانی «آرش» بیش از همه ذهنم را به تأمل واداشت، نگاهی متفاوت به اسطورهٔ پهلوانی بود.
آرش بیضایی، صرفاً پهلوانی نیست که با سرنوشتی قهرمانانه زاده شده باشد ، او آرشی خودساخته است. نشان داد پهلوانی نه موهبتی موروثی است و نه صفتی که از بدو تولد بر پیشانی کسی نوشته باشند، پهلوانی راهی است که انسان باید خود برگزیند، بهایش را بپردازد و در لحظهٔ دشوار انتخاب، خویشتن خویش را بیافریند.
در این نگاه، اسطوره دیگر تنها روایت قهرمانی در گذشته نیست ، آینهای است در برابر انسان امروز ،انسانی که باید میان آسودگی و مسئولیت، میان ماندن در حاشیهٔ زندگی و پذیرفتن بار سرنوشت، یکی را انتخاب کند.
شاید راز ماندگاری بیضایی نیز همین باشد: او اسطورهها را از حصار روایتهای آشنا آزاد میکند تا ما را با پرسشهایی تازهح دربارهٔ انسان، هویت، مسئولیت و معنای قهرمانی روبهرو سازد.
شاید آرش، پیش از آنکه کمان بکشد و جان بر سر تیر بگذارد، باید در درون خویش ساخته شود ، زیرا هیچ تیری، پیش از آنکه ارادهای آن را به حرکت درآورد، مرزی را جابهجا نمیکند.
بادیدن این نماش بار دیگر به این اندیشه رسیدم که آثار بزرگ، با پایان زندگی آفرینندگانشان پایان نمییابند، گاه سالها بعد، در صدایی تازه، در مکانی متفاوت و در ذهن مخاطبی دیگر، معنایی را آشکار میکنند که شاید پیشتر مجال ظهور نیافته بود.
آرش بیضایی، شاید بیش از آنکه حکایت پرتاب یک تیر باشد، روایت ساختهشدن انسانی است که سرانجام تصمیم میگیرد آرش باشد.
لینک کوتاه
مطالب مرتبط
- نگاهی به نمایشنامهخوانی «کارنامهی بندار بیدخش»/ خردمندِ دربندِ رویینه دژ
- یادداشتی بر پروژه «بیضاییخوانی»؛ فرهنگ و هنر را آدم ها می سازند
- نمایشنامهخوانی «آرش»؛ از خوانش متن تا آفرینش روایت
- نگاهی به نمایشنامهخوانی «چهار صندوق»؛ در ستایش رهایی
- بیضاییخوانی به «کارنامهی بُندارِ بیدخش» رسید
- یادداشتی بر نمایشنامهخوانی «غروب در دیاری غریب»؛ شگفتی از ساز و کار جهان، وقتی عروسکها زبان باز میکنند
- «چهار صندوق»؛ وقتی قدرت، سازندگانش را به بند میکشاند
- «چهار صندوقِ» بهرام بیضایی نمایشنامهخوانی میشود
- یادداشتی بر برخوانی نمایشنامه «آرش»؛ از ستوربانی تا کمانداری، از حماسه تا تراژدی
- «غروب در دیاری غریب» به باغ کتاب رسید
- یادداشتی بر «اژدهاک»؛ نفرین به راههای رفته بیهوده!
- یادداشتی بر بیضاییخوانی؛ تاریخ فقط با نامهای تازه تکرار میشود
- «ضیافت» به پروژه بیضاییخوانی رسید/ «اژدهاک» دوباره خوانده شد
- یادداشتی بر بیضایخوایی؛ تجربهای تازه با نسلی تازه
- اجراهای تازه از پروژه «بیضائیخوانی»؛ «آرش» و «اژدهاک» دوباره خوانده میشوند
پربازدیدترین ها
- تاریخچه سریالهای ماه رمضان از ابتدا تاکنون/ در دهه هشتاد ۴۰ سریال روی آنتن رفت
- نشانهشناسی «صد سال به این سالها»؛ از اندوه بیپایان ایران تا احیای حس نوستالژی
- حیازدائی از جامعه به سبک نجلا/انتقاد شدید کیهان از سریال نجلا
- درباره «بی همه چیز»؛ درامی پیچیده با شخصیتهایی چندلایه
- حقایقی درباره فیلم درباره الی
آخرین ها
- «عشق ممکن»؛ طمع در لباس فضیلت
- نگاهی به سینمای مستقل و هنرمندانه ناصر تقوایی؛ از میزانسنهای ماندگار تا معنای ایستادگی و سکوت
- «یل» فعلا اجازه ادامه انتشار ندارد
- «همسفر» و «ذوق مرگ» در راه سینماها
- پاسداشت خسرو احمدی؛ مرد مهربانی که صادقانه کار میکند
- جلسه شورای داوری انجمن صنفی تماشاخانههای خصوصی برگزار شد؛ تأکید بر حل اختلافات درونصنفی
- سرژ رضوانی؛ هنرمندی چند وجهی که هیچگاه خود را جدا از ایران نمیبیند
- در سیونهمین دوره برگزاری؛ مستند پگاه آهنگرانی نامزد جایزه فیلم اروپا شد
- میکاییل شهرستانی «افسانههای تبای» را روی صحنه میبرد/ «چمدانهای بیمقصد» در خانه نمایش مهرگان
- جشنواره تئاتر فجر۴۵؛ معرفی مدیران بخشهای دیگرگونههای اجرایی، نمایشنامهنویسی و پایش دانشجویی
- سینمای مستند؛ مهمان کمسهم جشنواره ملی فیلم فجر
- «آنها که کمتر میشناسیم»؛ روایتی از زندگی زنان و کودکان روستایی
- گلاب آدینه؛ بازیگر مؤلف و راوی رنجهای معاصر
- در پنجاهودومین دوره برگزاری؛ نیکول کیدمن در مراسم سزار تجلیل میشود
- «بلفاست»؛ روایت یک رویداد تلخ تاریخی از دریچهی نگاه یک کودک
- پارک چان-ووک «راهزنان رتلکریک» را میسازد
- «بلفاست» زیر ذرهبین منتقدان؛ دریچهای تاریخی به جهان از منظر یک کودک
- فراخوان چهل و پنجمین جشنواره ملی فیلم فجر منتشر شد
- «افسانه سپهر» و «دیاِناِی» در راه اکران آنلاین
- آغاز کنسرتنمایش «فرهاد» از هفته آینده
- ورنر هرتسوگ «پیادهروی زندگی» را میسازد
- «استیسی کیچ» درگذشت
- پرویز پرورش درگذشت
- روایتی از «زوج ناجور» نیل سایمون در برج میلاد
- جشنواره تونسی به «کارون – اهواز» جایزه داد
- کانون کارگردانان سینمای ایران، نمایندهای در شورای پروانه ساخت ندارد/ شرکت نکردن در شوراهای ممیزی
- پنج فیلمنامه پروانه ساخت گرفتند
- میرکریمی، «رئیسعلی» را میسازد
- تالار وحدت میزبان «امیرکبیر» شد
- ۵ دقیقه برای افسون کردن، ۳۰ دقیقه برای متقاعد کردن؛ وقتی رمانها تهیهکنندگان سینما را مجذوب میکنند





