پایگاه خبری تحلیلی سینماسینما

سینماسینما، محمد حقیقت:

گروه سینماهای هنر و تجربه «Art et essai» در فرانسه نزدیک به ۶۰ سال قدمت دارد؛ شیوه‌ای برای نمایش فیلم‌های خاص هنری و تجربی که در کشورهای دیگر مشابهی نداشته است. در ژانویه ۱۹۵۵ پنج مدیر سینما و منتقد در پاریس دور هم جمع شدند و یک انجمن سینماهای هنر و تجربه را پایه‌گذاری کردند که ایده اولیه آن از «سینه کلوب»های پاریس الهام گرفته شده بود. در سال ۱۹۵۹ وزارت فرهنگ فرانسه که در آن زمان آندره مالرو وزیرش بود، این انجمن را به رسمیت شناخت و کمک‌های دولتی برای آن در نظر گرفت. تا سال ۱۹۶۲ در پاریس ۲۴ سالن سینما و در شهرستان‌ها ۲۳ سالن به این گروه پیوسته بودند. در سال ۲۰۰۰ تعداد سالن‌های سینمای هنر و تجربه در کل فرانسه به ۱۱۳۰ سالن رسید که CNC (مرکز ملی سینما) به آن‌ها کمک مالی می‌کند. در حال حاضر از ۵۳۸۰ سالن سینمای فرانسه، ۲۳۸۸ سالن نشان هنر و تجربه دارند.

سالن‌های سینما در فرانسه همه خصوصی هستند. مالک هر سینما می‌تواند از مرکز ملی سینما درخواست کند که به سینماهای هنر و تجربه بپیوندد. سپس باید برنامه‌هایش را در جهت هدف‌های این گروه اعلام کند. آن‌گاه کمیته‌هایی از مرکز ملی سینما به بررسی این برنامه‌ها می‌پردازد و در صورت تایید، نشان هنر و تجربه را به سینما اعطا می‌کند. سینماهای هنر و تجربه این نشان را باید نزدیک گیشه فروش بلیت نصب کنند. این سینماها هر سال حدود صدهزار یورو کمک بلاعوض از دولت دریافت می‌کنند. تعدادی از پخش‌کننده‌ها در فرانسه فقط فیلم‌های هنر و تجربه را می‌خرند و پخش می‌کنند که فیلم‌هایشان در همین سینماها نمایش داده می‌شوند.

جدا از این، برخی از سالن‌های مولتی پلکی هم برخی از سالن‌های خود را به نشان دادن فیلم‌های هنر و تجربه اختصاص می‌دهد، که از کمک‌های دولتی برخوردار شوند. از سوی دیگر، این کار باعث می‌شود تماشاگران بسیاری که به این مولتی پلکس‌ها می‌روند، گاهی نیز به دیدن فیلم‌های هنری تشویق شوند و به رشد فرهنگی سینماروهای عام‌پسند افزوده شود. بسیاری از فیلم‌های کشورهای سه قاره، آسیا، آفریقا، آمریکای لاتین، از وجود سینماهای هنر و تجربه استفاده می‌کنند و اگر چنین سالن‌هایی در فرانسه وجود نداشت، چه بسا خیلی از این فیلم‌ها هرگز به نمایش عمومی درنمی‌آمدند. در مورد سینمای ایران هم بیش از ۸۰ درصد آن فیلم‌های ما در همین سالن‌ها پخش شده‌اند. مثلا فیلم «دونده» امیر نادری که سکوی پرتاب جهانی خود را از فرانسه شروع کرده بود، ابتدا در پاریس، در یک سالن نمایش داده شد، هم‌چنین «خانه دوست کجاست؟» عباس کیارستمی و فیلم‌های جعفر پناهی، بهمن قبادی، مخملباف‌ها و غیره، ابتدا در همین سینماهای هنر و تجربه فرانسه به نمایش درآمدند. البته بعدا فیلم‌هایی مثل «طعم گیلاس» و «جدایی نادر از سیمین»، غیر از این سینماها، در سینماهای دیگر هم نمایش داده ‌شدند. به‌تازگی چندین سالن کمپانی MK2 دارای نشان هنر و تجربه شده‌اند. این شرکت تولید و پخش فیلم جزو کمپانی‌های بزرگ و پرفروش فرانسوی است، اما برنامه‌های نمایش فیلم‌ها را برای برخی از سالن‌های مولتی پلکس خود بر مبنای سایر سینماهای گروه هنر و تجربه تنظیم می‌کند تا از کمک‌های دولتی استفاده کند.

ویژگی‌های فیلم‌هایی که در سینماهای این گروه نمایش داده می‌شوند:

– فیلم‌ها به زبان اصلی با زیرنویس فرانسوی نشان داده ‌شوند.

– محصولات سینمایی تمامی کشورها، به جز آمریکا می‌توانند از کمک‌های دولتی در رشته هنر و تجربه استفاده کنند.

برای برخورداری از کمک مالی یادشده باید بیش از ۵۰ درصد ظرفیت سالانه سینما برای فیلم‌های هنر و تجربه اختصاص داده شود و این سینماها می‌توانند فیلم‌های دیگری – غیر از هنر و تجربه – هم نمایش بدهند.

– جایزه‌ای از جشنواره‌های مهم برده باشند.

– در جست‌وجوی زبان تازه‌ای در سینما باشند.

– فیلم تجاری یا شبیه آن‌ها نباشند.

– هرساله از سوی مرکز ملی سینما تعدادی فیلم جدید به‌عنوان هنر و تجربه طبقه‌بندی می‌شوند که این سینماها وظیفه دارند آن‌ها را نیز نشان دهند.

نمایش فیلم‌ها ابتدا در یک یا چند سینما شروع می‌شود، اما به‌تدریج که فروش فیلم پایین می‌آید، تعداد سینماها محدودتر و حتی تعداد سانس‌های روزانه کمتر می‌شود، تا این‌که حتی به یک سانس در هفته هم می‌رسد. اما گاهی پیش می‌آید که نمایش یک فیلم هنر و تجربه، فقط در یک سالن شروع می‌شود – مثل «خانه دوست کجاست؟»، «باشو غریبه کوچک»، «آن سوی آتش» و… – اما با افزایش ناگهانی و پیش‌بینی‌نشده فروش، تعداد سینماهای نمایش‌دهنده اضافه می‌شود. این اتفاق در مورد آثار کشورهای آمریکای لاتین هم زیاد پیش آمده است.

حدود قیمت بلیت سینماهای هنر و تجربه ۹ یورو (برای دانشجویان ۷ یورو) است، اما برخی از این سینماها کارت اشتراک دارند و مثلا یک سینما، کارتی برای تماشای ۱۰ فیلم را به مبلغ ۴۰ یورو می‌فروشد که به این ترتیب تماشای هر فیلم چهار یورو تمام می‌شود. بلیت سینماهای بزرگ، خارج از گروه هنر و تجربه، بیشتر است و تا ۱۳ یورو هم می‌رسد. البته صبح‌ها، همین سینماها بلیت ارزان‌تر هم دارند که ۴۰ تا ۵۰ درصد ارزان‌تر است. برخی از کمپانی‌های بزرگ سینمادار پخش‌کننده هم هستند (ام -کا – دو، یو. ژ. س. و گومون که بیشتر سینماهای کشور متعلق به آن‌هاست) و چند سالی است که این سینماها کارت‌های اشتراک سالانه درست کرده‌اند به مبلغ ماهانه ۲۱ یورو، که صاحب کارت در طول روز هر تعدادی که بخواهد، می‌تواند فیلم ببیند. برای فیلم‌هایی که اولین نمایش خود را در سالن‌ها آغاز می‌کنند، فروش فیلم‌ها به نسبت مساوی بین سینما و صاحب فیلم تقسیم می‌شود. اما بعد از مدتی، مثلا هشت هفته، درصد تقسیم از فروش فیلم‌ها بین سینمادار و تهیه‌کننده، متفاوت می‌شود و به نفع سالن‌های سینما، درصد سودبری بیشتر می‌شود. گاه پیش می‌آید که ۳۵ درصد به تهیه‌کننده داده می‌شود و بقیه را سینمادار برمی‌دارد.

– گروه سینماهای هنر و تجربه فرانسه سایت اینترنتی هم دارد با نشانی زیر، که می‌توانید برای دریافت اطلاعات بیشتر به آن مراجعه کنید. البته این سایت به زبان فرانسوی است: www. art-et-essai. org

ماهنامه هنر و تجربه