سینماسینما، علی جوان فروزنده*
هم توالت عمومی و هم تصویر زندگی یک نظافتچی توالت، هر دو در اولین مواجهه به نظر بیاهمیت میآیند ولی با نگاه ژاپنی و تصویر ویم وندرس هر دو تکههایی از اثری هنری، قابل تامل و بینظیر هستند. فضاهای نه چندان مهم و افراد نه چندان مطرح در فضاهای شهری هر دو، طوری ارزشمند میشود که ویم وندرس آلمانی از این دو «روزهای عالی» میسازد. آری! به همین ظرافت و نکته سنجی که شهرداری توکیو در منطقه شیبویا، طراحی ۱۷ توالت عمومی در فضاهای شهری را به ۱۶ طراح مطرح، به نام و بزرگ واگذار میکند تا این فضاهای به ظاهر ساده و بیارزش با ذوق هنری این طراحان، به یک اثر بدیع در زیست روزمره توکیو تبدیل شود و با معماری خاص و نظافت بینظیر خود، سمبلی از فرهنگ مهمان نوازی ژاپنی ارائه کند و کلیشه ذهنی توالتهای عمومی به عنوان فضاهای کثیف و تاریک را بشکند، باز با همان دقت و ریز بینی ویم وندرس تصویری کلیشه شکن از نظافتچی این توالتها و روزهای به ظاهر تکراری وی در فیلم را به نمایش میگذارد. چرا توالت؟ همانطور که وندرس میگوید: «توالت جایی است که همه در آن مثل همدیگرند، فقیر و غنی در آن نیست، پیر و جوان در آن نیست، بخشی از انسان بودن هر فرد است.»
وندرس با نمایش و مهمتر از آن تکرار زندگی روزانه هیرایاما (نظافتچی توالت) در توکیو از بیدار شدن، جمع کردن رختخواب، نگاه کردن از پنجره اتاق کاملا ژاپنی به برگهای درخت بیرون از خانه، حرکت در تاتامی کف فضای اتاق، آب دادن گلها، شستن دست و صورت، اصلاح صورت، پوشیدن لباس کار، خریدن قهوه روزانه، گوش دادن به موسیقی با نوار کاست قدیمی در ماشین به سمت محل کار، نظافت با دقت و حوصله توالتهای عمومی، خوردن ناهار در جنگل زیر سایه و روشن درختان، عکاسی از حرکت برگهای درختان، خوردن ناهار با لذت در روی صندلی چوبی پارک و … آهنگی عمیق و کند از شور و شعف هیرایاما و لذت وی از تک تک این لحظات را نشان میدهد. همانطور که شاید این لذت و شعف نسبت به این کارها و مکانهای روزمره عجیب به نظر برسد؛ به همان اندازه معماری توالتهای آن هم عجیب و در بین این عجایب، خواندن کتابهای ویلیام فاکنر و پاتریشیا های اسمیت توسط یک نظافتچی توالت عجیبتر مینماید.

وندرس از دریچه پنجره اتاق هیرایاما با نشان دادن برج مخابراتی، نمایش ساختمانها و فضای شهری بین ساختمانها در رفت و آمدهای ماشینی و دوچرخهای نقش اول فیلم و شلوغی گذر انسانها در چهار راه معروف شیبویا، توکیو را نمایش میدهد همانند «داستان توکیو» تا ادای دینی داشته باشد به رهبر معنوی خود یاساجیرو اوزو.
هیرایامای «روزهای عالی»، انسان تنهایی نیست بلکه در اجتماع حضور دارد، رستوران میرود، به کافه میرود، به مردم لبخند میزند، با احساسات خواهرش گریه میکند، با شوهر سابق صاحب کافه سایه بازی میکند و … اما هیرایاما برای خود خلوتی انتخاب کرده است، کتاب میخواند، آرشیو سیاه و سفید عکسهای روزانه از برگهای درختان زیر نور آفتاب دارد، آهنگهای دهه ۷۰و ۸۰ گوش میدهد، موبایل و وسایل جمعی ندارد و این انتخابی است توسط خود وی علیرغم وضع مالی مناسبی که محدودیتی برای او ایجاد نمیکند. درست همانند او، معماران و طراحان توالتهای عمومی، هر کدام کانسپتهای خاص خود را در طراحی این توالتها انتخاب کردهاند تا درجهای از خلوت و اجتماعی بودن فضا را توامان با هم داشته باشند. از فضای روستایی توالت عمومی، از شیشههای مدرن مات شونده حریم شخصی، از پاویون زمین بازی کودک، از فانوس شب نمای نور رنگی توالتها، از قارچهای مشابه جنگلهای توکیو و…. همه نگاه خاص وندرس را به این فضاهای عمومی شهری نشان میدهند.


زندگی و لذت روزمره هیرایاما در فیلم از این توالتهای عمومی هنرمندانه خلق شده، با هنرمندی ویم وندرس در سکانس آخر فیلم، مستندی روزمره از زیباییهای روزانه طلوع خورشید در سرزمین آفتاب تابان است که با کارهای روزمره یک نظافتچی توالت در به ظاهر پست ترین سطح اجتماعی کار، نمود پیدا میکند و از زندگی با اتفاقات به ظاهر ساده و بی ارزش فارغ از دنیای شلوغ و مدرن معاصر، تصویری شاعرانه و هنرمندانه را به نمایش میگذارد که در این تصویر هر فعالیتی نوعی از آفرینش است که میتواند اثر هنری باشد و معنای مدنظرش را از خودش میگیرد نه از رابطهاش با چیز دیگر. زندگی هیرایاما تفسیری است هنرمندانه از نگاه به زندگی به مثابه یک اثر هنری که معناداری آن با زیبایی های روزمره آن توأم است و آغاز، میانه و پایان آن همچون رمانی است که با نوع نگاه فرد، عناصر کنار هم قرار میگیرند و به آن معنا میدهند. هیرایاما همچون گفته آندره ژید، اجازه داده است تا عظمت زندگی در نگاه خود او باشد نه در آنچه که مینگرد.

برای وندرس و هیرایاما، هر روز تکراری زندگی، یک روز عالی تکرار نشدنی است.
*دکترای معماری
لینک کوتاه
مطالب مرتبط
- با حضور «ویم وندرس» رئیس هیأت داوران؛ هفتاد و ششمین جشنواره بینالمللی فیلم برلین افتتاح شد
- هیأت داوران جشنواره برلین ۲۰۲۶ معرفی شد
- در جستوجوی شکوه گذشته؛ ویم وندرس رئیس هیات داوران جشنواره برلین شد
- تغییرات در جوایز آکادمی فیلم اروپا
- مشکلات و رویاهای فیلمسازان خارجی در هالیوود!
- «روزهای عالی»؛ روزمرگیهای یک نظافتچی تنها
- «روزهای عالی»؛ یک بیانیه تند علیه مدرنیته و کاپیتالیسم
- سینماسینما/ دیدار مارتین اسکورسیزی و ویم وندرس در جشنواره برلین
- بازی با سایهها/ نگاهی به فیلم «روزهای عالی»
- ویم وندرس در جشنواره لومیر: در قلب و روحم یک رمانتیک آلمانی بودم
- ۵ شانس اصلی اسکار بینالمللی امسال کدام کشورها هستند؟
- جشنواره توکیو با ویم وندرس افتتاح میشود
- انتخابی از میان ۱۲ فیلم/ فیلم ویم وندرس در فهرست نهایی آلمان برای اسکار ۲۰۲۴ قرار گرفت
- ویم وندرس جایزه لومیر را میگیرد
- ویم وندرس رئیس هیات داوران جشنواره فیلم توکیو شد
پربازدیدترین ها
- نگاهی به سریال پریا / یک عاشقانه نامتعارف
- تاریخچه سریالهای ماه رمضان از ابتدا تاکنون/ در دهه هشتاد ۴۰ سریال روی آنتن رفت
- حقایقی درباره فیلم یک تکه نان به بهانه پخش آن از شبکه نمایش
- حیازدائی از جامعه به سبک نجلا/انتقاد شدید کیهان از سریال نجلا
- نشانهشناسی «صد سال به این سالها»؛ از اندوه بیپایان ایران تا احیای حس نوستالژی
آخرین ها
- «مرلین» به تماشاخانه هما میرود/ «اندوه اردیبهشت» روی صحنهی لبخند
- فیلمبرداری فیلم پنجاه و یکم وودی آلن تمام شد
- «فادرلند»؛ وطنی که دیگر نیست
- انتشار نسخه ویژه نابینایان «بدنام» و «کنکل»
- نامزدهای گرمی ۲۰۲۷ معرفی شدند
- مرور آثار کیارستمی در پاریس
- پایان تصویربرداری «سلبریتی»/ روایتی از تقابل چهره عمومی و جهان درونی شهرت
- نمایش مجموعهای از فیلمهای کوتاه و انیمیشن در موزه سینمای ایران
- علیرضا رهگذر درگذشت
- «مجلس قربانی سنمّار» در بیضاییخوانی
- «عشق ممکن»؛ طمع در لباس فضیلت
- نگاهی به سینمای مستقل و هنرمندانه ناصر تقوایی؛ از میزانسنهای ماندگار تا معنای ایستادگی و سکوت
- «یل» فعلا اجازه ادامه انتشار ندارد
- «همسفر» و «ذوق مرگ» در راه سینماها
- پاسداشت خسرو احمدی؛ مرد مهربانی که صادقانه کار میکند
- جلسه شورای داوری انجمن صنفی تماشاخانههای خصوصی برگزار شد؛ تأکید بر حل اختلافات درونصنفی
- سرژ رضوانی؛ هنرمندی چند وجهی که هیچگاه خود را جدا از ایران نمیبیند
- در سیونهمین دوره برگزاری؛ مستند پگاه آهنگرانی نامزد جایزه فیلم اروپا شد
- میکاییل شهرستانی «افسانههای تبای» را روی صحنه میبرد/ «چمدانهای بیمقصد» در خانه نمایش مهرگان
- جشنواره تئاتر فجر۴۵؛ معرفی مدیران بخشهای دیگرگونههای اجرایی، نمایشنامهنویسی و پایش دانشجویی
- سینمای مستند؛ مهمان کمسهم جشنواره ملی فیلم فجر
- «آنها که کمتر میشناسیم»؛ روایتی از زندگی زنان و کودکان روستایی
- گلاب آدینه؛ بازیگر مؤلف و راوی رنجهای معاصر
- در پنجاهودومین دوره برگزاری؛ نیکول کیدمن در مراسم سزار تجلیل میشود
- «بلفاست»؛ روایت یک رویداد تلخ تاریخی از دریچهی نگاه یک کودک
- پارک چان-ووک «راهزنان رتلکریک» را میسازد
- «بلفاست» زیر ذرهبین منتقدان؛ دریچهای تاریخی به جهان از منظر یک کودک
- فراخوان چهل و پنجمین جشنواره ملی فیلم فجر منتشر شد
- «افسانه سپهر» و «دیاِناِی» در راه اکران آنلاین
- آغاز کنسرتنمایش «فرهاد» از هفته آینده





