من فیلم جعفر پناهی و سایر رقبایش را ندیدهام. فارغ از کیفیت فیلم میگویم که هرچه باشد، دریافت دوبارهی نخل طلای جشنوارهی کن برای سینمای امروز ایران اتفاق مبارکی است.
ممکن است به عقیدهی برخی منتقدان خارجی و ایرانی، فیلم پناهی به لحاظ سینمایی بهترین فیلم جشنواره نبوده باشد، ممکن است بعضی از ما فیلم را دوست داشته باشیم یا نداشته باشیم، اما کتمان اهمیت این موفقیت، ممکن نیست.
آقایانی که دائما هنرمند را احضار و دستگیر و زندانی میکنند، باید بدانند فیلمی که فیلمنامهاش داخل زندان نوشته شده و یکی از فیلمنامه نویسانش همین حالا در زندان باشد برای هرکسی کنجکاوی برانگیز است.
آنها باید بدانند، فیلمِ فیلمسازی که زندانی بوده و دارد به هر ترتیب، خارج از فرامین و قوانین بیمنطق حاکم و علیه انقیاد فیلم میسازد، برای هر بنیبشری جذاب است.
جعفر پناهی، چه خودش و فیلمهایش را دوست داشته باشیم و چه نه، حالا یکی از شاخصترین فیلمسازان سینمای جهان از حیث بردن جوایز مهم بینالمللی است.
حالا میگویند جوایزش سیاسی است؟ خب اصلا گیریم که باشد. مگر خود سیستم حاکم، این مسیر را پیش پای پناهی و رسولف و امثالهم نگذاشت؟ مگر همینها مدتی تحت قواعد رسمی فیلم نساختند؟ سینمای مستقل که همهی تلاش خود را برای ماندن در وضعیت نقد از درون به کار گرفت، حتی بیش از حد لازم. ولی مگر گذاشتند؟ تا حدی که حالا میشود گفت در بدبینانهترین شرایط، خود آقایانِ امنیتی هم در این جوایز سهیم و شریکند.
پناهی فیلمهایش را در ممنوعیت ساخته؟ بله اما حکم ممنوعیت و محرومیتش را چه کسی صادر کرده؟ در وضعیت ممنوعالخروجی جایزه گرفته؟ بله اما چه کسی ممنوعالخروجش کرده؟ زندانی بودنش موثر بوده؟ شاید، ولی چه کسی او را به زندان انداخته؟
مگر میشود ادعا کرد که اتمسفر اطراف یک فیلم و فیلمساز، بر جایزهاش بیتاثیر است؟ و مگر میشود جشنواره بزرگی در مقیاس کن، بیمنظور و مقصود جایزه بدهد؟ مگر میشود گمان کنیم این جایزه پیام روشنی ندارد؟
قبول! کسی که به هنر و هنرمند معترض جایزه میدهد، ممکن است سیاست را در اهدای این جایزه دخالت داده باشد، اما او در این مسیر تنها نیست. اولین کسی که هنرمند را به عنوان کنشگر سیاسی به رسمیت میشناسد، همان است که او را دستگیر و زندانی میکند. چطور توقع دارند هنرمند را به زندان بیندازند اما توجه محافل هنری جهان به سوی او جلب نشود؟
کسانی که نفس کشیدن مردم را هم سیاسی کردهاند، پوشش مردم را سیاسی کردهاند، اعتراض مردم را به هرچیزی حتی به تعویق حقوق شان و کمبود آب و برق و گرانی و فقر، سیاسی میدانند، کسانی که بهشت و جهنم و نماز و روزه و واکسن و بنزین و اقتصاد و ورزش و هنر و … را هم سیاسی کردهاند و جشنواره فیلمِ خودشان از هر جشنوارهای در دنیا سیاسیتر است، چطور توقع دارند جاهای دیگر دنیا سیاست را نادیده بگیرند؟ تلاش برای آزادی را نادیده بگیرند؟ فیلمساز کنشگر و معترض را نادیده بگیرند؟
من به دوقطبیِ ایجاد شده میان فیلمسازان غیروابسته، مستقل و معترض که مسیرهای متفاوتی را طی میکنند، معتقد نیستم و آن را تا حد زیادی آدرس اشتباه میدانم. اما فارغ از همهی نکات و جوانب، پناهی در کن نمایندهی بخش مهمی از سینمای امروز ایران بود. سینمایی که مقاومت میکند، خسته نمیشود، مجوز نمیگیرد، هزینه میدهد و به حجابِ دستوری بیتوجه است. پناهی در حرف زدن و بیان نکات اعتراضی حین جشنواره، امساک و واهمه و احتیاط نکرد، هنگام جایزه گرفتن، خانمهای جایزه دهنده را در آغوش گرفت و محافظهکاریهای همیشگی و مرسوم تمام این سالها را درهم شکست.
این از چند جهت باارزش است و همه میدانیم چرا. حالا دیگر بخشی از مردم ایران، مثل غالب مردم دنیا بیواهمه همدیگر را در آغوش میگیرند، بخش زیادی از مردم ایران، مثل همهی مردم جهان به حجاب و پوشش دستوری معتقد نیستند. این را همگان به سادگی و با نگاهی ساده میتوانند در ایران ببینند. حالا فیلمسازی که میخواهد شبیه مردمش عمل کند و به مبارزات آزادیخواهانهی آنان حرمت بگذارد، چارهای ندارد جز اینکه دروغ و تظاهر را کنار بگذارد و تمام ملاحظات مرسوم و زائدِ پنج دههی اخیر را نادیده بگیرد.
بیتردید جایزهی پناهی فراتر از یک جایزهی سینمایی ساده و فراتر از خودِ پناهی است. این جایزه مهمترین و بهموقعترین جایزهی سینمای مستقل، زیرزمینی و یا چریکی ایران است که میتواند به این روشِ فیلمسازی رسمیت و اهمیت بیشتری ببخشد، انهدام قوانین پوسیدهی پروانه ساخت و مجوز را تسریع کند، کارآمدیِ سانسور را به سخره بگیرد و قواعد اجبار در پوشش را در سینما به چالش جدی بکشد. حالا میشود گفت این جایزه فصل جدیدی در سینمای مستقل آغاز کرده است و فیلم ساختن تحت سیطرهی سانسور را با سوالهای جدیتری مواجه ساخته است.
لینک کوتاه
مطالب مرتبط
- «مجلس قربانی سنمّار» در بیضاییخوانی
- محکومیت جعفر پناهی به ۵ سال حبس و ۲ سال ممنوعیت خروج از کشور
- نگاهی به نمایشنامهخوانی «آرش»/ حماسهای که از حافظه ادبی ایران غایب ماند
- یادداشتی بر پروژه «بیضاییخوانی»؛ فرهنگ و هنر را آدم ها می سازند
- نمایشنامهخوانی «آرش»؛ از خوانش متن تا آفرینش روایت
- نگاهی به اجرای «کارنامهی بندار بیدخش»؛ داستان کبوتری که نرسید و پیکی که در نکوفت
- نگاهی به نمایشنامهخوانی «چهار صندوق»؛ در ستایش رهایی
- یادداشتی بر برخوانی نمایشنامه «آرش»؛ از ستوربانی تا کمانداری، از حماسه تا تراژدی
- ژیل ژاکوب در ۹۶ سالگی آخرین کتابش را منتشر خواهد کرد
- اجراهای تازه از پروژه «بیضائیخوانی»؛ «آرش» و «اژدهاک» دوباره خوانده میشوند
- «آرش» در «بیضاییخوانی»
- بحث بر سر فیلمی که نخل طلا گرفت
- وکیل مدافع خبر داد: تایید حکم غیابی جعفر پناهی به حبس و ممنوعیت خروج از کشور
- کن ۲۰۲۶، از پرده تا پیادهرو
- تولد هفتادسالگی سینمای هنروتجربه
پربازدیدترین ها
آخرین ها
- مستند «شهین» نمایش داده میشود
- «مرلین» به تماشاخانه هما میرود/ «اندوه اردیبهشت» روی صحنهی لبخند
- فیلمبرداری فیلم پنجاه و یکم وودی آلن تمام شد
- «فادرلند»؛ وطنی که دیگر نیست
- انتشار نسخه ویژه نابینایان «بدنام» و «کنکل»
- نامزدهای گرمی ۲۰۲۷ معرفی شدند
- مرور آثار کیارستمی در پاریس
- پایان تصویربرداری «سلبریتی»/ روایتی از تقابل چهره عمومی و جهان درونی شهرت
- نمایش مجموعهای از فیلمهای کوتاه و انیمیشن در موزه سینمای ایران
- علیرضا رهگذر درگذشت
- «مجلس قربانی سنمّار» در بیضاییخوانی
- «عشق ممکن»؛ طمع در لباس فضیلت
- نگاهی به سینمای مستقل و هنرمندانه ناصر تقوایی؛ از میزانسنهای ماندگار تا معنای ایستادگی و سکوت
- «یل» فعلا اجازه ادامه انتشار ندارد
- «همسفر» و «ذوق مرگ» در راه سینماها
- پاسداشت خسرو احمدی؛ مرد مهربانی که صادقانه کار میکند
- جلسه شورای داوری انجمن صنفی تماشاخانههای خصوصی برگزار شد؛ تأکید بر حل اختلافات درونصنفی
- سرژ رضوانی؛ هنرمندی چند وجهی که هیچگاه خود را جدا از ایران نمیبیند
- در سیونهمین دوره برگزاری؛ مستند پگاه آهنگرانی نامزد جایزه فیلم اروپا شد
- میکاییل شهرستانی «افسانههای تبای» را روی صحنه میبرد/ «چمدانهای بیمقصد» در خانه نمایش مهرگان
- جشنواره تئاتر فجر۴۵؛ معرفی مدیران بخشهای دیگرگونههای اجرایی، نمایشنامهنویسی و پایش دانشجویی
- سینمای مستند؛ مهمان کمسهم جشنواره ملی فیلم فجر
- «آنها که کمتر میشناسیم»؛ روایتی از زندگی زنان و کودکان روستایی
- گلاب آدینه؛ بازیگر مؤلف و راوی رنجهای معاصر
- در پنجاهودومین دوره برگزاری؛ نیکول کیدمن در مراسم سزار تجلیل میشود
- «بلفاست»؛ روایت یک رویداد تلخ تاریخی از دریچهی نگاه یک کودک
- پارک چان-ووک «راهزنان رتلکریک» را میسازد
- «بلفاست» زیر ذرهبین منتقدان؛ دریچهای تاریخی به جهان از منظر یک کودک
- فراخوان چهل و پنجمین جشنواره ملی فیلم فجر منتشر شد
- «افسانه سپهر» و «دیاِناِی» در راه اکران آنلاین






