سینماسینما، زهرا راد
دیوارهای ترکخورده فریاد میزنند، پنجرههای گردگرفته نور را در خود خفه میکنند و حوض خشکشده، آرزوهای بربادرفته را پیش چشم میگذارد. خانهی پدری در «پیرپسر» اکتای براهنی، تنها لوکیشن نیست؛ کاراکتری زنده است که از دل سینمای روسیه تا تهران امروز را روایت میکند. اینجا معماری، خودِ زبان سینماست.
خانهای که قهرمان شد
خانهی قدیمیِ «پیرپسر» با دیوارهای نمزده و مبلهای وینیلِ پارهپوره، حسِ بنبستِ نسلی را القا میکند. براهنی این فضا را نه دکور، که راویِ خاموشِ فروپاشی میسازد: پلههای غرغرکنان، خاطرهی ترسِ کودکی پسران از پدر (حسن پورشیرازی) را زنده میکند. انباری پر از شیشههای عطرِ تقلبی، رویاهای دستنیافتنی را پیش چشم میگذارد. حیاط خشکشده، امیدهای جوانه نزده را به یاد میآورد.
این خانه برخلاف کلیشههای سینمایی، ویرانهای رمانتیک نیست؛ گنجهی خاطراتی است که بوی کهنگی میدهد. بوی روغن سوخته از آشپزخانه و تقتق لولهها، روایتِ بیکلامِ آناند.
در گفتوگو با سینمای روسیه
با الهام از «برادران کارامازوف»، خانهی «پیرپسر» پلی میان سینمای روسیه و ایران میزند: اگر خانههای تارکوفسکی («نوستالژیا») موزههای غماند، خانهی براهنی گذرگاهِ روزمرّگیِ فرسوده است. زیرزمینهای نمور داستایِفسکی، اینجا به انباریِ پر از شیشههای رنگباخته بدل میشود. صحنهی سینکِ چکهکن روی جسد گربه، بیتفاوتیِ اجتماعی را یادآور سینمای آندری زویاگینتسف («لویاتان») است.
نکتهی درخشان: خانههای روسی «قداستِ ازدسترفته» را نشان میدهند؛ اما خانهی ایرانیِ براهنی گویی هرگز قدیسی نداشته است.
معماریِ آیینهگونه
هر جزئیاتِ خانه، تصویری از جامعهی امروز را پیش چشم میگذارد: اتاق پدر در طبقهی بالا، نه قلعهی ابرقدرتها، که انبار اسکناسهای بیارزش است. پنجرههای کثیف رو به برجهای تهران، تقابلِ سنتِ فرسوده و مدرنیتهی ناکام را روایت میکند. نور زردِ لامپهای کممصرف با پشههای چسبنده، امیدهای کمفروغِ نسلی در حاشیه را تداعی میکند. حتی گردوغبارِ این خانه — برخلاف خانههای اشرافیِ هالیوود («گتسبی بزرگ») — گردِ فقر است، نه زینتِ نوستالژی.
مردانِ محبوس در خاطرات
نورپردازی، خانه را به ابزاری برای کشفِ روانِ شخصیتها بدل میکند: پدر (پورشیرازی) در هالهای از نورِ مهآلود میدرخشد؛ گویی اقتدارش همپای پیکرش میپوسد. پسران (بهداد و ولیزادگان) در حاشیهی تاریکِ قاب محصورند؛ نورِ جسارت به آنان نمیتابد. زن (لیلا حاتمی) با نورِ رقصان شمع بر چهره، آتشزنهی آشوب در نظمِ پوسیده است.
رازِ ماندگاری خانه
دو ترفندِ براهنی، خانه را به موجودی زنده بدل میکند: صداها را میشنویم: جیرجیر تختخوابهای فلزی، نالهی یخچالِ محتضر، سکوتِ سنگین پلهها. بوها را حس میکنیم: نمِ دیوارهای زیرزمین، روغنِ سوختهی آشپزخانه، عطرِ کهنهی کتابهای نخوانده. اینها خانه را از لوکیشن به کاراکتری تبدیل میکند که پس از پایان فیلم در ذهن میتپد.
همهی اینها را گفتم تا به اینجا برسم، «پیرپسر» همچون خانهی پدری است که دیوارهایش از فشارِ روزگار ترک خورده. پلههایش زیر بارِ تکرارِ تاریخ فرسوده شده. نورِ کممصرفش، تنها روشناییِ نسلی در تاریکیِ مردسالاری و ورشکستگی است. براهنی ثابت میکند معماری در سینما، وقتی با تپشِ جامعه همنوا شود، ستارهای بیبدیل است.
خانه، بازیگر برگزیدهی این نماست!
لینک کوتاه
مطالب مرتبط
- از «هامون»، «تایتانیک» و «پیرپسر» تا «بدنام»
- «فِرِدی»؛ وقتی تنهایی به جنون میرسد
- «پیرپسر» در آینه مکتب نقد عمیقگرا
- «پیرپسر»؛ پیرمرد پرحاشیه
- درباره فیلم «پیر پسر»؛ پدر خانه را ویران کرد
- «پیر پسر» قاچاق شد/ پرداخت خسارت سنگین در انتظار منتشرکننده فیلم
- «پیرپسر»؛ سفری وارونه در اساطیر و روان انسان
- پروانههای در قفس؛ آینده جشنواره فیلم کودک در محاصره نگاههای خرد
- کارنامهای برای تاریخ؛ آثاری که در سینمای کودک و نوجوان جاودانه شدند
- سریال «وحشی»؛ الهامی واقعی از یک اسطورهی شوم
- مقایسه غلام باستانی در «پیرپسر» با هری لایم در «مرد سوم»
- «زندگی در این لحظه»؛ رقصی بر لبه پرتگاه
- «پیرپسر»؛ شتاب کردم که آفتاب بیاید، نیامد
- «امیلی در پاریس»؛ فانتزی لوکسی به قیمت فرار
- جمعبندی نقدهای اروپایی و آمریکایی بر «پیرپسر»/ فیلم براهنی زیر ذرهبین مطبوعات و منتقدان خارجی
پربازدیدترین ها
- تاریخچه سریالهای ماه رمضان از ابتدا تاکنون/ در دهه هشتاد ۴۰ سریال روی آنتن رفت
- حقایقی درباره فیلم یک تکه نان به بهانه پخش آن از شبکه نمایش
- نگاهی به سریال پریا / یک عاشقانه نامتعارف
- حیازدائی از جامعه به سبک نجلا/انتقاد شدید کیهان از سریال نجلا
- نشانهشناسی «صد سال به این سالها»؛ از اندوه بیپایان ایران تا احیای حس نوستالژی
آخرین ها
- «مرلین» به تماشاخانه هما میرود/ «اندوه اردیبهشت» روی صحنهی لبخند
- فیلمبرداری فیلم پنجاه و یکم وودی آلن تمام شد
- «فادرلند»؛ وطنی که دیگر نیست
- انتشار نسخه ویژه نابینایان «بدنام» و «کنکل»
- نامزدهای گرمی ۲۰۲۷ معرفی شدند
- مرور آثار کیارستمی در پاریس
- پایان تصویربرداری «سلبریتی»/ روایتی از تقابل چهره عمومی و جهان درونی شهرت
- نمایش مجموعهای از فیلمهای کوتاه و انیمیشن در موزه سینمای ایران
- علیرضا رهگذر درگذشت
- «مجلس قربانی سنمّار» در بیضاییخوانی
- «عشق ممکن»؛ طمع در لباس فضیلت
- نگاهی به سینمای مستقل و هنرمندانه ناصر تقوایی؛ از میزانسنهای ماندگار تا معنای ایستادگی و سکوت
- «یل» فعلا اجازه ادامه انتشار ندارد
- «همسفر» و «ذوق مرگ» در راه سینماها
- پاسداشت خسرو احمدی؛ مرد مهربانی که صادقانه کار میکند
- جلسه شورای داوری انجمن صنفی تماشاخانههای خصوصی برگزار شد؛ تأکید بر حل اختلافات درونصنفی
- سرژ رضوانی؛ هنرمندی چند وجهی که هیچگاه خود را جدا از ایران نمیبیند
- در سیونهمین دوره برگزاری؛ مستند پگاه آهنگرانی نامزد جایزه فیلم اروپا شد
- میکاییل شهرستانی «افسانههای تبای» را روی صحنه میبرد/ «چمدانهای بیمقصد» در خانه نمایش مهرگان
- جشنواره تئاتر فجر۴۵؛ معرفی مدیران بخشهای دیگرگونههای اجرایی، نمایشنامهنویسی و پایش دانشجویی
- سینمای مستند؛ مهمان کمسهم جشنواره ملی فیلم فجر
- «آنها که کمتر میشناسیم»؛ روایتی از زندگی زنان و کودکان روستایی
- گلاب آدینه؛ بازیگر مؤلف و راوی رنجهای معاصر
- در پنجاهودومین دوره برگزاری؛ نیکول کیدمن در مراسم سزار تجلیل میشود
- «بلفاست»؛ روایت یک رویداد تلخ تاریخی از دریچهی نگاه یک کودک
- پارک چان-ووک «راهزنان رتلکریک» را میسازد
- «بلفاست» زیر ذرهبین منتقدان؛ دریچهای تاریخی به جهان از منظر یک کودک
- فراخوان چهل و پنجمین جشنواره ملی فیلم فجر منتشر شد
- «افسانه سپهر» و «دیاِناِی» در راه اکران آنلاین
- آغاز کنسرتنمایش «فرهاد» از هفته آینده





