سینماسینما، محمد تقیزاده
فیلمِ سفارشی و فیلمساز حکومتی از شاخصترین برچسبهایی است که از سوی مخالفان، به فیلم بدون قرار قبلی و بهروز شعیبی زده شد. نکته قابل توجه درباره این رویکرد این است که اولا در همه دنیا سفارشدهنده و اتاقفکرهایی برای طراحی محتوا و حتی ساختار فیلمها وجود دارد و برچسب سفارشی را دیگر به عنوان یک انگ یا وصله ناجور نمیتوان به فیلمها الصاق کرد. ثانیا اینکه صرف سفارش گرفتن یک پروژه نمیتواند شاخصه خوبی برای سنجش یک اثر هنری باشد و این کیفیت فیلم است که گویای سفارشیشدن و پروپاگاندا بودن فیلم است.
بدون قرار قبلی به اندازه و بدون زیادهگویی در مسیری درست قصه میگوید و شخصیت اصلی نیز تدریجی و براساس یک فرآیند منطقی و باورپذیر تحول مییابد. در این مسیر برخی آدام و رسوب آئینی و ملی نیز تبلیغ میشود اما نکته مهم این است که این تبلیغات محتوایی فیلم در قالب درام حل شده و از ساختار فیلم بیرون نمیزند. برای نمونه حضور در مرقد امام رضا(ع)، جنبه شعاری و کلیشهای پیدا نکرده و فیلمساز تنها از ظرفیتهای معنوی و عرفانی این جغرافیا برای پیشبرد قصه و تحول تدریجی شخصیتاش استفاده میکند. این اتفاق در فیلمهای فرنگی میتوانست در مکانی همچون کلیسا اتفاق بیفتد و در فیلم شعیبی با توجه به اعتقادات مذهبی و آشنایی مخاطبین با حرم و جغرافیای مرقد امامرضا(ع)، برخی رویدادها در آن مکان رخ میدهد. بحث کودک اوتیسمی که بهانه دیگر مخالفان فیلم برای سفارشی بودن فیلم است نیز تا حد زیادی قابل توضیح و توجیه است: کاراکتر کودک اوتیسمی در قالب درام فیلم بدون قرار قبلی حل شده و شخصیتپردازی این کودک در داستان فیلم به خوبی تعریف و تبیین میشود و برخلاف فیلمهای مشابه که تنها برای حمایت از کودکان سرطانی یا خاص، مقاطع کوتاهی از فیلم (بدون هیچ خط و ربطی به کلیت قصه) به آنها اختصاص مییابد، در بدون قرار قبلی شاهد شخصیتپردازی یک کودک اوتیسمی در دل درام هستیم. لحظه دویدن کودک در محوطه حرم، گویی برای برخی از مخاطبان تداعیگر شفایافتن به جهت حضور در حرم امام رضا(ع) است و از این جهت فیلم را مورد نقد و نکوهش قرار دادند، این در حالی است که در چند سکانس قبلتر شخصیت نقش الهامکردا جمله مهمی به پگاهآهنگرانی میگوید که وقتی مادر و پدر حالشان خوب باشد، حال بچهها نیز خوب است؛ این سکانس دویدن کودک در حرم دقیقا به حال خوب مادر مربوط میشود و فرضیه شفایافتن وی، فرضیه درستی به نظر نمیرسد.
در فیلم بدون قرار قبلی، ایران و ایرانیبودن هویتمند تصویر شدهاند و فیلمساز توانسته در دل درامی دقیق و پرکشش، مناسبات مختلف فرهنگی، مذهبی و فردی و اجتماعی طیفهای مختلف مردم ایران را به نمایش درآورد و نکته مهم در این پرداخت نیز رعایت اندازه و عدم اجرایی اغراقآمیز و کلیشهای از موقعیتها و افراد است. وجه تمایز بدون قرار قبلی با آثار مشابه این چنینی با درونمایههای ایرانی و مذهبی، در رعایت اندازه و پرهیز از کلیشه و اغراق سازندگان است چراکه به نظر میرسد قصه و شخصیتها و باورپذیری آنها اولویت نخست سازندگان در طراحی و تولید فیلم بوده است.
در مقابل، صفاتی چون کلیشهای، سفارشی، قابلپیشبینی و غیرسمپاتیک که به فیلم بدون قرار قبلی از سوی منتقدان نسبت داده می شود، فیلم در درجه اول قصهگو است و در درجه دوم به دنبال ترسیم یک شخصیت باورپذیر است که در طول یک سفر اودیسهوار دچار تحول و دگرگونی میشود و فیلمساز تلاش خود را کرده که بدون هیچ ادعا، زیادهگویی و خودنمای و اغراق فیلمهای ایدئولوژیک داستان اصلی و پیرنگهای مرتبط آن را به تصویر درآورد.
لینک کوتاه
مطالب مرتبط
- سینمای مستند؛ مهمان کمسهم جشنواره ملی فیلم فجر
- فراخوان چهل و پنجمین جشنواره ملی فیلم فجر منتشر شد
- علیرضا تابش دبیر چهل و پنجمین جشنواره ملی فیلم فجر شد
- بهروز شعیبی دبیر چهل و سومین جشنواره بینالمللی فیلم کوتاه تهران شد
- برخورد سینماگران با جشنواره فیلم فجر؛ مُرده شورها هم گریه کردند!
- اعتراض مهرانه ربی به استفاده از عکسِ کیومرث پوراحمد در جشنواره فجر
- بیانیه انجمن بازیگران درباره برخی اظهارات؛ نادیده گرفتن احوالات روحی جامعه داغدار، دور از موازین اخلاق حرفهای است
- به ادعای سرقت فیلمنامه؛ محمدرضا مروزقی خواستار جلوگیری از نمایش «تقاطع نهایی شب» شد
- اعلام اسامی فیلمهای راهیافته به جشنواره فجر
- درنگی بر جشنواره فیلم فجر/ قاب شکسته سینما
- اگر میدانستم مخالفت میکردم/ واکنش علی نصیریان به پوستر جشنواره فیلم فجر
- رونمایی از پوستر جشنواره فیلم فجر ۴۴ با تصویری از «شیر سنگی»
- فراخوان جشنواره فیلم فجر ۴۴ منتشر شد
- بهروز شعیبی: ما هیچ تیتری برای ممنوعیت نگذاشتیم/ «بدون چالش بودن فیلمها» اتفاق خوبی برای جشنواره نیست
- با صدور احکامی از سوی رائد فریدزاده؛ دبیران جشنوارههای ملی و جهانی فیلم فجر معرفی شدند
نظر شما
پربازدیدترین ها
- نگاهی به سریال پریا / یک عاشقانه نامتعارف
- تاریخچه سریالهای ماه رمضان از ابتدا تاکنون/ در دهه هشتاد ۴۰ سریال روی آنتن رفت
- حقایقی درباره فیلم یک تکه نان به بهانه پخش آن از شبکه نمایش
- حیازدائی از جامعه به سبک نجلا/انتقاد شدید کیهان از سریال نجلا
- نشانهشناسی «صد سال به این سالها»؛ از اندوه بیپایان ایران تا احیای حس نوستالژی
آخرین ها
- «مرلین» به تماشاخانه هما میرود/ «اندوه اردیبهشت» روی صحنهی لبخند
- فیلمبرداری فیلم پنجاه و یکم وودی آلن تمام شد
- «فادرلند»؛ وطنی که دیگر نیست
- انتشار نسخه ویژه نابینایان «بدنام» و «کنکل»
- نامزدهای گرمی ۲۰۲۷ معرفی شدند
- مرور آثار کیارستمی در پاریس
- پایان تصویربرداری «سلبریتی»/ روایتی از تقابل چهره عمومی و جهان درونی شهرت
- نمایش مجموعهای از فیلمهای کوتاه و انیمیشن در موزه سینمای ایران
- علیرضا رهگذر درگذشت
- «مجلس قربانی سنمّار» در بیضاییخوانی
- «عشق ممکن»؛ طمع در لباس فضیلت
- نگاهی به سینمای مستقل و هنرمندانه ناصر تقوایی؛ از میزانسنهای ماندگار تا معنای ایستادگی و سکوت
- «یل» فعلا اجازه ادامه انتشار ندارد
- «همسفر» و «ذوق مرگ» در راه سینماها
- پاسداشت خسرو احمدی؛ مرد مهربانی که صادقانه کار میکند
- جلسه شورای داوری انجمن صنفی تماشاخانههای خصوصی برگزار شد؛ تأکید بر حل اختلافات درونصنفی
- سرژ رضوانی؛ هنرمندی چند وجهی که هیچگاه خود را جدا از ایران نمیبیند
- در سیونهمین دوره برگزاری؛ مستند پگاه آهنگرانی نامزد جایزه فیلم اروپا شد
- میکاییل شهرستانی «افسانههای تبای» را روی صحنه میبرد/ «چمدانهای بیمقصد» در خانه نمایش مهرگان
- جشنواره تئاتر فجر۴۵؛ معرفی مدیران بخشهای دیگرگونههای اجرایی، نمایشنامهنویسی و پایش دانشجویی
- سینمای مستند؛ مهمان کمسهم جشنواره ملی فیلم فجر
- «آنها که کمتر میشناسیم»؛ روایتی از زندگی زنان و کودکان روستایی
- گلاب آدینه؛ بازیگر مؤلف و راوی رنجهای معاصر
- در پنجاهودومین دوره برگزاری؛ نیکول کیدمن در مراسم سزار تجلیل میشود
- «بلفاست»؛ روایت یک رویداد تلخ تاریخی از دریچهی نگاه یک کودک
- پارک چان-ووک «راهزنان رتلکریک» را میسازد
- «بلفاست» زیر ذرهبین منتقدان؛ دریچهای تاریخی به جهان از منظر یک کودک
- فراخوان چهل و پنجمین جشنواره ملی فیلم فجر منتشر شد
- «افسانه سپهر» و «دیاِناِی» در راه اکران آنلاین
- آغاز کنسرتنمایش «فرهاد» از هفته آینده





