سینماسینما، ونداد الوندیپور
«یک اقدام راسخ میتواند کشور را از سقوط به پرتگاهِ حاصل از دروغهای هیتلر نجات دهد؛» یکی از جملات یکی از متنهای یکی از اعلامیههایی بود که «هلموت هوبنر» با ماشین تحریرش نوشت و سال ۱۹۴۲ در هامبورگ توزیع کرد. او در حالی که فقط شانزده سال داشت، متوجه خیانتهای حکومت هیتلر و حزب نازی به آلمان شده بود و میدانست کشور در آستانه چه بحرانی قرار دارد و میخواست آگاهیاش را با مردم به اشتراک بگذارد. هوبنر بعد از مدتی کار انفرادی، اقدامات مبارزاتیاش را با دو تن از دوستانش در میان گذاشت و با موافقت آنها، گروهی سه نفره تشکیل شد که با سلاح واژگان به مبارزه علیه رژیم نازی پرداخت. هوبنر که دارای استعداد نویسندگی بود، با ماشین تحریر متنهای آگاهیبخش مختلفی مینوشت و در قالب اعلامیه یا شبنامه، به اتفاق دو دوستش، مخفیانه در نقاط مختلف شهر (بیشتر صندوقهای پست) توزیع میکرد. این، موضوع فیلم «حقیقت و خیانت» (Truth and Treason) است؛ اثری تحسینبرانگیز به کارگردانی مت ویتاکر. (محصول ۲۰۲۵، آمریکا.)
نکته مهم اینکه این ماجرا، واقعی است و از معدود نقاط روشن تاریخ تاریک ملت آلمان در زمان استقرار نازیسم؛ روشنایی که منبع آن، یک نوجوان ۱۶ ساله بود؛ هلموت هوبنر (با بازی قابل توجه اِوان هوروکس). در آلمان، برخلاف ایتالیا و فرانسهی اشغالی و کشورهای دیگر، هیچ گروه مقاومتی شکل نگرفت، اما بودند معدود افراد جسور و شجاعی که واقعیت یا حقیقت را میدانستند و علیه رژیم نیرنگبازِ دژخیمِ تمامیتخواه هیتلر مبارزه میکردند؛ به صورت انفرادی یا در گروههای بسیار کوچک. پیشتر، در سال ۲۰۱۷، شاهد فیلم خوب دیگری با موضوعی مشابه بودیم به نام «تنها در برلین» (Alone in Berlin) که برگرفته از یک رمان بود. اما واقعی بودن، نقطه قوت فیلم «حقیقت و خیانت» است، زیرا تماشاگر، ماجراهای مهمِ واقعی را دوست دارد.
هدف این یادداشت، نه نقد و تحلیل که صرفا معرفی فیلم «حقیقت و خیانت» است، بنابراین، به داستان فیلم نمیپردازیم. همین بس که بگوییم تماشا کردن این فیلم، در میان خیل فیلمهای بیمایه و کممایهی این روزها، غنیمت است. و این مغتنم بودن زمانی افزون میشود که بدانیم هوبنر و رفقایش (کارل هاینز اشنیبه و رودولف وُبه) افرادی واقعی بودند و آنچه کردند، و در فیلم میبینیم، کاملا واقعیت داشته است. و این «واقعیت»، نه هر واقعیتی، که واقعیتی است بسیار مهم در برههای بسیار مهم از تاریخ آلمان و جهان؛ موضوعی که نه تنها از نظر تاریخی، بلکه از نظر جامعهشناختی، روانشناختی و فلسفی و به طور کلی، انسانشناختی، بااهمیت و قابل توجه است: یک نوجوان تصمیم میگیرد به قیمت به خطر انداختن جانش، مردم را از حقیقت آگاه کند، و در این مبارزه آگاهیبخش، دو رفیقش هم به یاریاش میشتابند؛ و این نوع نگاه به زندگی و مبارزه با فریبکاران جنایتکار، حاکی از نگاهی عمیق و زیبا به زندگی و حقیقت است؛ نگاهی که به مبارزهای جسورانه و دلاورانه با یکی از مخوفترین و سرکوبگرترین رژیمهای سیاسی تاریخ میانجامد؛ مبارزهای با سلاح قلم با رژیمی که قریب به هشتاد میلیون آلمانی، یا با آن موافق بودند یا اگر هم مخالف بودند، جرات کوچکترین حرکت اعتراضآمیزی را نداشتند.
در فیلم، یک کاراکتر مهم دیگر هم وجود دارد؛ یک افسر گشتاپو با بازی عالی روپرت اِوانز. در یکی از صحنههای فیلم، این افسر ماجرایی را برای همسرش تعریف میکند که استعارهای است از وضع کنونی وی؛ و بسیاری از هم صنفانش و کلا، مردم آلمان. او تعریف میکند که در دانشکده، استادی داشت بسیار دوست داشتنی که همیشه از حقیقت و برتری آن نسبت به همه چیز سخن میگفت. و یک روز، دوست این افسر به او (افسر) میگوید که آن استاد، با نامزد افسر، رابطه دارد. واکنش افسر، کتک زدن دوستی بود که او را آگاه کرده بود. وقتی همسر افسر از او میپرسد «آیا ترجیح میدادی حقیقت را نمیدانستی؟»، او سکوت میکند؛ و سکوت، علامت رضاست. اما حقیقت همیشه در پی آنهایی است که از آن میگریزند.
فیلم «حقیقت و خیانت»، داستانی سرراست دارد و بدون افزودن شاخ و برگهای دراماتیک اضافی و تعلیقهای مصنوعی، آنچه را که رخ داده در قالبی (از نظر فیلمنامهنویسی) کلاسیک، به تصویر میکشد. از نکات بارز فنی فیلم، باید به نورپردازی آن و نیز استفاده از رنگ (نورهای رنگی) اشاره کرد که از نظر نشانهشناختی، باردار معانی مهمی در داستان هستند. از آنجا که نمیخواهیم داستان فیلم (که دوبله شده و قابل دانلود است) لو برود، بیش از این چیزی نمینویسیم و این نوشته را با یکی از جملات هوبنر خطاب به جنایتکاران نازی به پایان میبریم: «عدالت، جاری خواهد شد و نوبت شما محفوظ است.»
لینک کوتاه
مطالب مرتبط
- «بایسیکلران»؛ دور باطل در جهانی گروتسک
- درآمدی بر فیلم «بهانه سکوت»؛ روایت یک مصیبت در ساختاری نو
- شاهپور هنوز هست
- گفتوگو با محمد مقدم درباره سینمای مستند/ فیلم مستند، جهانی است ساختگی؟
- شیون فومنی به روایت کاوه بهرامی مقدم/ «دره پروانهها»؛ شاعرانگی یک زندگی
- سرگرمشان کنید تا حد مرگ
- سینما، شهر بیدفاع/ حکایتی در باب بیمایگی
- پازولینی هست و خواهد بود/ یادی از پازولینی به بهانه سالمرگش
- ۱۹۸۴؛ چشمان یک مامور اطلاعاتی باز میشود/ درباره فیلم «زندگی دیگران»؛ به یاد اولریش موهه
- «ساعت پنج عصر»، نیشتری بر دملی چرکین
پربازدیدترین ها
- نگاهی به سریال پریا / یک عاشقانه نامتعارف
- تاریخچه سریالهای ماه رمضان از ابتدا تاکنون/ در دهه هشتاد ۴۰ سریال روی آنتن رفت
- حقایقی درباره فیلم یک تکه نان به بهانه پخش آن از شبکه نمایش
- حیازدائی از جامعه به سبک نجلا/انتقاد شدید کیهان از سریال نجلا
- نشانهشناسی «صد سال به این سالها»؛ از اندوه بیپایان ایران تا احیای حس نوستالژی
آخرین ها
- «مرلین» به تماشاخانه هما میرود/ «اندوه اردیبهشت» روی صحنهی لبخند
- فیلمبرداری فیلم پنجاه و یکم وودی آلن تمام شد
- «فادرلند»؛ وطنی که دیگر نیست
- انتشار نسخه ویژه نابینایان «بدنام» و «کنکل»
- نامزدهای گرمی ۲۰۲۷ معرفی شدند
- مرور آثار کیارستمی در پاریس
- پایان تصویربرداری «سلبریتی»/ روایتی از تقابل چهره عمومی و جهان درونی شهرت
- نمایش مجموعهای از فیلمهای کوتاه و انیمیشن در موزه سینمای ایران
- علیرضا رهگذر درگذشت
- «مجلس قربانی سنمّار» در بیضاییخوانی
- «عشق ممکن»؛ طمع در لباس فضیلت
- نگاهی به سینمای مستقل و هنرمندانه ناصر تقوایی؛ از میزانسنهای ماندگار تا معنای ایستادگی و سکوت
- «یل» فعلا اجازه ادامه انتشار ندارد
- «همسفر» و «ذوق مرگ» در راه سینماها
- پاسداشت خسرو احمدی؛ مرد مهربانی که صادقانه کار میکند
- جلسه شورای داوری انجمن صنفی تماشاخانههای خصوصی برگزار شد؛ تأکید بر حل اختلافات درونصنفی
- سرژ رضوانی؛ هنرمندی چند وجهی که هیچگاه خود را جدا از ایران نمیبیند
- در سیونهمین دوره برگزاری؛ مستند پگاه آهنگرانی نامزد جایزه فیلم اروپا شد
- میکاییل شهرستانی «افسانههای تبای» را روی صحنه میبرد/ «چمدانهای بیمقصد» در خانه نمایش مهرگان
- جشنواره تئاتر فجر۴۵؛ معرفی مدیران بخشهای دیگرگونههای اجرایی، نمایشنامهنویسی و پایش دانشجویی
- سینمای مستند؛ مهمان کمسهم جشنواره ملی فیلم فجر
- «آنها که کمتر میشناسیم»؛ روایتی از زندگی زنان و کودکان روستایی
- گلاب آدینه؛ بازیگر مؤلف و راوی رنجهای معاصر
- در پنجاهودومین دوره برگزاری؛ نیکول کیدمن در مراسم سزار تجلیل میشود
- «بلفاست»؛ روایت یک رویداد تلخ تاریخی از دریچهی نگاه یک کودک
- پارک چان-ووک «راهزنان رتلکریک» را میسازد
- «بلفاست» زیر ذرهبین منتقدان؛ دریچهای تاریخی به جهان از منظر یک کودک
- فراخوان چهل و پنجمین جشنواره ملی فیلم فجر منتشر شد
- «افسانه سپهر» و «دیاِناِی» در راه اکران آنلاین
- آغاز کنسرتنمایش «فرهاد» از هفته آینده





