سینماسینما، دکتر پروین سلاجقه
فیلم «پیرپسر» به کارگردانی اکتای براهنی با بازیگرانی شاخص بر اساس رمان قرن نوزدهمی «برادران کارامازوف»، نوشته ی فیودور داستایوفسکی، نویسندهی بزرگ روسی ساخته شده است. علاوه بر این، ترسناک ترین صحنهی آن، یادآور ترسناکترین صحنه ی فیلم معروف «درخشش» به کارگردانی استنلی کوبریک است، (تبری در دست پدر به قصد کشتار اعضای خانواده.)
اما داستان و رخدادهای این فیلم، نوعی فراخوان امروزی برای ایجاد یک گفتمان معاصر و دوباره به صحنه کشیدن یک درام عاشقانه- جنایی-خانوادگی در روایتی دیگر و در متن مناسبات پیچیده ی تاریخی، اجتماعی، فرهنگی، اخلاقی و روانی ایران معاصر است.
«پیرپسر» به عنوان یک فیلم مخاطبپسند، با استفاده از ملودرام در شخصیت پردازی و صحنه، در ژانر جنایی و ترسناک (Horror)، بسیار موفق است و با ایجاد تعلیق پیوسته و نفسگیر، سطح گستردهای از مخاطبان خاص و عام را بر جای میخکوب میکند، به نحوی که نه فقط به خاطر کل رخدادها و بازیهای خوب، بلکه با ورود پرهیاهو، ملودراماتیک، اژدهاوار و دیوگونهی بازیگر نقش اول آن، حسن پورشیرازی، در قالب یک شخصیت «تیپ» شرور و شیطانی به تنهایی، توانسته است هدف اولیه ی فیلم را، که ایجاد جاذبه، هیجان، سرگرمی، ترس، اضطراب و تعلیق روایی و سینمایی است، برآورده کند، به نحوی که تا پایان این فیلم طولانی، هیجان حاضر در تمامی صحنهها و کشش داستانی ناشی از «بعد چی؟» و «چرا» و «چه گونه» ی فیلم همچنان با ضربانی تند ادامه می یابد. اما آنچه نهر جاری نشانههای بصری، بلاغی و روایی این فیلم را در ذهن مخاطب جدی، به تولید و بازتولید معنایی سوق می دهد، نگاه انتقادی این فیلم به مسایل کلی جامعه است، که در سطوح یا لایههای متعدد دلالتهای معنایی قابل مشاهده است و در قرائتهای فرامتنی و پیرامتنی، محمل این روایت سینمایی را همراهی می کنند، مانند: نمایش تابلوهای خاص بر درو ودیوار، حضور موقت شخصیت ها در فضای لوکس کافهای، و لوکیشن نمادین «خانه»، نمایش خطنوشتهای از شعر رضا براهنی (هرچند کمی نامرتبط با وقایع فیلم، به عنوان چاشنی ژستهای روشنفکری معاصر ایرانی)، به ویژه،صحنهی تکاندهندهی اجرای «رقص شمشیر» یا (کارد کیک بران) در جشن پیروزی پدر بر پسر در خیال تصرف معشوق او، با همراهی هوشمندانه، حماسی و غافلگیرکنندهی آهنگ «کرتانیدزه»ی محسن نامجو، که برای خود فتحالفتوحی درخشان است؛ به نحوی که می توان گفت این صحنه یکی از زیباترین بزنگاههای اوج صحنه پردازی سینمایی در دلالتزایی ناشی از همنوایی نشانههای بصری، تصویری، روایی و بلاغی در سینمای فارسی معاصر است؛ بلاغتی که می توان آن را لحظهای درخشان از «فیلمیت فیلم» نامید، از آن گونه که شعریت شعر.
این صحنه، محل در هم آمیختن نشانه های سینمایی، شعر، رقص و موسیقی و واقعیت و سرمستی و خیال است، که در نهایت به ساخت یک کلانْاستعارهی سینمایی انجامیده است؛ استعاره ای که امکان گفتگو را میان چندین متن مختلف در حوزه های تاریخی، فرهنگی، اجتماعی، ادبی، آیینی، در هیاتی تراژیک- طنزگونه و هراسآور فراهم کرده است؛ استعاره ای که در محور جانشینی رخدادهای بصری، همزمان می خنداند، می گریاند و می ترساند، زیرا این فیلم حکایت دردناک و رایج زندگی قبیلهای _ فرهنگی در درامهای خانوادگی بخش قابل توجهی از طبقات اجتماعی در ایران است، که گویا همیشگی و مکرر بوده و هست و شاید باشد (امید که نباشد). یا به تعبیری دیگر، قصهی جنگ «نر»های غریزهمحور ِقبیله بر سر تصرفِ «مادینه»های عشوه گر ِدرماندهِ و نیازمندِ به سایههایی بالای سر، آن هم با تمامی معنای نرینگی و مادینگی در لفظ و در عمل است، که در پایان خود، پرسش های فراوانی را در ذهن مخاطب ایجاد میکند. پرسشهایی از این دست:
آیا ممکن است در ایران آینده، با مفهومی جدید از مردانگی و زنانگی در ذهنیت جامعه روبه رو شویم و این که حالا بعد از دفن جنازهی همهی کاراکترها (در وجه نمادین خود)، در تفکر انسان ایرانی چه رخ خواهد داد؟ و اکنون که همه ی آدم ها، از مادینه و نرینه در خشک و تر هم سوخته اند، بر این سرزمین سوخته چه گیاه تازه و خوش قامتی از انسان، فارغ از نقش های کلیشه ای قرار است بروید؟ و این که عاقبت جدال کور میان هورمون و خردمندی به کجا خواهد کشید؟ و دیگر این که آیا « زن» ایرانی، در دوران معاصر «پسا ژینایی»، ترجیح می دهد همان « مادینه» ی زیبا و لوندخانمانسوزِ داستانها باقی بماند یا زیبایی خود را با چیزی به نام«رشد» ،«کمال » و «کم نیازی» و «استقلال »، خواهد آراست؟ خلاصه این که چه برسرمان خواهد آمد بعد از این همه کشت و کشتار و پدرکشی و پسرکشی؟ و دست آخر این که در دنیای همهی ما مردان و زنان امروز ایران، در دههی سوم قرن بیست و یکم، ساعت، چند است؟ با این همه، پرسشها و پیگیری رد محور معنایی دلالت نشانههای بصری در کاربرد استعاره و مجاز مرسل و همچنین نمادهای شاخص در فیلم «پیرپسر»، جای تامل بیشتری دارد اما اگر بخواهیم به سطوح بالاتر چگونگی دلالتگری روانکاوانهی ادیپی و اسطورهای در این فیلم بپردازیم، مقالهای مفصل بایسته است.
لینک کوتاه
مطالب مرتبط
- از «هامون»، «تایتانیک» و «پیرپسر» تا «بدنام»
- «پیرپسر» در آینه مکتب نقد عمیقگرا
- «پیرپسر»؛ پیرمرد پرحاشیه
- درباره فیلم «پیر پسر»؛ پدر خانه را ویران کرد
- «پیر پسر» قاچاق شد/ پرداخت خسارت سنگین در انتظار منتشرکننده فیلم
- «پیرپسر»؛ سفری وارونه در اساطیر و روان انسان
- مقایسه غلام باستانی در «پیرپسر» با هری لایم در «مرد سوم»
- «پیرپسر»؛ شتاب کردم که آفتاب بیاید، نیامد
- نقد «پیرپسر»/ خانه، بازیگر برگزیدهی این نماست!
- جمعبندی نقدهای اروپایی و آمریکایی بر «پیرپسر»/ فیلم براهنی زیر ذرهبین مطبوعات و منتقدان خارجی
- نگاهی به «پیرپسر» و تطابق آن با جهان سینمای کیارستمی/ اول به پیرامون، بعد به دوردستها
- «پیرپسر» و جذابیتهای پنهان
- تطبیق جهان تاریکِ داستایفسکی و جهان تاریکترِ براهنی
- یک چالش عجیب در پایانبندی یک فیلم؛ تنش بین سازندگان «پیر پسر» و «قاتل و وحشی» بالا گرفت
- «پیرپسر»؛ دیکتاتورهایی با مغزهای کوچک زنگزده
پربازدیدترین ها
- نگاهی به سریال پریا / یک عاشقانه نامتعارف
- تاریخچه سریالهای ماه رمضان از ابتدا تاکنون/ در دهه هشتاد ۴۰ سریال روی آنتن رفت
- حقایقی درباره فیلم یک تکه نان به بهانه پخش آن از شبکه نمایش
- حیازدائی از جامعه به سبک نجلا/انتقاد شدید کیهان از سریال نجلا
- نشانهشناسی «صد سال به این سالها»؛ از اندوه بیپایان ایران تا احیای حس نوستالژی
آخرین ها
- «مرلین» به تماشاخانه هما میرود/ «اندوه اردیبهشت» روی صحنهی لبخند
- فیلمبرداری فیلم پنجاه و یکم وودی آلن تمام شد
- «فادرلند»؛ وطنی که دیگر نیست
- انتشار نسخه ویژه نابینایان «بدنام» و «کنکل»
- نامزدهای گرمی ۲۰۲۷ معرفی شدند
- مرور آثار کیارستمی در پاریس
- پایان تصویربرداری «سلبریتی»/ روایتی از تقابل چهره عمومی و جهان درونی شهرت
- نمایش مجموعهای از فیلمهای کوتاه و انیمیشن در موزه سینمای ایران
- علیرضا رهگذر درگذشت
- «مجلس قربانی سنمّار» در بیضاییخوانی
- «عشق ممکن»؛ طمع در لباس فضیلت
- نگاهی به سینمای مستقل و هنرمندانه ناصر تقوایی؛ از میزانسنهای ماندگار تا معنای ایستادگی و سکوت
- «یل» فعلا اجازه ادامه انتشار ندارد
- «همسفر» و «ذوق مرگ» در راه سینماها
- پاسداشت خسرو احمدی؛ مرد مهربانی که صادقانه کار میکند
- جلسه شورای داوری انجمن صنفی تماشاخانههای خصوصی برگزار شد؛ تأکید بر حل اختلافات درونصنفی
- سرژ رضوانی؛ هنرمندی چند وجهی که هیچگاه خود را جدا از ایران نمیبیند
- در سیونهمین دوره برگزاری؛ مستند پگاه آهنگرانی نامزد جایزه فیلم اروپا شد
- میکاییل شهرستانی «افسانههای تبای» را روی صحنه میبرد/ «چمدانهای بیمقصد» در خانه نمایش مهرگان
- جشنواره تئاتر فجر۴۵؛ معرفی مدیران بخشهای دیگرگونههای اجرایی، نمایشنامهنویسی و پایش دانشجویی
- سینمای مستند؛ مهمان کمسهم جشنواره ملی فیلم فجر
- «آنها که کمتر میشناسیم»؛ روایتی از زندگی زنان و کودکان روستایی
- گلاب آدینه؛ بازیگر مؤلف و راوی رنجهای معاصر
- در پنجاهودومین دوره برگزاری؛ نیکول کیدمن در مراسم سزار تجلیل میشود
- «بلفاست»؛ روایت یک رویداد تلخ تاریخی از دریچهی نگاه یک کودک
- پارک چان-ووک «راهزنان رتلکریک» را میسازد
- «بلفاست» زیر ذرهبین منتقدان؛ دریچهای تاریخی به جهان از منظر یک کودک
- فراخوان چهل و پنجمین جشنواره ملی فیلم فجر منتشر شد
- «افسانه سپهر» و «دیاِناِی» در راه اکران آنلاین
- آغاز کنسرتنمایش «فرهاد» از هفته آینده





