سینماسینما، مهدی کوهیان*
چرا جعفر پناهی اعتصاب غذا کرد؟ در این مطلب کوتاه سعی میکنم توضیح دهم که چه اتفاقی افتاده که او را وادار به این تصمیم کرده است.
جعفر پناهی و محمد رسولاف در سال ۱۳۸۸ همراه با ۱۷ نفر دیگر از اعضای خانواده و همکارانش در منزل مسکونی وی بازداشت شدند.
آنها متهم بودند که بدون دریافت مجوز از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در حال تولید فیلمی هستند که با توجه به التهابات سال ۱۳۸۸ اقدامی علیه امنیت کشور و تبلیغ علیه نظام است.
حال آنکه آن فیلم اصلا ساخته نشد و تنها ۲۰ دقیقه از آن فیلمبرداری شده بود. در واقع عملا هنوز فیلمی ساخته نشده بود که تشخیص داده شود تبلیغ علیه نظام بوده یا خیر و اصولا اجتماع و تبانی بر علیه امنیت کشور اتفاق افتاده است یا خیر!
در دادنامه شعبه ۲۶ دادگاه انقلاب تهران هر دو به اتهام اجتماع و تبانی بر علیه امنیت داخلی و خارجی کشور به ۵ سال حبس و به اتهام تبلیغ علیه نظام به ۱ سال حبس محکوم شدند.
جعفر پناهی علاوه بر محکومیت زندان به ۲۰ سال محرومیت از فیلمسازی، ۲۰ سال محرومیت از فیلمنامهنویسی، ۲۰ سال محرومیت از سفر به خارج از ایران و ۲۰ سال ممنوعیت از هر نوع مصاحبه با رسانهها و مطبوعات داخلی و خارجی محکوم شد.
در تجدیدنظرخواهی هر دو شعبه ۵۴ دادگاه تجدیدنظر استان تهران، تنها محمد رسولاف را از اتهام اجتماع و تبانی تبرئه و بقیه حکم را تائید کرد.
رسیدگی به اتهامات این متهمین بر اساس قانون آئین دادرسی کیفری ۱۳۸۷ انجام شد که مطابق با ماده ۱۷۴ آن قانون، در جرائمی با حداکثر مجازات مقرر بیش از سه سال حبس با انقضاء مدت ۱۰ سال و کمتر از سه سال با انقضاء ۵ سال از قطعی شدن حکم، اگر اجرای آن شروع نشده باشد، مشمول مرور زمان شده و اجرای آن موقوف میشود.
لذا با توجه به قطعی شدن حکم هر دو در ۴ مرداد ۱۳۸۹ اجرای حکم در تیرماه ۱۴۰۱ فاقد وجاهت قانونی بوده است.
فارغ از این ایراد، وکلای آقای جعفر پناهی پس از بازداشت ایشان اقدام به اعاده دادرسی در دیوان عالی کشور کردهاند. که شعبه ۹ دیوان عالی کشور در تاریخ ۲۳ مهر ۱۴۰۱ با پذیرش اعاده دادرسی آقای جعفر پناهی حکم قطعی صادره قبلی در شعبه ۵۴ را نقض و برای رسیدگی مجدد به شعبه هم عرض یعنی شعبه ۲۱ دادگاه تجدیدنظر ارجاع میکند.
استدلال دیوان عالی کشور در نقض حکم آقای جعفر پناهی این است که “با استناد به اصول ۹، ۲۳ و ۲۴ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در شناسایی آزادی بیان و برخورد اندیشه ها حق و بلکه تکلیف است و اصلاح امور بخش لاینفک هر جامعه به شمار میرود و گفتمان های گوناگون جاری در کشور نیازمند نقد و راستی آزمایی است تا شکاف ها و رویه های نادرست ترمیم و بازسازی شود. اعاده خواه {جعفر پناهی} که از جمله هنرمندان مطرح کشور بوده و آثار هنری وی حائز جوایز بین المللی از جمله در جشنواره ونیز ۲۰۲۲ شده موجب تفاخر مجامع هنری کشور ما در عرصه جهانی شده است. وی با ساختن فیلم، ارزشهای متعالی که به آن باورمند بوده را بازآفرینی کرده است. این ارزشها که بر فهم و دیدگاه فرد هنرمند بنیاد داشته و از تخیل و درک عاطفی او نشات گرفته و مبین سوء نیت وی نیست.”
اگر فرض محال کنیم که مرور زمان قانون آئین دادرسی کیفری ۱۳۸۷ با تصویب قانون آئین دادرسی کیفری ۱۳۹۳ شامل حال جعفر پناهی نمیشود (که میشود چون در مواردی که قانون لاحق به ضرر متهم است، قانون عطف به ما سبق نمیشود) نقض حکم توسط دیوان عالی کشور موجب توقف اجرای حکم است.
ماده ۴۷۸ قانون آئین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ میگوید “هرگاه رأی دیوانعالی کشور مبنی بر تجویز اعاده دادرسی باشد … اجرای حکم تا صدور حکم مجدد به تعویق میافتد و چنانچه از متهم تأمین أخذ نشده و یا تأمین منتفی شده باشد یا متناسب نباشد، دادگاهی که پس از تجویز اعاده دادرسی به موضوع رسیدگی میکند، تأمین لازم را أخذ میکند.”
بنابراین شعبه ۲۱ دادگاه تجدیدنظر استان تهران، میبایست بلافاصله قرار توقف اجرای حکم تا صدور حکم مجدد را صادر و با توجه به سپردن تامین مناسب در همان سال ۱۳۸۸ دستور آزادی جعفر پناهی را صادر میکرد و اگر بر فرض آن تامین را متناسب نمیدانست، باید تامین لازم را مجددا اخذ میکرد و نسبت به آزادی ایشان اقدام میکرد.
در طول حدود ۴ ماه گذشته عملا جعفر پناهی بدون هیچ دلیلی در زندان بوده است.
جعفر پناهی به این باور رسیده است که قرار نیست قانون در خصوص او اجرا شود.
*کارشناسارشد حقوق ارتباطات
لینک کوتاه
مطالب مرتبط
- اهدای جایزه ویژه کوروساوا به محمد رسولاف/ برگزیدگان جشنواره فیلم توکیو ۲۰۲۶ معرفی شدند
- محکومیت جعفر پناهی به ۵ سال حبس و ۲ سال ممنوعیت خروج از کشور
- جایزه کوروساوا به محمد رسولاف داده میشود
- وکیل مدافع خبر داد: تایید حکم غیابی جعفر پناهی به حبس و ممنوعیت خروج از کشور
- برندگان جوایز سزار اعلام شد
- محک خوردن نامزدهای اسکار در جوایر اسپیریت
- نامزدهای جوایز سزار فرانسه معرفی شدند
- با حضور سینماگران ایرانی؛ نامزدهای اسکار ۲۰۲۶ معرفی شدند
- جعفر پناهی با «یک تصادف ساده» از منتقدان آمریکایی جایزه گرفت
- یک پنجره برای دیدن ایرانیها؛ «یک تصادف ناکام»
- مصوبهای برای حذف وزارت فرهنگ؛ مصوبه «سیاستهای صوت و تصویر فراگیر»؛ تعارض با جمهوریت
- «یک تصادف ساده»، فیلم مورد علاقه باراک اوباما
- بازیگر «پاریس تگزاس» در فیلم تازه نادر ساعیور
- سیویکمین دوره جوایز سینمایی لومیر فرانسه؛ نامزدی ۲ سینماگر ایرانی/ «بیگانه» نامزد ۶ جایزه شد
- بهترین فیلمهای ۲۰۲۵ از نگاه سایت راجر ایبرت؛ «نبردی پس از دیگری» در صدر، «یک تصادف ساده» در رده دوم
پربازدیدترین ها
- نگاهی به سریال پریا / یک عاشقانه نامتعارف
- تاریخچه سریالهای ماه رمضان از ابتدا تاکنون/ در دهه هشتاد ۴۰ سریال روی آنتن رفت
- حقایقی درباره فیلم یک تکه نان به بهانه پخش آن از شبکه نمایش
- حیازدائی از جامعه به سبک نجلا/انتقاد شدید کیهان از سریال نجلا
- نشانهشناسی «صد سال به این سالها»؛ از اندوه بیپایان ایران تا احیای حس نوستالژی
آخرین ها
- «مرلین» به تماشاخانه هما میرود/ «اندوه اردیبهشت» روی صحنهی لبخند
- فیلمبرداری فیلم پنجاه و یکم وودی آلن تمام شد
- «فادرلند»؛ وطنی که دیگر نیست
- انتشار نسخه ویژه نابینایان «بدنام» و «کنکل»
- نامزدهای گرمی ۲۰۲۷ معرفی شدند
- مرور آثار کیارستمی در پاریس
- پایان تصویربرداری «سلبریتی»/ روایتی از تقابل چهره عمومی و جهان درونی شهرت
- نمایش مجموعهای از فیلمهای کوتاه و انیمیشن در موزه سینمای ایران
- علیرضا رهگذر درگذشت
- «مجلس قربانی سنمّار» در بیضاییخوانی
- «عشق ممکن»؛ طمع در لباس فضیلت
- نگاهی به سینمای مستقل و هنرمندانه ناصر تقوایی؛ از میزانسنهای ماندگار تا معنای ایستادگی و سکوت
- «یل» فعلا اجازه ادامه انتشار ندارد
- «همسفر» و «ذوق مرگ» در راه سینماها
- پاسداشت خسرو احمدی؛ مرد مهربانی که صادقانه کار میکند
- جلسه شورای داوری انجمن صنفی تماشاخانههای خصوصی برگزار شد؛ تأکید بر حل اختلافات درونصنفی
- سرژ رضوانی؛ هنرمندی چند وجهی که هیچگاه خود را جدا از ایران نمیبیند
- در سیونهمین دوره برگزاری؛ مستند پگاه آهنگرانی نامزد جایزه فیلم اروپا شد
- میکاییل شهرستانی «افسانههای تبای» را روی صحنه میبرد/ «چمدانهای بیمقصد» در خانه نمایش مهرگان
- جشنواره تئاتر فجر۴۵؛ معرفی مدیران بخشهای دیگرگونههای اجرایی، نمایشنامهنویسی و پایش دانشجویی
- سینمای مستند؛ مهمان کمسهم جشنواره ملی فیلم فجر
- «آنها که کمتر میشناسیم»؛ روایتی از زندگی زنان و کودکان روستایی
- گلاب آدینه؛ بازیگر مؤلف و راوی رنجهای معاصر
- در پنجاهودومین دوره برگزاری؛ نیکول کیدمن در مراسم سزار تجلیل میشود
- «بلفاست»؛ روایت یک رویداد تلخ تاریخی از دریچهی نگاه یک کودک
- پارک چان-ووک «راهزنان رتلکریک» را میسازد
- «بلفاست» زیر ذرهبین منتقدان؛ دریچهای تاریخی به جهان از منظر یک کودک
- فراخوان چهل و پنجمین جشنواره ملی فیلم فجر منتشر شد
- «افسانه سپهر» و «دیاِناِی» در راه اکران آنلاین
- آغاز کنسرتنمایش «فرهاد» از هفته آینده





