مجموعهای از دنیاهای گوناگون درون تکتک انسانها را میتوان در فیلم دید.
سینماسینما، ساسان گلفر:
امکاناتی که سینمای مستند برای بیان و طرح موضوع و تعمق و تعامل در اختیار سازندگان و مخاطبان میگذارد، اگر نگوییم نامحدود و نامتناهی، دستکم بسیار پربار و سرشار و فراتر از امکانات فراوان سینمای داستانی است. محمد جعفری، کارگردان، تهیهکننده، پژوهشگر، طراح، تدوینگر و راوی فیلم «کارنامه بنیاد کندی» در حد توان خود از این امکانات برای خلق یک اثر مستند مردمنگارانه بهره برده و درمجموع اثر قابل توجه و تاثیرگذاری پدید آورده است که تماشاگر را کمابیش بهآسانی با خود همراه میکند، شمهای از «دنیای» تک تک شخصیتها و شاید «سرنوشت و روزگار» یک قوم را به آنها میچشاند و درنهایت او را با دست پر و چشم و ذهنی همچنان درگیر از سالن نمایش یا از مقابل صفحه نمایش خانگی به بیرون میفرستد.
سومین مستند بلند سینمایی محمد جعفری و آذر مهرابی از محصولات مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی سازمان سینمایی که سال ۱۳۹۴ در بخش رقابتی مستند سیوچهارمین دوره جشنواره فیلم فجر شرکت داشته و بهتازگی در بخش هنر و تجربه به روی پرده سینما رفته، از یک سو حالوهوای مستندی اجتماعی را به خود گرفته و از سوی دیگر به حیطه مستند مردمنگارانه پا گذاشته است. پرداختن به مسائلی همچون بحران مهاجرت از شهر به روستا و حاشیهنشینی، خشکسالی، پیامدهای جنگ، کنترل جمعیت و تغییرات نسلی این اثر را در حوزه مستندهای بر محور معضلات اجتماعی قرار میدهد. از سوی دیگر تصویر کردن مراسم آیینی و رسومی کهن و خاص که در آستانه دگرگونی و فراموشی قرار گرفتهاند، ازجمله عروسیهایی که در گوشه و کنار فیلم دیده میشود و همچنین یک مراسم ترحیم و مراسم یادبود دیگری در گورستانی دورافتاده، نگاهی مردمشناسانه و فرهنگمدار به فیلم و فیلمساز میبخشد.
ساختن فیلمهای مردمنگاری آنگونه که دیوید مکدوگال در مقدمه مقاله «فیلم مستند مردمنگاری» خود شرح داده است، از نوعی مستندسازی حرکات بدن و فرهنگ مادی آغاز شد و با از سر گذراندن تحولات متعدد به مجموعه راهبردهایی چون آموزش، شرح و تفسیر، روایتگری، مشاهده، بیان شاعرانه و حدیث نفس برای بازنمایی تجربه اجتماعی انسان رسید. ژان روش، سینماگر مردمشناس بزرگ فرانسوی، از بالدوین اسپنسر بهعنوان نخستین مستندساز مردمنگار یا قومنگار دنیا یاد کرده که در سال ۱۹۰۱ از مراسم رقصهای موسوم به «باران و کانگورو»ی بومیان بدوی استرالیا فیلمهایی گرفته است. اما دیوید مکدوگال اثری مقدم بر آن پیدا کرده و گفته است که نخستین فیلم مردمنگاری تاریخ سینما، اثری است از اف. رنیو که فن سفالگری بومیانی از شمال غربی آفریقا را که به پاریس آمده و در نمایشگاه موسوم به «استعماری» سال ۱۸۹۵ میلادی شرکت کرده بودند، به تصویر کشیده بود. بههرحال، ردپای نخستین مستندهای مردمنگارانه ایران را میتوان در دهه ۱۳۴۰ خورشیدی یافت، زمانی که آثاری همچون «گود مقدس» هژیر داریوش و «شقایق سوزان» هوشنگ شفتی زیر نظر وزارت فرهنگ و هنر وقت ساخته میشد. این نوع مستندسازی در ایران در دهههای بعد مراحل تحول و تکامل و بلوغ و پختگی را طی کرد و دستکم سه نسل از مستندسازان مردمنگار را پدید آورد. نام تعدادی از این مستندسازان را میتوان در سیاهه تشکر وزین پایان فیلم «کارنامه بنیاد کندی» دید و حدس زد که احتمالا به سازندگان این فیلم مشاوره یا راهنمایی دادهاند.
محمد جعفری، فارغالتحصیل رشته کارگردانی سینما از دانشکده هنرهای دراماتیک و دارنده نشان درجه دو هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، و آذر مهرابی، تحصیلکرده کارشناسی ارشد رشته ادبیات نمایشی دانشگاه هنر که نامش هم بهعنوان تصویربردار در عنوانبندی پایان فیلم آمده و هم در کنار جعفری در مقام کارگردان، در این فیلم به میان ساکنان روستایی رفتهاند که درواقع به شکل قبلی وجود خارجی ندارد. هیچکدام از خانوادههای قبلی ساکن روستای «بنیاد کَندی» (نامی بامسما؛ مرکب از واژه کهن پارسی «بنیاد» به معنی ریشه و اساس و واژه «کند» در زبان آذری، به معنی «روستا» و همچنین «شهر» که برگرفته از زبان سغدی است) که جعفری حدود ۴۰ سال پیش و در دوران خدمت سربازی در مقام «سپاهی دانش» دو سال را در آن گذرانده و به کودکانش سواد آموخته، دیگر ساکن آن روستا نیستند. عشایر مغان، خانههای آن روستا را که رودخانه پرآب کنارش به مسیلی خشک بدل شده است، خریدهاند و ساکنان قبلی اکنون از ریشهها بریدهاند و پراکنده شدهاند و هرکدام در حاشیه شهری دور سکنا گزیدهاند. «کارنامه بنیاد کندی» آن عده از کودکان سابق روستا را که هنوز زندهاند و در دسترس، یک به یک کشف میکند و ترکیبی از عکسهای کهنه، فیلمهای هشت میلیمتری و دستخطها، نقاشیهای کودکانه و صدای ضبطشده بر کاست را در کنار تصویر امروزشان میگذارد تا خاطرات دورانی را به یاد بیاورند و جملهای از آقا معلم سابق را که در فیلم تکرار میشود: «قدر این روزها را بدانید.» در این فیلم مجموعهای از «دنیاها»ی گوناگون درون تکتک انسانها را میتوان دید؛ سرنوشتهای متفاوت کودکان سابق که همه توانستند به اندازه «چهار یا پنج کلاس» درس بخوانند، در «مشاغل سخت» به کار پرداختند، ازدواج کردند و بچهدار شدند و توانستند نسل بالنده و در بسیاری از موارد تحصیلکردهای را به پیش بفرستند، در کنار آنانی که در جنگ شهید شدند، در آب رودخانهای که قبلا رودخانه بود، غرق شدند یا به نیش عقرب از دنیا رفتند، اما فراموش نشدند. بازماندگان روستایی که دیگر مثل گذشته نیست، در پایان این فیلم ۷۰ دقیقهای، قطعه شعری آشنا از کتاب درسی دوران دبستان را همسرایی میکنند: «آباد باش ای ایران، آزاد باش ای ایران، از ما فرزندان خود، دلشاد باش ای ایران…».
ماهنامه هنر و تجربه
لینک کوتاه
مطالب مرتبط
- «پلان آخر بازی»؛ همچون پرندهی مهاجری، که پرواز برایش شکل غایی سفر است
- تولد هفتادسالگی سینمای هنروتجربه
- اکران «آخرین عاشقانه» از فردا/ «نهنگها» به زودی به سینما میآید
- رونمایی از فیلم مستند ساموئل خاچیکیان با پیام مسعود کیمیایی
- «اتاق فرار» پرمخاطبترین بسته فیلم کوتاه «هنر و تجربه»
- این هنر و تجربه آنتی ویروسی ست بر فیلم های به هرقیمت مسخره
- اکران «ایساتیس» در «هنر و تجربه» از ۲۲ دی
- شهاب حسینی: میخواهم فیلمی اقتباسی از ساعدی بسازم
- آغاز اکران یک مستند سیاسی در هنر و تجربه
- اکران «آویختگی» در سینماهای هنر و تجربه
- اکران چهار فیلم جدید در گروه سینمایی هنر و تجربه در آذر ماه
- رونمایی از تیزر مجموعه انیمیشن «رویاهای رنگی»
- تحقق آرزوی چندساله فعالان انیمیشن در هنرو تجربه
- «پسر انسان» پرفروشترین و پرمخاطبترین فیلم هنروتجربه شد
- شهاب حسینی با «مقیمان ناکجا» به هنر و تجربه میآید
نظر شما
پربازدیدترین ها
آخرین ها
- اعلام منع پخش ۴ اثر نمایش خانگی در یک هفته/ تماشاگرانی که نادیده گرفته میشوند
- آغاز «جاده ابریشم موسیقی» از عمارت تاریخی ارثیه قزوین
- «نویسنده» و لذت کشف از دل روایتهای تو در تو
- هرم طلایی مصر به حبیب باوی ساجد میرسد
- سایت داوری «آیین هفت سال سینمای ایران» رونمایی شد
- گرشا رضایی به «امیرکبیر» پیوست
- آیدا پناهنده: دیگر سریال نمیسازم!
- فوت مدیر دوبلاژ و صداپیشه ایرانی؛ ناهید شعشعانی درگذشت
- پیش از جنایت؛ سینما و مسئولیت اجتماعی در برابر خشونت
- مستند «شهین» نمایش داده میشود
- «مرلین» به تماشاخانه هما میرود/ «اندوه اردیبهشت» روی صحنهی لبخند
- فیلمبرداری فیلم پنجاه و یکم وودی آلن تمام شد
- «فادرلند»؛ وطنی که دیگر نیست
- انتشار نسخه ویژه نابینایان «بدنام» و «کنکل»
- نامزدهای گرمی ۲۰۲۷ معرفی شدند
- مرور آثار کیارستمی در پاریس
- پایان تصویربرداری «سلبریتی»/ روایتی از تقابل چهره عمومی و جهان درونی شهرت
- نمایش مجموعهای از فیلمهای کوتاه و انیمیشن در موزه سینمای ایران
- علیرضا رهگذر درگذشت
- «مجلس قربانی سنمّار» در بیضاییخوانی
- «عشق ممکن»؛ طمع در لباس فضیلت
- نگاهی به سینمای مستقل و هنرمندانه ناصر تقوایی؛ از میزانسنهای ماندگار تا معنای ایستادگی و سکوت
- «یل» فعلا اجازه ادامه انتشار ندارد
- «همسفر» و «ذوق مرگ» در راه سینماها
- پاسداشت خسرو احمدی؛ مرد مهربانی که صادقانه کار میکند
- جلسه شورای داوری انجمن صنفی تماشاخانههای خصوصی برگزار شد؛ تأکید بر حل اختلافات درونصنفی
- سرژ رضوانی؛ هنرمندی چند وجهی که هیچگاه خود را جدا از ایران نمیبیند
- در سیونهمین دوره برگزاری؛ مستند پگاه آهنگرانی نامزد جایزه فیلم اروپا شد
- میکاییل شهرستانی «افسانههای تبای» را روی صحنه میبرد/ «چمدانهای بیمقصد» در خانه نمایش مهرگان
- جشنواره تئاتر فجر۴۵؛ معرفی مدیران بخشهای دیگرگونههای اجرایی، نمایشنامهنویسی و پایش دانشجویی





