سینماسینما، وحید ضرابی نسب*
در این بیست و اند سالی که در عرصهی رسانه و سینما فعالیت دارم -کج دار و مریز- شاهد بودهام رخت بربستن اعاظم و اکابر فرهنگ و هنر این مرزوبوم را که فقدان سنگین هرکدامشان، چراغی تابناک از خانهی پدری خاموش کرده و تَرَکی عمیق بر جان سرزمین مادری نشانده است. اما از آنجا که مرگ را اساسا یک شوخی بزرگ بیمزه و یک کمدی هزل رقتانگیز میدانم، عهد بستهام در مراسم تشییع و تعزیتی حاضر نشوم. و البته که به غایت معتقدم این دورهمیهای پر آه و ناله و اشک؛ نه برای آن خدایگان فَرّ و فرهنگِ از دسترفته اثری دارد و نه بر ما بداقبالان جایمانده تاثیری.
اما برای دو والامرد دانشمند، نتوانستم صرفا از قاب رسانه، پیگیر باشم و عهدم را شکستم. دو سینماگر رفیع، که اتفاقا هر دو “تصویر” را برای فلسفیدن برگزیده بودند و هنر هفتم، گریزراهشان بود برای آفرینش معنا در دل بیمعنایی، خلق زیبایی در اوج نازیباها و تمرین اندیشیدن و داناییّت در روزگاران جهل و خرافه.
اولیاش کیارستمی بزرگ بود که جهان اندیشه و منظومهی تفکرش، نگاه من و خیلیها را به زیستن تغییر داد و سحر گفتار و جادوی نوشتار و افسون تصاویرش، جهانبینی ما شد نسبت به زندگی و مرگ و عشق و تنهایی و تاریخ. هنوز هم با اختلاف، عباس سینمای ایران را جهانیترین کارگردان تاریخ این منطقهی جغرافیایی میدانم، نه از بُعد بینالمللی و شناخت خارج مرز، که از جنبهی نگاه خارق العادهاش به گیتی و کائنات و آدمها و هر چیز ذیحیات و نازندهای که در آن است.
و دومی هم داریوش عزیز بود. که چند روزیست بدرقهاش کردهایم به اشک و زخم. در تابوت گذاشتیمش به حزن و یاس و کفنپیچش کردیم به داغ و شرم. خاک کردیم هم بدن شرحه شرحهی او را و هم جان آزرده و مجروح خودمان را. خالق ماندگارترین شخصیتها و فیلمها و سکانسها و لحظاتمان. آفرینشگر بهترین فیلم کمدی سینمای ما (اجاره نشینها) بهترین فیلم فلسفی سینمای ما (هامون) دوتا از بهترین فیلمهای اجتماعی ما (لیلا و سنتوری) یکی از بهترین شاعرانههای سینمای ما (درخت گلابی) یکی از بهترین عارفانههای سینمای ما (پری) یکی از بهترین اقتباسهای سینمای ما (سارا) سرخوشترین فیلم سینمای ما (مهمان مامان) اثرگذارترین فیلم سینمای ما (دایره مینا) و شاید بهترین و موجسازترین فیلم تاریخ سینمای ایران (گاو).
اگر کیارستمی برای ما از چرایی زیستن میگفت، مهرجویی از چگونه زیستن. اگر عباس سینمای ایران دلیل و حدوث عشق را مینمایاند، داریوش سینمای ما از کیفیت و وضعیت عاشقی میگفت. از روابط و آدمها، از شرایط و موقعیتها، از سرخوشی و ناخوشی، از روزمرگی و عادیبودگی، از دل جامعه و کف اجتماع، از خیال و رویا، از ظهور و حضور، از جوهره و ماهیت، از حقیقت و واقعیت، از دانشورزی و خودآگاهی و ادراک و حکمت. از فلسفه. او در جست و جوی معنا، همه جا را میگشت و ما را میگرداند. چه در قاب تصاویر و شاهکارهای سینماییاش، چه در خطوط کتابها و ترجمهها و رمانهای ستودنیاش.
نمیخواهم سینمای مهرجویی را واکاوی کنم که این مجال نیست، اما وجه مشترک پررنگ او و کیارستمی، مظلومیت و انزوای تاریخی هنرمند ایرانی در سرزمین مادریاش است. مرد جریانساز و پیشروی سینمای اندیشه، سینمای روشنفکر، سینمای دغدغهمند، سینمای پاک و سینمای اعتراض، از زخم چاقوی قاتلان جان داد پیش از آن نیز از بیتوجهی مدیران و برخی اهالی فرهنگ و هنر و برخی منفعتطلبان ناآگاه رنج کشید.
*فعال سینما و رسانه
لینک کوتاه
مطالب مرتبط
- مرور آثار کیارستمی در پاریس
- نمایش آثار عباس کیارستمی در جشنواره وین ۲۰۲۶
- اهدای جایزه ویژه کوروساوا به محمد رسولاف/ برگزیدگان جشنواره فیلم توکیو ۲۰۲۶ معرفی شدند
- موزه سینمای ایران و شبی برای بزرگداشت عباس کیارستمی
- عباس کیارستمی؛ برجستهترین سینماگران ایرانی در صحنه جهانی
- شصتمین جشنواره فیلم کارلووی واری؛ فیلم عباس کیارستمی نمایش داده میشود/ اهدای سه جایزه و یک تجلیل
- تحلیل بازیگری نیکی کریمی؛ شمایل زن فیلسوف و پرسشگر
- نمایش «بانو»ی داریوش مهرجویی در بنیاد حریری
- اکران نسخه مرمت شده یکی از فیلمهای مهم داریوش مهرجویی
- داوران ایرانی معرفی شدند؛ افتتاح جشنواره جهانی فیلم فجر با فیلمی از عباس کیارستمی
- «لیلا» در آینه مکتب نقد عمیقگرا
- یادداشتی بر کتاب «سینماگر متفکر: گفتوگو با داریوش مهرجویی»/ فراتر از تصویر؛ از جهان فلسفه تا زبان سینما
- پایان تصویربرداری در تورنتو؛ تدوین «شریفه» به «خرقهپوش» رسید
- فوت بازیگر فیلم عباس کیارستمی/ احمد احمدپور درگذشت
- محسن امیریوسفی: روزی در این مملکت دادگاه رسیدگی به جنایات فرهنگی تشکیل میشود
پربازدیدترین ها
- نگاهی به سریال پریا / یک عاشقانه نامتعارف
- تاریخچه سریالهای ماه رمضان از ابتدا تاکنون/ در دهه هشتاد ۴۰ سریال روی آنتن رفت
- حقایقی درباره فیلم یک تکه نان به بهانه پخش آن از شبکه نمایش
- حیازدائی از جامعه به سبک نجلا/انتقاد شدید کیهان از سریال نجلا
- نشانهشناسی «صد سال به این سالها»؛ از اندوه بیپایان ایران تا احیای حس نوستالژی
آخرین ها
- «مرلین» به تماشاخانه هما میرود/ «اندوه اردیبهشت» روی صحنهی لبخند
- فیلمبرداری فیلم پنجاه و یکم وودی آلن تمام شد
- «فادرلند»؛ وطنی که دیگر نیست
- انتشار نسخه ویژه نابینایان «بدنام» و «کنکل»
- نامزدهای گرمی ۲۰۲۷ معرفی شدند
- مرور آثار کیارستمی در پاریس
- پایان تصویربرداری «سلبریتی»/ روایتی از تقابل چهره عمومی و جهان درونی شهرت
- نمایش مجموعهای از فیلمهای کوتاه و انیمیشن در موزه سینمای ایران
- علیرضا رهگذر درگذشت
- «مجلس قربانی سنمّار» در بیضاییخوانی
- «عشق ممکن»؛ طمع در لباس فضیلت
- نگاهی به سینمای مستقل و هنرمندانه ناصر تقوایی؛ از میزانسنهای ماندگار تا معنای ایستادگی و سکوت
- «یل» فعلا اجازه ادامه انتشار ندارد
- «همسفر» و «ذوق مرگ» در راه سینماها
- پاسداشت خسرو احمدی؛ مرد مهربانی که صادقانه کار میکند
- جلسه شورای داوری انجمن صنفی تماشاخانههای خصوصی برگزار شد؛ تأکید بر حل اختلافات درونصنفی
- سرژ رضوانی؛ هنرمندی چند وجهی که هیچگاه خود را جدا از ایران نمیبیند
- در سیونهمین دوره برگزاری؛ مستند پگاه آهنگرانی نامزد جایزه فیلم اروپا شد
- میکاییل شهرستانی «افسانههای تبای» را روی صحنه میبرد/ «چمدانهای بیمقصد» در خانه نمایش مهرگان
- جشنواره تئاتر فجر۴۵؛ معرفی مدیران بخشهای دیگرگونههای اجرایی، نمایشنامهنویسی و پایش دانشجویی
- سینمای مستند؛ مهمان کمسهم جشنواره ملی فیلم فجر
- «آنها که کمتر میشناسیم»؛ روایتی از زندگی زنان و کودکان روستایی
- گلاب آدینه؛ بازیگر مؤلف و راوی رنجهای معاصر
- در پنجاهودومین دوره برگزاری؛ نیکول کیدمن در مراسم سزار تجلیل میشود
- «بلفاست»؛ روایت یک رویداد تلخ تاریخی از دریچهی نگاه یک کودک
- پارک چان-ووک «راهزنان رتلکریک» را میسازد
- «بلفاست» زیر ذرهبین منتقدان؛ دریچهای تاریخی به جهان از منظر یک کودک
- فراخوان چهل و پنجمین جشنواره ملی فیلم فجر منتشر شد
- «افسانه سپهر» و «دیاِناِی» در راه اکران آنلاین
- آغاز کنسرتنمایش «فرهاد» از هفته آینده





