سینماسینما، آریو همتی
پیام فیلم «لیلا» (۱۳۷۵) این است که هر غیر ما، دیگری یا ابژه نیست که ما باعنوان نشستن در جایگاه سوژه بتوانیم آن را حذف کنیم.
«لیلا»ی مهرجویی بنا بر مقولهبندی ساختاریک در نوع سینمای فراساختارگرا قرار میگیرد.و بنا بر سوژههای بیستگانه فرائیستی در نوع جنسیت سوژه گرایی ذیل شاخه زن سوژهگرایی انسان محور تعریف میشود که توانسته خود را به دگرسوژهگرایی نزدیک کند.
درک حضور دیگری امری مهم در تاریخ اندیشه بشر است و ظرفیتسازی دیالکتیک ادراکی برای اینکه با این متد نگرشی بشود به گونهای وارد این مبحث شد که هر غیر خویش را دیگری نپنداریم و در واقع خویش را از مقام قضاوت خلع کنیم. همه ما انسانها با هر جنسیت، نژاد،ز بانی و در هر مکانی دگرسوژههای هم هستیم. در واقع در جهان تزها زیست ما معنی پیدا میکند آن هم بدون آنتیتز.
همه ما کنار هم سوژههای شناورجامعه انسانی هستیم و در مقام مادرمائیک با جنسهای همعرض خویش، سوژههای شناور جامعه جانداران، و باز در مقام مادرمائیک سوژههای شناور شناور تمام کلمه پدیدارهای هستی هستیم.
فیلم با سه تفاوتسازی لیلا با بازی لیلا حاتمی و همسرش با بازی علی مصفا و لیلا و مادر شوهرش با بازی جمیله شیخی و لیلا و هوویش با بازی شقایق فراهانی یکی از مهمترین فیلمهای سینمای ایران به لحاظ شکلگیری درام است. اینکه او میتواند در طول فیلم از تمام کشمکشها عبور کند در واقع یک کلاس درس برای زیست رئال ما میتواند باشد.
یک نکته مهم دیگر این است که در کلیت فیلم «لیلا» جایگاه زن سوژه محوری را داراست و ما انگار داریم جهان درون او را میخوانیم و میبینیم. این جهان زن سوژهگرایی البته با فراروی از نگرههای قالبیک به مبحث دگرسوژگی وارد میشود و میخواهد به درک حضور مادر شوهر، شوهر، و هوویش برسد. هر چند این تمرینها نهایتا روان او را میآزارد و یک جا، درست در نقطه اوج دراماتیک اثر، لیلا انگار میشکند و نیاز به باز آفرینی پیدا میکند. او که خودش برای همسرش زن اختیار کرده در شب عروسی آنها، خانه را ترک میکند.
مهمترین شاخصه مهرجویی زمانی که زنان در فیلمهای او در جایگاه سوژه قرار میگیرند مانند «پری» (۱۳۷۳) یا لیلا، آنجاست که ما درون ذهن کاراکتر را میشنویم و میبینیم. جهان درون تعیین یافته چه روزمرگی لیلا زیر بار فشار جهان بیرونی ـ اینجا خانواده ـ که لیلا حاتمی این ذره ذره دیوانگی و جان سوزی را به درستی بازی کرده و نمایش میدهد و چه زیست فلسفی و پرسشمند پری با آن بازی شاخص و تاریخ ساز نیکی کریمی که مخاطب را لحظهای به حال خود وا نمیگذارد، و تمام اینها بنا بر دقت و وسواس مهرجویی در شخصیتپردازی شکل گرفته و رخ مینماید. بهرام بیضایی هر چند در شخصیتپردازی مانند مهرجویی قوی عمل میکند ولی این کارگردان برجسته با جهان درون محتاطتر عمل کرده و تصاویر مبهم و هالههای عجیب و لحظههای نامفهوم از آن خلق میکند که البته این تفاوت در این دو کارگردان بنا بر رویکردهای متفاوت آنها نسبت به انسان و هستی است. بر مهرجویی نگرش فلسفی ـ عرفانی غلبه دارد، اما بر بیضایی نگرش اسطورهای ـ عرفانی .
بازی جذاب جمیله شیخی که به کاراکتری جان بخشیده که در ایجاد فراز های روایتی میتواند به عنوان یک آغاز گر درست عمل کند و البته در مقابل بازی درونگرای برونریز لیلا حاتمی با آن عمق کاراکتر لیلا ، با بازی به برونگرای درونریز علی مصفا مخاطب نسبت به فیلم کشش بیشتر و بیشتر پیدا میکند. تا آنجا که در نگاه مخاطب تودگانی این اثر به عنوان یک فیلم ماندگار ثبت میشود و در نگاه مخاطب نخبگانی در تمام نظر سنجیها به عنوان یکی از مهمترین فیلمهای مهرجویی نام برده میشود. این فیلم هنوز هم در ساحت سینمای اندیشهمحور و قصهگو با روایتی به شدت ایرانی، دوربینی ایرانی، بازیهایی ایرانی و یک کارگردانی ایرانی از نمودهای باشکوه تعیین یافته تمدن آریایی ماست.
لینک کوتاه
مطالب مرتبط
- شهاب حسینی؛ بازیگر مؤلف و قائم به اراده
- «روسری آبی»؛ فرا رفتن از چارچوب بسته
- «جزیره رنگین»؛ وقتی خسرو سینایی جنوب را به روایت خود میآفریند
- «شطرنج باد»؛ فروپاشی ساختارهای کهنه
- «زنان، بدون مردان»؛ از شهرنوش پارسیپور تا شیرین نشاط
- حامد بهداد؛ بازیگر مولف و قائم به انرژی
- «آشغالهای دوست داشتنی»؛ جنگ روایتها
- «پرنده کوچک خوشبختی»؛ مهمترین اثرِ روان سوژهگرای سینمای ما
- مرجان ساتراپی؛ کارگردانی استاندارد و نویسندهای مولف
- فخری خوروش؛ بازیگر مولف و ستاره موج نوی سینمای ایران
- «نفس عمیق» پرویز شهبازی مهمترین فیلم دهه هشتاد/ نشستن جوانان در جایگاه سوژه
- سفری در مسیر شناخت
- به بهانه مرگ غریبانه «عارف»/ نگاهی کوتاه به کاریزمای بازیگران مرد در سینمای ایران
- مروری بر بازیگران مولف مرد در سینمای ایران
- تحلیل بازیگری نیکی کریمی؛ شمایل زن فیلسوف و پرسشگر
پربازدیدترین ها
آخرین ها
- «رُز» نماینده اتریش در اسکار شد
- مارک رایدل درگذشت
- بدرقه پهلوان آواز ایران به خانه ابدی؛ «ایرج» عاشق ایران بود
- تجربه زیسته و نقد فیلم: حق سخن گفتن یا معیار داوری؟
- نود و نهمین دوره جوایز اسکار؛ پنج کشور نمایندگان خود را به آکادمی معرفی کردند
- ایرج درگذشت
- برای شرکت در پنجاه و یکمین جشنواره تورنتو؛ «یک روز شیرین» راهی کانادا شد
- جادوی تدوین در «اودیسه» نولان
- نشانهشناسی «صد سال به این سالها»؛ از اندوه بیپایان ایران تا احیای حس نوستالژی
- شهاب حسینی؛ بازیگر مؤلف و قائم به اراده
- نمایش نسخه مرمتشده «دلشدگان» در موزه سینمای ایران
- پنجاه و یکمین جشنواره فیلم تورنتو؛ نمایش فیلم بهمن قبادی همراه با ۳ اثر ایرانی دیگر در کانادا
- ۲ رکورد مهم در گیشه؛ «اودیسه» پرفروشترین فیلم نولان و اکران آیمکس شد
- پروانه ساخت حذف میشود؟/ نامهنگاری برای تعویق جشنواره جهانی فجر
- «استاکر»؛ آستانهای بیپایان برای مواجهه با خویشتن
- «یخ بستگی»؛ برف روی کاجها
- نشست خبری رئیس سازمان سینمایی / گزارش تصویری
- نگرانی مدیر عامل خانه سینما/ اسعدیان: باید سینمای زیرزمینی را روی زمین بیاوریم تا قابل کنترل باشد
- در نشست خبری سیمافیلم مطرح شد؛ آخرین وضعیت تولید و پخش «پایتخت۸»، «مرد سه هزار چهره»، «سلمان فارسی» و…
- فیلم مهرداد اسکویی بهترین مستند جشنواره دوربان شد
- نمایش فیلم «پاتر پانچالی» در سینماتوگراف اهواز؛ تو با یک فیلم بومی روبرو هستی
- نگاهی به «اودیسه»/ کریستوفر نولان در دام نفرین کرونوس
- شاعرانگیِ فروغ؛ از تجربهی زیسته تا معماری تصویر
- مراسم افتتاحیه بیست و یکمین جشنواره بین المللی نمایش عروسکی تهران / گزارش تصویری
- پنجاه و یکمین جشنواره فیلم تورنتو؛ مستند افسانه سالاری به کانادا میرود
- مورگان فریمن: اگر دستمزد خوب باشد، از ضعفهای فیلمنامه میگذرم
- «ابرسواران مه رکاب» منتشر شد
- پیتر گیل درگذشت
- سه جایزه جشنواره ایتالیایی به «مرد آرام» رسید
- «بیضاییخوانی» به «اژدهاک» رسید
