پایگاه خبری تحلیلی سینماسینما

سینماسینما، آریو همتی

فیلم  پساساختارگرای «بت» اثر حمید نعمت‌الله اثری زبان سوژه‌گرا و مفهومی است و در فضای سینمای ایران اثری بکر محسوب می‌شود .همچنین دارای سوژه شیزوفرن است که آن را از سوژه عقلانیت مدرنیسم جدا کرده و وارد سوژه جنون متناسب با عصر پسامدرن کرده است.

این فیلم دارای فرم باز است و ساختار آن پسینی است برای همین مخاطب به راحتی با آن نمی‌تواند ارتباط بگیرد.

عوامل این فیلم عبارتند از نویسنده حمید نعمت‌الله و حسین فرخ‌زاده، تهیه کننده و کارگردان نعمت‌الله، بازیگران: لیلا حاتمی، محمدرضا فروتن، لیلی رشیدی، کاظم سیاحی، الناز حبیبی، نوید پورفرج، مهتاب ثروتی و بانیپال شومون و در مدت ۱۴۴ دقیقه به اکران عمومی درآمده است.

از امور محوری فیلم پیرامون امر فضای مجازی و رسانه سوژگی است. بیدار ماندن کاراکتر لیلا در لایو بنابر کسب نگاه، توجه، تبلیغ و نهایت کسب پول برای صاحبان کاسبی‌ها و همچنین فردی که خود را در اختیار آنها قرار داده است ایده‌ای جذاب است .

بی‌خوابی و انتقال انواع حس‌های تحت تاثیر آن و همچنین نمود رنج بی‌خواب بودن در چهره، حرکات و رفتار لیلا جلوه‌ای خوب به بازی او داده و توانسته بخش‌های دیگری از توانایی اجرای خود را بر پرده نمایان کند.

خسته‌کننده بودن فیلم بنابر زمان بلند آن و نوع تدوین جهت سینرژیسم فرمیک ساختاری اثر با شخصیت آن است و اینکه کلافگی کاراکتر با کلافگی تماشاچی همزمان اتفاق بیافتد منجر به هم ذات‌پنداری می‌شود.

زیست ما در جهان به شدت متغیر، در امورات و مفاهیم به شدت نسبی و قراردادی، انواع متعدد کسب درآمد و زیست طبیعی ما، آیکون‌های جدید ناشناخته و خطراتی که با نوع خطرات انسان در دهه قبل، دهه‌های قبل، قرن‌های قبل و …بسیار متفاوت است. وضعیتی ناهمگون، نامتوازن و نامتقارن که ما را لحظه به لحظه سمت نیستی می‌کشاند.

اضطراب جهان اکنون حاصل انباشت اطلاعات و دسترسی به شبکه اطلاعات در ظاهر خوب که انسان اکنون را به قول معروف در اصطلاح  «اقیانوسی با عمقی کم» و توهمات زیاد متوقف کرده است.

نعمت‌الله جرات و جسارت مواجه شدن با این فضا را بارها تجربه کرده است .

سوژه شیزوفرنی در هنر ایران با رضا براهنی و ایزانیزه شدن مکتب بیت و مکتب شعر زبان آمریکا در هنر ایران آغاز شد. برای نمونه از کسانی که بعد از براهنی و در طول دو دهه توانستند داستان پسامدرن و سوژه شیزوفرن آن را در ادبیات ایران تثبیت کنند می‌توان از شهریار مندنی پور، مهسا محب‌علی، حسین مرتضائیان آبکنار، آرش آذرپیک،  حسین سناپور، منصور کوشان، منیرو روانی‌پور، ابوتراب خسروی، فریبرز حمزه‌ای، ناصر زراعتی، ناتاشا امیری، الهام یعقوبیان، فریبا وفی، آذر نفیسی، شهریار وقفی پور، هوشیار انصاری‌فر و… نام برد.

گروهی خود را از سوژه‌های خام جدا کرده و با پیوند خوردن با یک سیستم اندیشگانی جدید دنبال معنا بخشی به کلمه ـ پدیدار خود هستند.(۱)

در امر فروش یک فیلم نمی توان موفقیت و عدم موفقیت آن را با قطعیت اعلام کرد. چون موفقیت یک اثر فقط جنبه مادی ندارد. هر چند به لحاظ مادی یک فروش اکران رسمی و یک فروش پسینی مانند اکران در پلتفرم‌ها  و… را داریم و در موفقیت در سینمای اندیشه نیز یک موفقیت اکران و پسااکران و یک موفقیت بلند مدت که ممکن است دهه‌ها بعد پتانسیلی از یک اثر کشف شود مانند فیلم «شطرنج باد» محمدرضا اصلانی که پس از چند دهه هم در سطح کشور و هم بین‌الملل توانست نگاه‌های زیادی را به خود معطوف کند.

اینکه مخاطب با یک اثر اندیشه ارتباط برقرار نکند به معنی ضعف مخاطب یا ضعف اثر نیست بلکه به معنی «اعتیاد ذهن » به نوعی خاص از فیلم است و آن اعتیاد تا شکسته شدن ممکن است زمانی چند ماهه تا چند ساله نیاز داشته باشد.

برخی از منتقدان به بی‌مکانی و بی‌زمانی فیلم اشاره دارند، همانگونه که گفته شد این اثر چون «متن ـ ارجاع» گر محسوب می‌شود معانی پسینی خودساخته دارد برای همین زمان پیشینی یا مکان پیشینی که در سینمای کلاسیک یا ساختار آوانگارد به شکل بدیهی زمینه اثر بود و الصاق آن خود به خود اتفاق می‌افتاد را نمی توان و نباید اینجا جستجو کرد. در آثاری که جهان ابژیکال و سوبژیکال ازمحوریت خلع شده‌اند همه چیز از اثر آفریده شده شروع می‌شود. در واقع در آثار پست مدرنیستی اثر مجزا از همه چیز و همه کس باید مورد بررسی قرار گیرد و قرار نیست ما دنبال ارجاعات بیرونی چندانی باشیم و حتی اگر چنین ارجاعاتی بود معمولا درجهت معنازدایی حضور می‌یابند.

بازی درون‌گرای درون ریز لیلا حاتمی و درون‌گرای درون ریز محمدرضا فروتن به عمق پیدا کردن بیش ازپیش فیلم کمک کرده است.

نعمت الله فضاهای جدید را به خاطره سینمایی مشترک ما افزوده است.

منابع :

۱ـ صفحه ۲۶ از کتاب« تئوری فرافیلم و کارکرد مکتب نقد عمیق گرا در ژانر شناسی سینما » آریو همتی