سینماسینما، آریو همتی
سینمای تینایجری ایران به دلیل انقطاع پیاپی سوژه، از برخی جهات ـ مانند سن ـ دچار اشکال شده است؛ اما با همه کمبودها، نقاط برجسته سینمای تینایجری ایران شامل «یاران» (دلجو ـ امیر مجاهد)، «فریاد زیر آب» (سیروس الوند)، «در امتداد شب» (پرویز صیاد)، «عروس» (بهروز افخمی)، «مصائب شیرین» (علیرضا داودنژاد)، «متولد ماه مهر» (احمدرضا درویش)، «پر پرواز» (خسرو معصومی)، «من ترانه ۱۵ سال دارم» (رسول صدرعاملی)، «نفس عمیق» (پرویز شهبازی)، «رویای خیس» (پوران درخشنده)، «تهران کنارت» (علی بهراد)، «بیداد» (سهیل بیرقی) و… میشود.
دوره نخست: آغاز سینمای تینایجری ایران با موج موسوم به فرزان دلجو و با چهرههای دیگری مانند آیلین ویگن، داریوش اقبالی، گوگوش، سعید کنگرانی، وفا، لیلا فروهر و … شکل گرفت. این موج بر محور جوانان دبیرستانی ـ دانشجو و همچنین محوریت خیابان بهماهو خیابان شکل گرفت و برخلاف موجهای سینمایی پیش از خود، قهرمانهای آن جوانانی زیبارو، خوشتیپ، با بدنهای ظریف و بدون حضور قهرمان لوطی و زورخانهای فناناپذیر اتفاق افتاد.
آغاز سینمای تینایجری با آثاری مانند «یاران» (دلجو ـ امیر مجاهد) و شکوه آن با آثاری مانند «در امتداد شب» (پرویز صیاد)، با حضور کنگرانی ـ گوگوش و رویاییترین فروش دهه پنجاه سینمای ایران اتفاق افتاد.
دوره دوم: موج دوم سینمای تینایجری بعد از انقطاع مهم دیگری در سال ۱۳۶۹ اتفاق افتاد. شیفت اقتصادی سینما از کلیشه «فقیر خوبپندار» به کلیشه «سرمایهدار خوبپندار» در این برهه برای نخستین بار اتفاق افتاد.
جوانانی مانند ابوالفضل پورعرب و نیکی کریمی را با فیلم «عروس» سال ۶۹ به عنوان سوپراستار معرفی کرد. جوانانی مانند عاطفه رضوی، فریبرز عربنیا، فاطمه گودرزی، امیر صادقیان، بهاره رهنما، فاطمه صامتی و… در این موج حضور داشتند. البته در این دوره نباید از نقش سریال «در پناه تو» (حمید لبخنده) با معرفی حسن جوهرچی، رامین پرچمی، پارسا پیروزفر و استاری مانند لعیا زنگنه به سادگی عبور کرد.
دوره سوم: تینایجریسم با مباحث جنبشهای دانشجویی در ایران پسا دوم خرداد و اتفاقات سال هفتاد و هشت دچار شیفت از جنبش تودگانی به جنبش نخبگانی شد. از مهمترین آثار با شاخصه آرمانخواهی میتوان به فیلمهایی مانند «متولد ماه مهر» (احمدرضا درویش) با فروتن و حجار، «اعتراض» (مسعود کیمیایی) با فروتن و حجار، «دو زن» (تهمینه میلانی) با نیکی کریمی، مریلا زارعی و فروتن، «نیمه پنهان» (تهمینه میلانی) با نیکی کریمی و البته در ساحت سینمای سرمایهمحور نیز تأثیر جنبش دانشجویی را بر آثاری مانند «آواز قو» (سعید اسدی) با بهرام رادان و ساره آرین، «شام آخر» (فریدون جیرانی) با محمدرضا گلزار، هانیه توسلی و… میبینیم.
دوره چهارم: تینایجرها با فیلم «نفس عمیق» پرویز شهبازی وارد نوعی از پوچانگاری پسا دهه هفتاد شدند. جوانان خسته از شعار تغییرات و اصلاحات که هیچ آینده و امید خاص و چشمانداز روشنی نداشتند و زندگی در حال را با محوریت حالمحوری ـ حال خوب ـ حال بد ـ پی گرفتند. این فیلم با وجود ساختار آوانگاردش، جنبش تینایجری را وارد عصر پسامدرن کرد. از مهمترین کارکردهای این دسته آثار، ساختن معنای پسینی ـ متنی بدون حفظ و در واقع با شکستن معانی پیشینی بود. بعدتر شدت گرفتن شکستن معانی پیشینی و الگوهای متعین آن، اثری ضد اخلاق اجتماعی به نام «بیداد» (سهیل بیرقی) را شکل داد که به نوعی یک واکنش طبیعی به یک مطالبه همهگیر اجتماعی و البته سرکوب شدید آن بود.
دوره پنجم: دوره پنجم با چهره نامآشنای سینمای مبتنی بر پژوهش و راهکار برای بحرانهای اجتماعی، یعنی پوران درخشنده و «رویای خیس» در سال ۱۳۸۴ شکل گرفت. نوع رویکرد چندصدایی مرکزافزا با انضمام خانواده و کارکرد پدر، مادر و همافزایی اعضا در روند خیابانمحوری تینایجر، وقفهای برای قرار گرفتن خانواده در جایگاه سوژه ایجاد کرد. البته در فیلم «من ترانه…» (صدرعاملی) با ترانه علیدوستی نیز پیشتر مفهوم خانواده، سوژهگرایی و نقش صافیگرای آن در پیوند جهان پیشارابطه و فرزند با جهان پسا آن را دیده بودیم.
دوره ششم: بازگشت تینایجریسم با فیلم «تهران کنارت» (علی بهراد) به خط اصلی خود، یعنی جوان سوژهگرایی، حضور خیابان بهماهو خیابان، نزدیک شدن به جهان واقعی که نشاندهنده هوش کارگردانی است که میفهمد بسیاری از تکنیکها و دستاوردهای ژانریک، در ژنوم «سینما بههو سینما» تثبیت شده است و البته دیالوگنویسی روز و جذاب جهت انتقال مفهوم «پرده ـ آینهگی» و فضاهای واقعی و کنش و واکنشهای واقعی در کنار بازیهای برونگرای برونریز از علی شادمان و آناهیتا افشار که به سبب درک درست جوانهای متفاوت و شناخت درستتر تهران توسط بهراد شکل گرفته است و با قرائت رسمی که در برنامههایی مانند «هفت» و طرفداران تکصدایی و تکروایتی آن در پوشش کارشناس وجود دارد، متفاوت است.
لینک کوتاه
مطالب مرتبط
- رابطه سوژه و قدرت در «بیداد»/ آواز برای بازپسگیری سوژگی
- «بیداد»؛ وقتی مضمون از فیلم جلو میزند
- گزارشی از گیشه سینماها؛ ۳ میلیون و ۲۸۵ هزار تماشاگر و اکران ۲۰ فیلم از ابتدای ۱۴۰۵
- نگاهی به بازیگری فائقه آتشین/ خانم سوپر استار
- «بیداد»؛ گونهای پیله تنیدن شبانه با صدای زنانه
- نگاهی به سینمای زیرزمینی به بهانه «بیداد»/ عرصه تجلی سینمای اجتماعی
- «بیداد»؛ ضربه هفتاد و پنجم
- شهاب حسینی؛ بازیگر مؤلف و قائم به اراده
- «روسری آبی»؛ فرا رفتن از چارچوب بسته
- «جزیره رنگین»؛ وقتی خسرو سینایی جنوب را به روایت خود میآفریند
- «شطرنج باد»؛ فروپاشی ساختارهای کهنه
- «زنان، بدون مردان»؛ از شهرنوش پارسیپور تا شیرین نشاط
- حامد بهداد؛ بازیگر مولف و قائم به انرژی
- «آشغالهای دوست داشتنی»؛ جنگ روایتها
- «پرنده کوچک خوشبختی»؛ مهمترین اثرِ روان سوژهگرای سینمای ما
پربازدیدترین ها
- نشانهشناسی «صد سال به این سالها»؛ از اندوه بیپایان ایران تا احیای حس نوستالژی
- تاریخچه سریالهای ماه رمضان از ابتدا تاکنون/ در دهه هشتاد ۴۰ سریال روی آنتن رفت
- «غریزه»؛ وقتی همچون تبعیدی از شهر خود میگریزی
- همه صدا پیشگان فیلم محمد رسول الله (ص)و دیالوگهای برگزیده آن
- رمز و رازهای سر به مهر/ نگاهی به فیلم «گورکن»
آخرین ها
- سینمای تینایجری در ایران/ از دهههای دور تا «تهران کنارت» و «بیداد»
- همزمان با برگزاری ونیز ۲۰۲۶/ آلبرتو باربرا: جشنواره امسال نسبت به سالهای گذشته سیاسیتر است
- پس از کسب چهار جایزه بینالمللی/ ادامه حضور جهانی « این صداها واقعیست» در هشت جشنواره
- مستند «زعفران»؛ زیبایی، توازن و جهانی فراموش شده
- «نفرین توقیف» راهی جشنواره فیلم لندن میشود
- نخستین نمایش جهانی «در جاده با کیارستمی» در بوسان
- اندیشکده خانه تئاتر تاسیس شد
- نمایش «سر به سر» در جشنواره کره جنوبی
- «کوری»؛ وقتی جنایت از یک فرد به شبکه قدرت و سکوت میرسد
- سیکل معکوس نظارت و سانسور بر سینما
- مادری با سه فرزند هنرمند / خاویر باردم: خوششانس بودم که او مرا بزرگ کرد
- جشنواره فیلم بوسان ۲۰۲۶؛ نخستین اکران فیلم مجید مجیدی و نمایش ۵ فیلم ایرانی
- «ضیافت» به پروژه بیضاییخوانی رسید/ «اژدهاک» دوباره خوانده شد
- «استوار ساقی»، «باگ» و «چمدان آبی» در جشنواره احمدآباد هندوستان/ نمایش ۶ انیمیشن
- جایزه بهترین فیلم برداری تونس به فیلم کوتاه «البنات» رسید
- «زن ناشناس» ساخته آرتور هراری، موفق در گیشه
- همچون غرش شیری باستانی که در درهای خواب رفته به گوش میرسد
- خوانشی چند لایه از فضا، فرم و سیاست در فیلم «انگل»/ معماریِ نابرابری
- با انتشار بیانیهای اعلام شد؛ دلایل کنار گذاشتن نوید محمدزاده به روایت سازندگان تئاتر «آرش»
- یک شکست برای فیلم ریدلی اسکات؛ «مرد عنکبوتی» به پیشتازی ادامه میدهد
- «امیرو»؛ پرترهای ناتمام از یک انسان طردشده
- رابطه سوژه و قدرت در «بیداد»/ آواز برای بازپسگیری سوژگی
- «بیداد»؛ وقتی مضمون از فیلم جلو میزند
- نگاهی به نمایش «ویکنت شقه شده»/ توپها برای که شلیک می کنند؟
- یادداشتی بر بیضایخوایی؛ تجربهای تازه با نسلی تازه
- یادداشت برای دو فیلم مستند/ میراثی که غارت شد
- گزارشی از گیشه سینماها؛ ۳ میلیون و ۲۸۵ هزار تماشاگر و اکران ۲۰ فیلم از ابتدای ۱۴۰۵
- به کارگردانی دوک جانسون؛ تام هنکس، آبراهام لینکلن میشود
- در واکنش به حکم قضایی غزل نهانی؛ کانون روابط عمومی و تبلیغات خانه تئاتر بیانیه داد
- برای رقابت در نودونهمین دوره جایزه آکادمی؛ برگزیدههای کن و برلین نماینده آلمان و کانادا در اسکار شدند
