شاید این روزها که بیش از هر زمان دیگر با جعل سینمای اجتماعی بر پرده سینما مواجهیم و در عین حال، شاهد تلاشی هستیم که به دنبال اجتماعی کردن پدیده های ناقصِ ذهنی است، وقت خوبی باشد برای مروریک سه گانۀ اجتماعی؛ سه گانه ای مربوط به دورۀ اوج فیلمسازی رسول صدرعاملی: «دختری با کفش های کتانی»، «من ترانه پانزده سال دارم» و «دیشب باباتو دیدم آیدا». مروری به قصد سنجش و قیاس، که این فیلم ها چه داشتند که صفت «اجتماعی» برازنده شان بود و اکنون این صفت از فیلم های این روزهای سینمای ما غایب است. به گمانم می شود داشته ها و نداشته ها را در دو واژۀ فراگیر گرد آورد: «واقعیت» و «شجاعت»؛ صدرعاملی زمان ساختن این سه فیلم، به خصوص دو فیلم نخست، سراغ پدیده هایی رفته بود که تا حدی در فضای سینمای آن دوران تابو محسوب می شدند و در عین حال آشکارا وجود و جنبه های اجتماعی داشتند و گرچه به بسیاری از قواعد تن داده بود و تلاش کرده بود لب مرز خطوط قرمز بماند اما سطح تن دادن او به عرف سینمای آن روزها و قواعد مرسوم ارشاد، قضیۀ سر آوردن به جای کلاه نبود. وَهمی که این روزها بر پرده به جای سینمای اجتماعی نشسته است محصول مشترک ترس و دروغ است. واقعیت، بخش لاینفک سینمای اجتماعی است اما واقعیت ها واژه ها نیستند. حتی خبرها نیز نیستند. کانون بحران فیلم را می توان به موضوعات فراوانی اختصاص داد: دختران فراری، اعتیاد، فقر، فساد و… اما این ها صرفاً واژه اند و به خاطر وسعت معنایی شان واژه هایی بی خطر. با این واژه ها نمی شود فیلم ساخت، در حقیقت حتی با اتکا به این واژه ها که چارچوبشان می تواند همه چیز را در بر بگیرد مقالۀ خوبی هم نمی شود نوشت و دقیقاً تفاوت روزهای درخشان سینمای اجتماعی صدرعاملی و امروز از همین جا شکل می گیرد، از جریان زندگی در جزئیات، در حواشی؛ واژه ها نیستند که سینمایی را به سینمای اجتماعی بدل می کنند، جهان فیلم است. جهان فیلم مرکب از اجزایی است که در جهان ما وجود دارند و آنچه برخاسته از ذهن کارگردان و نویسنده است، اینها به نحوی در امتداد همند، اگر مناسبات، فضاها، روابط و دلایل درست چیده شوند، بسیاری از حفره های خالی جهان فیلم، بسیاری از آن چیزهایی که ناگفتنی اند یا باید ناگفته بمانند خود به خود پر می شوند. در «دیشب باباتو دیدم آیدا» حرف های زیادی هست که بر زبان نمی آید، استدلال های دقیقی پیدا نمی کنید که چرا و چگونه، احساسات بزرگسالان اطراف آیدا، با تمام جزئیاتش و علت آنها شکافته نمی شود، همینطور در دو فیلم دیگر. مرزهای اخلاقی با تبر بر سرتان فرود نمی آیند و با وجود این تماشاچی آنقدر که باید بداند می داند. علتش موفقیت صدرعاملی در ساختن جهان داستانش است. جهان او که امتدادش به جهان خود ما می رسد (و شاید این را نیز بتوان جزئی از تعریف کامل تر فیلم اجتماعی در نظر گرفت)، آنچنان بر پایۀ واقعیات جامعه پیش می رود که نیازی نیست برای هر جزئش دلیل بتراشد، بسیاری از دلایل از پیش در ذهن تماشاگر حاضرند. وقتی در فیلمی که برچسب اجتماعی را بر پیشانی دارد، فیلمنامه نویس و کارگردان خود را ناگزیر از توضیح همه چیز دیده اند، وقتی ناچارند مرزهای اخلاقی را که در این شرایط غالباً به سمت اخلاق حداکثری (یعنی دقیقاً نقطۀ مقابل فضای جامعه) سوق داده شده اند با شدت و حدت فریاد بزنند و فضای خالی پیوندهای شکل نگرفته را با این اخلاق حداکثری پر کنند دیگر با فیلمی اجتماعی مواجه نیستیم. با فیلمی جعلی -تخیلی مواجهیم که فاقد جهان است. که شخصیت ها و اتفاقاتش هر کدام در گوشه ای منفک از ذهن نویسنده شکل گرفته اند و پیوسته فریاد می کشند و توضیح می دهند تا آنها را ببینیم، تا باور کنیم آنها در جهان ما هستند. سینمای اجتماعی صدرعاملی در روزهای درخشانش، جهانی داشت فهمیدنی، که اجزایش بی سر و صدا به کار روزمرۀ خود مشغول بودند و کار خودشان را می کردند، و اعتنایی هم نمی کردند که ما تماشایشان می کنیم یا نه.
لینک کوتاه
مطالب مرتبط
- «زیبا صدایم کن»؛ احساسی گمشده لابه لای نسلها
- من را خسرو پدر زیبا صدایم کنید…
- رسول صدرعاملی : هیچ سالی به طعم گس امسال نبوده است/ما سینما را دوست داریم
- اسامی آثار راهیافته به دومین جشنواره فیلم نوستالژیا اعلام شد
- برشهای کوتاه/ سکانسهایی از فیلم هر شب تنهایی
- دفاع رسول صدرعاملی از رنج کشان /فیلم محمد کارت بدون سرمایه رنجکشان ساخته نمی شد
- نمایش «سال دوم دانشکده من» در استرالیا پس از دعوت به مسابقه جوایز آسیا پاسیفیک
- زمان اکران آخرین فیلم رسول صدرعاملی مشخص شد
- رسول صدرعاملی داور جشنواره بینالمللی سنگاپور شد
- گفتوگو با رسول صدرعاملی به مناسبت موفقیت فیلم «سال دوم دانشکده من» در جشنواره فیلم مسکو/ مفهومگرا شوی، بازی را باختهای
- رسول صدرعاملی در مصاحبه مطبوعاتی در جشنواره مسکو: تحریمکنندگان، هشتاد میلیون ایرانی را هدف تیرهای خود قرار میدهند
- صدر عاملی :این روزها ماندهام میان فراستی و سالومه و مسیح علینژاد!
- رسول صدر عاملی بازیگر «خداحافظ دختر شیرازی» شد
- رسول صدر عاملی :آیا بازیکنان تیم ملی تحریک کننده و نیمه لخت هستند؟/شما را به خدا بس کنید!
- صدرعاملی :مدیرکل اداره نظارت وارزشیابی می گفت فیلمهایت ترویج دختر بازی است!
نظر شما
پربازدیدترین ها
- نگاهی به سریال پریا / یک عاشقانه نامتعارف
- تاریخچه سریالهای ماه رمضان از ابتدا تاکنون/ در دهه هشتاد ۴۰ سریال روی آنتن رفت
- حقایقی درباره فیلم یک تکه نان به بهانه پخش آن از شبکه نمایش
- حیازدائی از جامعه به سبک نجلا/انتقاد شدید کیهان از سریال نجلا
- نشانهشناسی «صد سال به این سالها»؛ از اندوه بیپایان ایران تا احیای حس نوستالژی
آخرین ها
- «مرلین» به تماشاخانه هما میرود/ «اندوه اردیبهشت» روی صحنهی لبخند
- فیلمبرداری فیلم پنجاه و یکم وودی آلن تمام شد
- «فادرلند»؛ وطنی که دیگر نیست
- انتشار نسخه ویژه نابینایان «بدنام» و «کنکل»
- نامزدهای گرمی ۲۰۲۷ معرفی شدند
- مرور آثار کیارستمی در پاریس
- پایان تصویربرداری «سلبریتی»/ روایتی از تقابل چهره عمومی و جهان درونی شهرت
- نمایش مجموعهای از فیلمهای کوتاه و انیمیشن در موزه سینمای ایران
- علیرضا رهگذر درگذشت
- «مجلس قربانی سنمّار» در بیضاییخوانی
- «عشق ممکن»؛ طمع در لباس فضیلت
- نگاهی به سینمای مستقل و هنرمندانه ناصر تقوایی؛ از میزانسنهای ماندگار تا معنای ایستادگی و سکوت
- «یل» فعلا اجازه ادامه انتشار ندارد
- «همسفر» و «ذوق مرگ» در راه سینماها
- پاسداشت خسرو احمدی؛ مرد مهربانی که صادقانه کار میکند
- جلسه شورای داوری انجمن صنفی تماشاخانههای خصوصی برگزار شد؛ تأکید بر حل اختلافات درونصنفی
- سرژ رضوانی؛ هنرمندی چند وجهی که هیچگاه خود را جدا از ایران نمیبیند
- در سیونهمین دوره برگزاری؛ مستند پگاه آهنگرانی نامزد جایزه فیلم اروپا شد
- میکاییل شهرستانی «افسانههای تبای» را روی صحنه میبرد/ «چمدانهای بیمقصد» در خانه نمایش مهرگان
- جشنواره تئاتر فجر۴۵؛ معرفی مدیران بخشهای دیگرگونههای اجرایی، نمایشنامهنویسی و پایش دانشجویی
- سینمای مستند؛ مهمان کمسهم جشنواره ملی فیلم فجر
- «آنها که کمتر میشناسیم»؛ روایتی از زندگی زنان و کودکان روستایی
- گلاب آدینه؛ بازیگر مؤلف و راوی رنجهای معاصر
- در پنجاهودومین دوره برگزاری؛ نیکول کیدمن در مراسم سزار تجلیل میشود
- «بلفاست»؛ روایت یک رویداد تلخ تاریخی از دریچهی نگاه یک کودک
- پارک چان-ووک «راهزنان رتلکریک» را میسازد
- «بلفاست» زیر ذرهبین منتقدان؛ دریچهای تاریخی به جهان از منظر یک کودک
- فراخوان چهل و پنجمین جشنواره ملی فیلم فجر منتشر شد
- «افسانه سپهر» و «دیاِناِی» در راه اکران آنلاین
- آغاز کنسرتنمایش «فرهاد» از هفته آینده





