۲۰ مهر روز گرامیداشت حافظ است؛ شاعری که اشعارش در اوج جذابیت باقی مانده است. با وجود شهرت بسیار این شاعر پرمخاطب، بازهم نیاز است ابعاد مختلف زندگی و اشعار او به نسل جوان بیشتر معرفی شود. در این میان به نظر میرسد هنر به عنوان بازویی توانمند برای معرفی ابعاد مختلف این شاعران میتواند کمک خوبی باشد بهویژه تولید کارهای هنری در رسانه ملی.
این درحالی است که با بررسی فیلم، سریال و انیمشینهای سالهای اخیر، میتوان به این نکته اشاره کرد که تولید این گروه آثار با موضوع پرداختن به زندگینامه مفاخر ادبی همچون حافظ در رسانه ملی تقریبا به صفر رسیده است.
دراین زمینه با مهگان فرهنگ هنرمند فیلمساز و عکاس، و عضو موسسه جهانی فیلم کودک و نوجوان (cifej) گفتگویی انجام دادهایم تا علل عدم تولید فیلم و سریال با موضوع پرداختن به زندگینامه مفاخر ادبی همچون حافظ در رسانه ملی را بررسی کنیم که مشروح آن را در ادامه میخوانید.
معرفی مفاخر در جامعه، یک وظیفه اجتماعی و ملی است
مهگان فرهنگ با اشاره به اینکه معرفی مفاخر در جامعه نه تنها یک فعالیت فرهنگی، بلکه یک وظیفه اجتماعی و ملی است، میگوید: مفاخر، افراد یا گروههایی هستند که به واسطه فعالیتهای برجسته در زمینههایی مانند ادبیات، هنر، علم، سیاست، یا فلسفه، تأثیر عمیقی بر جامعه و فرهنگ خود داشتهاند.
او با بیان اینکه معرفی و بزرگداشت این شخصیتها به دلایل مختلفی برای هر جامعهای اهمیت دارد، متذکر میشود: تقویت هویت ملی و فرهنگی، الگوسازی برای نسلهای جدید، حفظ و انتقال میراث فرهنگی و افزایش همبستگی اجتماعی از جمبه این دلایل است.
این هنرمند با بیان اینکه بزرگداشت مفاخر فرهنگی میتواند به عنوان یک عامل تقویتکننده همبستگی اجتماعی عمل کند، ادامه میدهد: این بزرگان نمادی از تلاشهای مشترک یک جامعه برای رسیدن به موفقیتهای فرهنگی و تاریخی هستند، احترام به آنها و به رسمیت شناختن تلاشهایشان میتواند در تقویت پیوندهای اجتماعی و ایجاد حس وحدت میان اعضای جامعه مؤثر باشد. حال اینکه ما چقدر موفق بودهایم بحثی جداست. اگر کسی اهل ادبیات نباشد و به واسطه علاقهمندیاش یا درس و مطالعه درباره چهرههای ادبی و حالا کمی فراتر برویم در کل مفاخر ایران، خودش جستجو نکند، ما از طریق تولیدات فرهنگی مانند فیلم، انیمیشن، کتابهای مصور، تئاتر و … به این آگاهی نمیرسیم، کدام سریال خوب را درباره شخصیت حافظ دیدهایم؟ کدام مجموعه انیمیشن خوب؟
جایگاه رسانهها در فرهنگ و معرفی مفاخر و حافظ
فرهنگ با تاکید بر اینکه به هیچ عنوان نقش رسانهها را برای هر گونه معرفی، اطلاعرسانی و حتی بسترسازی در همه چیز و هه موضوعی نباید دست کم و نادیده گرفت، اضافه میکند: شناخت جایگاه و روشهای تاثیر رسانه در چنین شرایطی بسیار ضروری است و ازهمه مهمتر تولید آثاری که به خوبی برمخاطب تاثیربگذارد و به معرفی موضوعاتی بپردازد که برای پشتوانه یک کشور ضروری است، همچنین تاثیر برشناخت و دانش آیندگان بسیار بسیار اهمیت دارد.
او معتقد است: حافظ بهعنوان یکی از بزرگترین شاعران فارسیزبان ایران چه جایگاهی در تولیدات آثار هنری و رسانههای ما دارد، به جز آنکه اشعاری از او توسط اساتید آواز خوانده شود، بحث پژوهش و نگارش مقالات بحثی جداست، در اینجا درباره آثار فرهنگی، هنری به ویژه تصویری صحبت میکنم که اهمیت زیادی دارد.
به گفته این هنرمند، حافظ و آثارش بخشی از هویت فرهنگی و ادبی ایران را تشکیل میدهند، اشعارش سرشار از مفاهیم عمیق عرفانی، فلسفی و انسانی و تاثیراتش تا فراسوی مرزهای ایران هم دیده میشود، زیرا او توانسته با استفاده از زبانی نمادین و هنرمندانه، علاوه بر بیان عشق، انسانیت، آزادی و آزادگی به نقد اجتماعی نیز بپردازد.
در بین شاعرانی کمتر کسی، چون او به مسایل اجتماعی و نقد ورود کرده، حتی سعدی به عنوان معلم اخلاق به نصیحت میپردازد و سخن تند و واضح نمیگوید. پیچیدگی و نمادین گفتنش، راز به دل نشستن اوست.
پیچیدگی شخصیت حافظ و نبود منابع دقیق تاریخی از او؛ علل عدم تولید آثار نمایشی
فرهنگ پیچیدگی شخصیت حافظ و نبود منابع دقیق تاریخی از او را علل مهم عدم تولید آثار نمایشی در رسانه ملی عنوان میکند و میافزاید: حافظ به عنوان یک شاعر بزرگ که میتوان او را صاحب اندیشه و تفکر دانست، کسی است که شخصیتی بسیار پیچیده دارد، شعرهای او دارای لایههای مختلف معنایی هستند و درک کاملی از شخصیت او نیازمند مطالعهٔ عمیق در زمینههای مختلف از جمله فلسفه، عرفان و ادبیات است. این پیچیدگی کارگردانان را با چالشهای جدی در به تصویر کشیدن شخصیت حافظ روبهرو میکند، زیرا انتقال دقیق و کامل ابعاد مختلف شخصیت و افکار او به تصویر دشوار است.
این هنرمند با تاکید بر اینکه حافظ در دورهای از تاریخ زندگی میکرد که اطلاعات دقیقی از زندگی روزمرهٔ او در دسترس نیست و بیشتر آنچه دربارهٔ حافظ میدانیم از طریق اشعار او به دست آمده است، یادآور میشود: حتی در آن اشعار نیز تصویری کامل از زندگی شخصی یا جزئیات تاریخی او نداریم، کمبود منابع تاریخی معتبر ساخت فیلمهای تاریخی دقیق را مشکل میسازد، حتی با مرور تاریخ نگارگری و خوشنویسی ایران میتوان شاهد بود که دیوان حافظ کمترین تصویر گریها و کتابآراییها را دارد.
مفاهیم نمادین و جایگاه قدسی و ملی حافظ از دیگر دلایلی است که فرهنگ به عنوان علل عدم تولید آثار نمایشی در رسانه ملی با موضوع پرداختن به ابعاد مختلف زندگی و اشعار حافظ بیان میکند و درباره این دلایل این طور توضیح میدهد: شعرهای حافظ به مفاهیی عرفانی، عشق، مذهب و حتی مردم پرداخته و برخی از اشعار او با نوعی نقد اجتماعی و حتی مذهبی همراه بوده که ممکن است برداشتهای متفاوتی از آنها صورت گیرد، به همین دلیل، ساخت یک اثر هنری دربارهٔ حافظ میتواند حساسیتهایی را برانگیزد.
او ادامه میدهد: از همه مهمتر اینکه، حافظ یکی از نمادهای بزرگ فرهنگ و ادب فارسی است و به نوعی مقدس و ملی شناخته میشود، بنابراین، ساخت فیلم یا سریالی دربارهٔ او میتواند فشارهای فرهنگی و اجتماعی زیادی بر کارگردان یا نویسنده وارد کند.
این هنرمند میافزاید: در فضایی از جامعه و بستر فرهنگی که درک صحیح و اشراف کامل بر یک موضوع نباشد یا برخی از مسایل توسط تیغ سانسور ممکن است، کم شود چطور میتوان از شاعری، چون حافظ صحبت کرد.
به گفته فرهنگ، کمبود سرمایهگذاری و توجه به موضوعات تاریخی دلیل بعدی است، زیرا از یک سو صنعت سینما و تلویزیون در ایران و بسیاری از کشورهای دیگر، اغلب به موضوعاتی گرایش دارد که بیشتر تجاری و مخاطبپسند هستند، از سوی دیگر، ساخت یک فیلم یا سریال تاریخی و ادبی از این دست نیاز به بودجهٔ کلان، پژوهش گسترده و دقت هنری بالا دارد که شاید توجه سرمایهگذاران و کارگردانان کمتر به این موضوعات جلب شده باشد.
او با طرح سئوالی مبنی بر اینکه آیا فضای تایید و اعطای مجوز برای ساخت سریال یا فیلمی درباره زندگی حافظ میتواند با سلامت در مواجهه تاریخی با فیلم یا سریال برخورد کند؟، متذکر میشود: با توجه به عدم موفقیت و ضعف بسیاری از آثار تاریخی که از رسانههای ایران پخش شده، قطعا ساخت فیلم یا سریالی برای حافظ نیازمند بودجهای بالا و تیم بسیار قدرتمند است.
این هنرمند با بیان اینکه ترجیح به اشعار حافظ به جای زندگی او از جمله دلایل نپرداختن سینما و تلویزیون به ابعاد زندگی این شاعر است، تصریح میکند: حافظ بیشتر به دلیل اشعارش مشهور است تا زندگی شخصی یا تاریخیاش. بسیاری از علاقهمندان به شعر او به خاطر عمق و زیبایی اشعارش با او ارتباط برقرار میکنند و شاید همین امر باعث شده که تمرکز بیشتری روی تفسیر و خواندن اشعار او باشد تا ساخت فیلمی دربارهٔ زندگیاش.
تولیدات رسانهای درباره مفاخر ایران تقویت فرهنگ و هویت ملی است
فرهنگ با تاکید بر اینکه تولیدات رسانهای درباره مفاخر ایران مانند حافظ، راهی مؤثر برای حفظ، ترویج و تقویت فرهنگ و هویت ملی است، اضافه میکند: این تولیدات میتوانند به ایجاد ارتباط میان نسلهای مختلف، افزایش آگاهی عمومی، ارائه تفاسیر جدید از آثار این بزرگان و همچنین ترویج فرهنگ ایرانی در سطح جهانی کمک کنند، به همین دلیل، سرمایهگذاری در تولیدات رسانهای پیرامون مفاخر فرهنگی ایران، نه تنها یک وظیفه فرهنگی، بلکه یک سرمایهگذاری برای آینده جامعه و هویت ملی است.
او با بیان اینکه ساخت اثر خوب ببینید، تاکید میکند: اثر خوب لازم است تا آشنایی نسلهای جوان با مفاخرایران شکل بگیرد.
این هنرمند با بیان اینکه امروزه، نسلهای جوان به واسطه گسترش رسانههای دیجیتال، بیشتر از طریق محتوای رسانهای با تاریخ و فرهنگ خود آشنا میشوند، یادآور میشود: ساخت تولیدات رسانهای جذاب درباره شخصیتهایی مانند حافظ، امکان میدهد تا نسل جدید به زبان و سبکهای امروزی با این بزرگان ارتباط برقرار کند.
فرهنگ تاکید میکند: این تولیدات میتوانند گذر از ادبیات سنتی به زبان امروز را تسهیل کنند و از این طریق پلی بین نسلهای گذشته و آینده ایجاد کنند، ضمن اینکه بحث الگوسازی و الهامبخشی، مفاخر فرهنگی و ادبی مانند حافظ، با آثار و اندیشههایشان بسیار اهمیت دارد.
لینک کوتاه
مطالب مرتبط
- وطن مادر است؛ نمایشگاه عکاسان جوان زن ایرانی در اسپانیا
- مادری با سه فرزند هنرمند / خاویر باردم: خوششانس بودم که او مرا بزرگ کرد
- شهرنوش پارسیپور؛ نویسندهای در مرز ادبیات، جامعه و کنشگری
- تریلر فیلم «مایکل»؛ نمایش دگرگونی اساسی جعفر جکسون
- گفتوگو با ایزابل کوشت، کارگردان فیلم «سه وداع»/ وداعها زیباترین چیزهای جهاناند
- درباره امید؛ تکشاخها و کرگدنها
- درباره «اسب جنگی»/ فیلمی درباره جنگ، اما برای صلح؛ جنگ میکُشد، اما صلح میپیوندد
- نتفلیکس «صد سال تنهایی» را وفادارانه و شیوا اقتباس کرده است
- آموختههایی از پشت صحنه «صد سال تنهایی»/ آیا مارکز از نتیجه اقتباس راضی میشد؟
- مستند «در میان امواج» و روایتی زنانه از جنوب ایران
- چرا باید این روزها فیلم «آر یو والیبال» را ببینیم؟
- سهم قهرمانان جنگ ایران و عراق در سینمای ایران
- نقش زنان فیلمساز در توسعه صنعت سینما/ به مناسبت روز جهانی زن
- داستانت در جشنوارهات/ سومین جشنواره فیلم دریای سرخ عربستان سعودی و وضعیت منطقه
- سهم کودکان و نوجوانان ایرانی از سینمای ایران چقدر است؟
پربازدیدترین ها
- نگاهی به سریال پریا / یک عاشقانه نامتعارف
- تاریخچه سریالهای ماه رمضان از ابتدا تاکنون/ در دهه هشتاد ۴۰ سریال روی آنتن رفت
- حقایقی درباره فیلم یک تکه نان به بهانه پخش آن از شبکه نمایش
- حیازدائی از جامعه به سبک نجلا/انتقاد شدید کیهان از سریال نجلا
- نشانهشناسی «صد سال به این سالها»؛ از اندوه بیپایان ایران تا احیای حس نوستالژی
آخرین ها
- «مرلین» به تماشاخانه هما میرود/ «اندوه اردیبهشت» روی صحنهی لبخند
- فیلمبرداری فیلم پنجاه و یکم وودی آلن تمام شد
- «فادرلند»؛ وطنی که دیگر نیست
- انتشار نسخه ویژه نابینایان «بدنام» و «کنکل»
- نامزدهای گرمی ۲۰۲۷ معرفی شدند
- مرور آثار کیارستمی در پاریس
- پایان تصویربرداری «سلبریتی»/ روایتی از تقابل چهره عمومی و جهان درونی شهرت
- نمایش مجموعهای از فیلمهای کوتاه و انیمیشن در موزه سینمای ایران
- علیرضا رهگذر درگذشت
- «مجلس قربانی سنمّار» در بیضاییخوانی
- «عشق ممکن»؛ طمع در لباس فضیلت
- نگاهی به سینمای مستقل و هنرمندانه ناصر تقوایی؛ از میزانسنهای ماندگار تا معنای ایستادگی و سکوت
- «یل» فعلا اجازه ادامه انتشار ندارد
- «همسفر» و «ذوق مرگ» در راه سینماها
- پاسداشت خسرو احمدی؛ مرد مهربانی که صادقانه کار میکند
- جلسه شورای داوری انجمن صنفی تماشاخانههای خصوصی برگزار شد؛ تأکید بر حل اختلافات درونصنفی
- سرژ رضوانی؛ هنرمندی چند وجهی که هیچگاه خود را جدا از ایران نمیبیند
- در سیونهمین دوره برگزاری؛ مستند پگاه آهنگرانی نامزد جایزه فیلم اروپا شد
- میکاییل شهرستانی «افسانههای تبای» را روی صحنه میبرد/ «چمدانهای بیمقصد» در خانه نمایش مهرگان
- جشنواره تئاتر فجر۴۵؛ معرفی مدیران بخشهای دیگرگونههای اجرایی، نمایشنامهنویسی و پایش دانشجویی
- سینمای مستند؛ مهمان کمسهم جشنواره ملی فیلم فجر
- «آنها که کمتر میشناسیم»؛ روایتی از زندگی زنان و کودکان روستایی
- گلاب آدینه؛ بازیگر مؤلف و راوی رنجهای معاصر
- در پنجاهودومین دوره برگزاری؛ نیکول کیدمن در مراسم سزار تجلیل میشود
- «بلفاست»؛ روایت یک رویداد تلخ تاریخی از دریچهی نگاه یک کودک
- پارک چان-ووک «راهزنان رتلکریک» را میسازد
- «بلفاست» زیر ذرهبین منتقدان؛ دریچهای تاریخی به جهان از منظر یک کودک
- فراخوان چهل و پنجمین جشنواره ملی فیلم فجر منتشر شد
- «افسانه سپهر» و «دیاِناِی» در راه اکران آنلاین
- آغاز کنسرتنمایش «فرهاد» از هفته آینده





