پایگاه خبری تحلیلی سینماسینما

سینماسینما؛ بهمن یزدان‌پناه مانند بسیاری از فیلمسازان مستقل در جشنواره کن است با یک تفاوت اساسی؛ او نابینا است.

در حالی که بسیاری در تلاش برای عبور از میان جمعیت و موانع اطراف بازار و محل برگزاری جشنواره کن هستند، این تهیه‌کننده و کارگردان جوان باید همراه سگ راهنمایش «تِس» و دستیارش (و هم‌زمان همکار تهیه‌کننده‌اش) «النور ترابی»، مسیرش را در کن پیدا کند.

یزدان‌پناه در مورد سگ ژرمن شپرد چهار ساله‌اش گفت: تس خیلی کمک می‌کند، چون همه به او و نشان تجاری‌اش علاقه‌مند هستند. برای شروع گفتگو عالی است چون مردم می‌خواهند او را نوازش کنند، سوال بپرسند و این زمانی است که می‌توانم خودم و پروژه‌ام را معرفی کنم.

این فیلمساز کرد ایرانی که اکنون در پاریس ساکن است، با دومین فیلم بلند خود به عنوان کارگردان، «ماری رنه»، به بازار جشنواره کن ۲۰۲۶ آمده است. این مستند، زن نابینای ۷۳ ساله‌ای را دنبال می‌کند که تمام انرژی خود را صرف بازسازی مدرسه‌ای برای کودکان کم‌بینا در کشور گابن در آفریقا می‌کند.

این فیلم در ادامه نخستین اثر او در سال ۲۰۲۵ با عنوان Out Of Frame ساخته شده؛ خودنگاره‌ای که سفر او را در حالی دنبال می‌کرد که با وجود نابینایی، به‌تنهایی و به‌صورت هیچ‌هایک از میان هشت کشور اروپایی عبور کرده بود. او علاوه بر تلفن همراهش، با یک دوربین گوپرو که به سر یا سینه‌اش متصل بود، ۶۰ ساعت تصویر ثبت کرد. این فیلم نخستین نمایش جهانی خود را در International Documentary Film Festival Amsterdam داشت.

کارگردانی این فیلم برای این جهانگردِ همیشگی، حرکتی از سرِ مقاومت و سرسختی بود؛ کسی که از سال ۲۰۲۰ به‌تدریج بینایی‌اش را از دست داد و دو سال بعد کاملاً نابینا شد. او به یاد می‌آورد: «وقتی نابینا شدم، یکی از بزرگ‌ترین چالش‌هایم رفت‌وآمد و جابه‌جایی بود. خانواده‌ام هنوز من را در وضعیت نابینایی ندیده بودند، بنابراین برای خودم این چالش را گذاشتم که با هیچ‌هایک خودم را به آن‌ها برسانم تا واکنش‌شان را ببینم.»

او که در بخش کُردستانِ ایران به دنیا آمده، پیش از ترک کشور در سال ۲۰۱۹ به‌عنوان مشاور بازاریابی و ارتباطات فعالیت می‌کرد، اما احساس می‌کرد فرهنگ کُردی‌اش در حال سرکوب شدن است. او در نهایت به پاریس رسید و دوباره با دوست دوران کودکی‌اش، دیدار کرد؛ کسی که دوربین را به سمت یزدان‌پناه گرفت و طی چهار سال، هم‌زمان با ضعیف شدن بینایی او، از زندگی‌اش فیلمبرداری کرد. حاصل این همکاری فیلم «بهمن» بود که به نخستین اثر بلند شرکت فیلمسازی یزدان‌پناه «ویژن رئالیتی» تبدیل شد.

او در همان دوران زبان‌های فرانسوی و انگلیسی را هم یاد گرفت. «تِس» نیز چهار زبان را متوجه می‌شود؛ به‌طوری که حدود ۵۰ فرمان را به زبان فرانسوی می‌شناسد و همچنین می‌تواند به انگلیسی، کردی و فارسی هم ارتباط برقرار کند.

او گفت: «این دومین بار است که به کن می‌آیم؛ سال ۲۰۲۴ هم برای یاد گرفتن سازوکار بازارهای فیلم اینجا آمده بودم. دنبال شریک‌های بین‌المللی برای تولید مشترک و تأمین مالی هستم، اما یکی از بزرگ‌ترین چالش‌هایی که با آن روبرو می‌شوم، نبود اعتماد از سوی کسانی است که به نظرشان سرمایه‌گذاری روی فیلم یک کارگردان نابینا ریسک دارد.»

یزدان‌پناه برخلاف نخستین فیلم بلندش، در دومین مستندش با یک مدیر فیلمبرداری همکاری می‌کند. فیلمبرداری بخش‌هایی از پروژه در فرانسه انجام شده و قرار است ادامه آن در گابن فیلمبرداری شود.

او گفت: «اگر همه‌چیز خوب پیش برود، برای اولین بار برای فیلمبرداری به آفریقا می‌روم.»

با وجود اینکه حضورش در بازار فیلم پربار بوده و نزدیک به ۲۰ جلسه برگزار کرده اما تجربه او از جشنواره با ناامیدی‌هایی هم همراه بوده است.

این فیلمساز در نمایش فیلم افتتاحیه «الکتریک ونوس»، «ببر کاغذی» ساخته جیمز گری، مستند ایرانی «تمرین‌هایی برای یک انقلاب» و «داستان‌های موازی» ساخته اصغر فرهادی شرکت کرده است. اما جشنواره امکان توضیح صوتی برای مخاطبان کم‌بینا و نابینا ارائه نمی‌دهد.

یزدان‌پناه گفت: «شاید جشنواره کن فکر می‌کند تعداد افراد نابینایی که اینجا فیلم ببینند، کافی نیست. هنگام نمایش فیلم‌ها، النور همه‌چیز را برایم توصیف می‌کند و می‌دانم این کار برایش آسان نیست. جشنواره برلین برای بخشی از فیلم‌هایش توضیح صوتی اضافه کرده، حتی اگر فیلم‌ها آلمانی باشند.»

این موضوع یکی از اهداف اصلی شرکت او، «سینه‌بلایند»، است؛ پلتفرمی که برای ترویج و تولید سینمای فراگیر تأسیس شده. او اضافه می‌کند: «دوست دارم زیرنویس ویژه ناشنوایان و کم‌شنوایان (SDH) هم اضافه شود. سینما باید برای همه باشد.»

منبع: اسکرین دیلی