پایگاه خبری تحلیلی سینماسینما

سینماسینما، آنتونیا شرکا؛

صنعت انیمیشن ایران در سال های اخیر پیشرفت های چشمگیری داشته و فرصت بهره برداری از امکانات دیجیتال و هوش مصنوعی در این پیشرفت ها نقش مهمی داشته است. اما کیست که نداند که تکنیک و تکنولوژی اگر شرط لازم برای تضمینِ کیفیت و ماندگاری یک اثر باشد، لزوما شرط کافی نیست. ای بسا در انیمیشن حتی محتوا و پیام نیز آنقدر مهم نباشد که خلاقیت در پرداخت و ایده های نوآورانه اهمیت دارد. در سال های اخیر اغلب با انیمیشن هایی سر و کار داشته ایم که در دو سر طیفِ گرته برداری از نمونه های شاخص خارجی از یک سو یا اقتباس های کم مایه از امثال و حکم و داستان های کهن پارسی از سوی دیگر قرار گرفته اند؛ گروه اول خوش ساخت و چشمگیر اما فاقد هویت ایرانی؛ و گروه دوم نه چندان جذاب و دیدنی اما با محتوای ایرانی. این میان «ژولیت و شاه» با نیت درانداختن طرحی نو ساخته شده. انیمیشنی با داستانی ایرانی – مربوط به دوران قاجار – که کوشیده در طراحی نیز از هنر ایرانی و نقاشی ها و عکس های دوران نیز بهره ببرد. مثلا فیلم با شرح سفرهای شاه نقطه گذاری شده که با استفاده از طرح نقاشی های دوران قاجاری است: مسیر سفر و ایستگاه ها همه در یک پرده، که کاراکترها در آن از نقطه ای به نقطۀ دیگر حرکت می کنند و البته با کلی آدمک و ساختمان ریز و درشت که در طول مسیر به صورت هندسی نهاده شده است. برای نشان دادن کاخ گلستان، باغ و تالار آینه هم ازهمان طرح واقعی استفاده شده و نقش روی دیوارهای باغ هم همان ها هستند. انیمیشن دارای هویت معماری و شهرسازی است. پاریس با تهران آن سال ها تفاوت دارد و برای خلق فضاهای شهری فکر شده است. در بازنمایی شاه و مهد علیا و ملیجک و زنان حرمسرا و دیگر افراد درباری و پوشش شان از نقاشی ها و عکس های به جا مانده از آن زمان بهره برده شده و عادات و بیان شان هم برگرفته از فیلم ها و روایات عصر خود است. ردِ تحقیق در پسِ انیمیشن آشکار است و از این رو از آن می توان به عنوان انیمیشنی دارای هویت ملی و در عین حال با ساختار و سبکی باطراوت و نوآورانه یاد کرد. «ژولیت و شاه» با ظرافت و با حسن نیت به نقد فضای آلودۀ حاکم بر حرمسرای ناصری و دربار شاه می پردازد. انتقادی اگر هست به چهرۀ سمپاتی که از شاه و مردان دربار، و چهرۀ کریهی که از مهدعلیا و همسران شاه نشان می دهد، است. شاهی که گویی اختیاری از خود ندارد و ساده لوحانه از فرامین مادر خود پیروی می کند. و در پایان از عشق و هوس خود به نفع رقیبش جمال (کارگردان تئاتر) می گذرد. موسیقی و ترانه های «ژولیت و شاه» از دیگر امتیازات انیمیشن هستند: هم داستان را جلو می برند هم در فضاسازی واقعی و خیالی درام نقش مهمی دارند هم موسیقی و اجرا و متن خوبی دارند.