سینماسینما، عزیزالله حاجیمشهدی
رُمان «رخشان» نوشتهی نرگس راسخ، که در سال ۱۴۰۴ از سوی انتشارات وزان در اندازهی رقعی، در۱۹۶ صفحه و با شمارگان اندک به چاپ رسیده است، اثری است در قلمرو ادبیات داستانی معاصر فارسی که با تمرکز بر تجربهی زیستهی زن ایرانی، به واکاوی عشق، فقدان، رنج، انتخاب و پختگی روانی میپردازد، امری که از همان ابتدا، پیوند عاطفی نویسنده با متن و جهان داستان را آشکار میسازد و خواننده را برای ورود به فضای احساسی رمان آماده میکند.
این رمان در ۲۳ بخش تنظیم شده و با تقدیمنامهیی صمیمانه به یکی از اهالی سینما یعنی همسر نویسنده (حسین سحرخیز)، آغاز میشود؛
داستان با روایت اولشخص و از منظر و نگاه رخشان پیش میرود؛ انتخابی آگاهانه که امکان نزدیکی عاطفی خواننده با ذهن، احساسات و دگرگونیهای درونی شخصیت اصلی را فراهم میآورد. رخشان نهتنها راوی رویدادها، بلکه شاهد و تحلیلگر آنهاست؛ زنی که در بستر تجربههای تلخ و شیرین، از خامی عاطفی به بلوغ فکری و روانی دست مییابد. این زاویهی دید، به نویسنده امکان داده است تا تحول درونی شخصیت اصلی را بیواسطه و باورپذیر به تصویر بکشد.
نویسنده در شخصیتپردازی توفیق نسبی دارد و کوشیده است هر شخصیت، کارکردی مشخص در پیشبُرد روایت و شکلدهی به جهان معنایی رمان داشته باشد؛ به گونه یی که حضور هر یک از آنان، حلقه یی از زنجیرهی تحول شخصیت اصلی را کامل میکند.
رخشان نماد زن در حالِ شدن است؛ زنی که از دل اندوه مرگ خواهر، فریب عاطفی، تنهایی و فقدان پدر عبور میکند و به آرامش درونی میرسد.
رخشنده، خواهر عاشقپیشه، تجسُم عشقی ناکام و قربانی سنت و اقتدار پدرسالارانه است. مرگ او نقطهی عطف عاطفی رمان محسوب میشود و مسیر زندگی رخشان را نیز به شکلی بنیادین دگرگون میسازد.
چنگیز بنیادین نمونه و انگارهی یک مرد فریبندهی خوشظاهر و سودجوست که نویسنده از او برای نمایش آسیبپذیری عاطفی رخشان و نیز هشدار نسبت به اعتمادهای شتابزده بهره میبرد.
آرش مهرآذین، نویسندهیی متین، فهیم و اندیشمند، نمایندهی عشقی پخته، مسئولانه و اخلاقمدار است؛ عشقی که نه بر هیجان، بلکه بر فهم، احترام متقابل و همدلی استوار است.
مامان گلی، شخصیتی باورپذیر از مادران سنّتی جامعهی ایرانی است که میان دلبستگی، ترس و محافظهکاری در نوسان است و بخشی از واقعیتهای فرهنگی و خانوادگی جامعه را بازتاب میدهد.
رمان «رخشان» از حیث درونمایه، اثری چندلایه است و به موضوعهایی چون:
عشق بهمثابه موهبت، نه گناه
تقدیر، کارما و بازتاب کُنش انسانی
تنهایی زن در جامعهی معاصر
تقابل درون و بیرون (ظاهر و باطن) در پیوندهای انسانی
نقش رنج در رسیدن به پختگی
میپردازد.
این مضمون ها، در طول روایت به آرامی گسترش مییابند و در کنار یکدیگر، بنیان فکری رمان را شکل میدهند. باور به قانون بازگشت عمل (کارما) نیز در تار و پود روایت تنیده شده و بهروشنی با بیت مولانا پیوند مییابد:
«این جهان کوه است و فعل ما ندا / سوی ما آید نداها را صدا»
نثر نویسنده روان، خوشخوان و عاری از پیچیدگیهای زائد است و برای طیف گستردهیی از مخاطبان قابل درک به شمار میرود. این سادگی، در بسیاری از بخشها به برقراری ارتباط بهتر خواننده با شخصیتها و فضای داستان کمک میکند. با این حال، کتاب نیازمند ویرایشی دقیقتر است تا از نظر رسم خط و شیوهی نگارش، یکدستی بیشتری پیدا کند. دوگانگی در پیوستهنویسی و گسستهنویسی (مانند: مواجهه/مواجه، روبهرو/ رو به رو، نهوالا/ نه والله، و جدا نویسی نشانهی «می» استمراری) و نیز برخی خطاهای تایپی اندکشمار، از نکتههایی است که میتواند در چاپهای بعدی اصلاح شود.
تقسیمبندی رمان به ۲۳ بخش، تصمیمی مناسب است؛ زیرا ضرباهنگِ روایت را حفظ میکند و از یکنواختی متن میکاهد. با این حال، انتخاب عنوانهای کوتاه و معناگرا به عنوان سرآغاز هر بخش میتوانست به انسجام ساختاری، هدایت ذهن خواننده و برجستهسازی درونمایهی هر فصل یاری رساند و پیوند میان اجزای روایت را آشکارتر سازد.
«رخشان» رمانی است دربارهی عبور؛ عبور از فقدان، فریب، ترس و تنهایی. رخشان در کورهی مصائب گداخته میشود و به پختگی میرسد. پایانبندی اثر، نه پایان خوشِ سادهانگارانه، بلکه فرجامی آرام و تأمّلبرانگیز است؛ آرامشی که حاصل شناخت، انتخاب و پذیرش است و از دل تجربههای دشوار زندگی به دست میآید.
لینک کوتاه
مطالب مرتبط
- دومین نشست «عصر فیلمنامه» با نمایش «بلفاست» در خانه سینما
- نمایش اپرای «عشق»؛ گذشتن از پیمان، دل بستن به پیمانه
- درباره «مردی که میخواست سلطان باشد»/ مُردن، بدونِ عاشقی، چه غمانگیز است!
- یادداشتی بر برخوانی نمایشنامه «آرش»؛ از ستوربانی تا کمانداری، از حماسه تا تراژدی
- یادداشتی بر بیضایخوایی؛ تجربهای تازه با نسلی تازه
- نقش و جایگاه چهرهپردازی در سینمای ایران
- «ارزشهای نسبی»؛ مرز باریکِ میانِ راست کرداری و ریاکاری!
- به یاد ایرج صغیری؛ مسافر غریب!
- نقد؛ چراغی در رهگذر تاریک و روشن سینما
- امیدواری به کاهشِ رنجِ زبان پریشی
- رنج بیپایانِ رفتن! / نگاهی به فیلم رفتن ساخته برادران محمودی
- نگاهی به فیلم «کوپال» ساخته کاظم ملایی/ رهایی از دام خودشیفتگی!
- نگاهی به مستند «بنیانگذار محک»/ شفاخانه مهرورزی
- نگاهی به مستند «شاعران زندگی»/ زنان؛ شاعران ِ زندگی شیرین
- نگاهی به فیلم وارونگی ساخته بهنام بهزادی/ وارونگی پندارها و کردارها!
پربازدیدترین ها
- تاریخچه سریالهای ماه رمضان از ابتدا تاکنون/ در دهه هشتاد ۴۰ سریال روی آنتن رفت
- حیازدائی از جامعه به سبک نجلا/انتقاد شدید کیهان از سریال نجلا
- حقایقی درباره فیلم یک تکه نان به بهانه پخش آن از شبکه نمایش
- نشانهشناسی «صد سال به این سالها»؛ از اندوه بیپایان ایران تا احیای حس نوستالژی
- نگاهی به سریال پریا / یک عاشقانه نامتعارف
آخرین ها
- «فادرلند»؛ وطنی که دیگر نیست
- انتشار نسخه ویژه نابینایان «بدنام» و «کنکل»
- نامزدهای گرمی ۲۰۲۷ معرفی شدند
- مرور آثار کیارستمی در پاریس
- پایان تصویربرداری «سلبریتی»/ روایتی از تقابل چهره عمومی و جهان درونی شهرت
- نمایش مجموعهای از فیلمهای کوتاه و انیمیشن در موزه سینمای ایران
- علیرضا رهگذر درگذشت
- «مجلس قربانی سنمّار» در بیضاییخوانی
- «عشق ممکن»؛ طمع در لباس فضیلت
- نگاهی به سینمای مستقل و هنرمندانه ناصر تقوایی؛ از میزانسنهای ماندگار تا معنای ایستادگی و سکوت
- «یل» فعلا اجازه ادامه انتشار ندارد
- «همسفر» و «ذوق مرگ» در راه سینماها
- پاسداشت خسرو احمدی؛ مرد مهربانی که صادقانه کار میکند
- جلسه شورای داوری انجمن صنفی تماشاخانههای خصوصی برگزار شد؛ تأکید بر حل اختلافات درونصنفی
- سرژ رضوانی؛ هنرمندی چند وجهی که هیچگاه خود را جدا از ایران نمیبیند
- در سیونهمین دوره برگزاری؛ مستند پگاه آهنگرانی نامزد جایزه فیلم اروپا شد
- میکاییل شهرستانی «افسانههای تبای» را روی صحنه میبرد/ «چمدانهای بیمقصد» در خانه نمایش مهرگان
- جشنواره تئاتر فجر۴۵؛ معرفی مدیران بخشهای دیگرگونههای اجرایی، نمایشنامهنویسی و پایش دانشجویی
- سینمای مستند؛ مهمان کمسهم جشنواره ملی فیلم فجر
- «آنها که کمتر میشناسیم»؛ روایتی از زندگی زنان و کودکان روستایی
- گلاب آدینه؛ بازیگر مؤلف و راوی رنجهای معاصر
- در پنجاهودومین دوره برگزاری؛ نیکول کیدمن در مراسم سزار تجلیل میشود
- «بلفاست»؛ روایت یک رویداد تلخ تاریخی از دریچهی نگاه یک کودک
- پارک چان-ووک «راهزنان رتلکریک» را میسازد
- «بلفاست» زیر ذرهبین منتقدان؛ دریچهای تاریخی به جهان از منظر یک کودک
- فراخوان چهل و پنجمین جشنواره ملی فیلم فجر منتشر شد
- «افسانه سپهر» و «دیاِناِی» در راه اکران آنلاین
- آغاز کنسرتنمایش «فرهاد» از هفته آینده
- ورنر هرتسوگ «پیادهروی زندگی» را میسازد
- «استیسی کیچ» درگذشت





