سینماسینما، شادی حاجی مشهدی
سرکوب اولین فیلم بلند سینمایی رضا گوران نویسنده و کارگردان تئاتر است که پس از حاشیهها و جدل های فراوان عاقبت در تابستان امسال اکران شد. از این کارگردان پیش تر نمایش های یرما (۸۷)، هملت (۹۱) و مرداب روی بام (۹۳) را به خاطر داریم. «یرما» تجربه ی موفقی از وی بود که توانست در دو رشته ی بهترین طراحی صحنه و لباس وبهترین کارگردانی از بیست و هفتمین جشنواره بینالمللی تئاتر فجر جوایزی کسب کند.
مهاجرت دو طرفه ی اهالی سینما و تاتر به قلمروی یکدیگر و برقراری ارتباط و در هم تنیدگی حرفه ای در این دو حوزه و در سال های اخیر، سبب پیدایش و خلق نمونه های عجیب و متفاوتی به لحاظ مضمون و فرم در آثار به نمایش در آمده، شده است.
سرکوب اما، قصه ی لاغری دارد که با وجود بازیگوشی در فرم هم فربه نمی شود. مشابه این حال و هوای مبهم و پرگو را ممکن است پیش تر و شاید حتی با اختلاف بسیار زیاد بهتر، در فیلم هایی مثل ساعت ها ( The hours 2002 )، آگوست : اوسیج کانتی (August: Osage County 2013) و کاملا غریبه هاPerfect strangers) 2016) به یاد بیاوریم.
ملیحه (باران کوثری) پرستار زن سالمندی (رویا افشار) است که دچار آلزایمر است. ملیحه به ناچار با غیبت چند روزه پرویز همسر زن سالمند، بچههای او را خبر میکند. پریسا (الهام کردا)، پریا (سارا بهرامی) و پروانه (پردیس احمدیه) به ترتیب سه دختر خانوادهاند که یک به یک سر می رسند. به نظر می رسد که آن ها مدتهاست که از پدر و مادرشان بی خبرند چرا که از وضعیت سلامت مادر و حضور پرستار متعجب می شوند. ملیحه که بعدتر می فهمیم صیغه پرویز شده و نمی دانیم چرا و چگونه، مدام از دخترها سراغ خسرو، تک پسر خانواده را میگیرد. دخترها از پاسخ به این سوال طفره میروند و خیلی دیر بر ما آشکار می شود که خسرو نیز مرده است، مدلی از یک غافلگیری دیرهنگام، که از بس در قصه بی موقع است که تاثیر لازم را بر مخاطب نمی گذارد.
سرکوب می خواهد تکه ای از یک هم نشینی کوتاه زنانه باشد و دنیای زنانه ای را به تصویر بکشد که از آزار مردانِ بد یا کمبود حضور پر رنگشان آسیب دیده است. این مفهوم مستتر در فیلم در سطح می ماند و حتی به یک واگویه عقیم یا اعترافی آرام کننده نیز بدل نمی شود. در واقع آنچه فیلمساز از دل ِ این گزاره های قطره چکانی می خواهد درباره ی درد ها و تنهایی های این ۵ زن بر ما آشکار کند، ابدا محقق نمی شود.
در این میان مونولوگ های مادر با بازی خوبِ رویا افشار نکته ی مثبت فیلم است. او در میانه فیلم و با یک ریتم نوسانی، هر چند دقیقه یکبار روبروی آیینه به زبان آذری (با زیرنویس) و با خسرو پسر از دست رفته اش صحبت می کند، اما نکته اینجاست که حتی این لحظات هم، در قامتِ کلی فیلم مثال اندام اضافه ای هستند که به شکل و فرم کلی آن نمی آید و همچون تکه ای جدا مانده در این فضای پر سوال گل درشت می نمایند.
نماد و نشانه های فیلم بی تاریخچه و بی تناسبند. اینکه چرا سرنوشت پرویز پس از سه روز گم شدن، برای دخترها مهم نیست، اینکه ملیحه و فرزندش چطور میان این زندگی قرار گرفتند، اینکه مادر فقط در هنگام درد دل با خسروی ناپیدایش شان و شعوری قابل پیش بینی دارد، اینکه چرا اساسا هیچ مردی با دخترهای این خانه ماندنی نیست و نبوده، اینکه پسرک اوتیسمی موفرفری پریسا علت اینهمه خشم و عصبیت دیگران را درک نمی کند، اینکه درون آن اتاقِ پر از پرونده و کتاب و خرت و پرتِ چه رازی مدفون شده، اینکه آیا همه این بدبختی ها از نفرین یک ماهی شروع شده و… همه اینها قصه ی زخم های کهنه ای بی تاریخ و سابقه ای است که بدون درمان، پرابهام و بی رمق روایت می شوند؛ از این روست که بیننده به دلیل عدم نزدیکی با تک تک شخصیت ها، با آن ها عجین و هم درد نمی شود.
فضاسازی این فیلم به شدت متاثر از تئاتر است؛ یک لوکیشن بسته که همچون صحنه نمایش همه داشته ایش را یک به یک بر بیننده آشکار می کند. حتی لایه بندی بصری دوربین هم براین برآیند بیرونی بی اثر است. قرار دادن شیشه های کدر و کثیف پنجره در دیوارهای جدا کننده جلوی دوربین و حتی حرکت پاندول وار و مواج دوربین که با هدف تظاهرِ بیرونی این بی قراری در طراحی میزانسن به کار گرفته شده، رفته رفته کارکرد واقعی خود را از دست داده و به آزار بیننده می انجامد.
صحنههای بسیاری در سرکوب هست که حرکت روی دست دوربین، دور و نزدیکشدن و معلق بودن، در آنها به کل بیمعنا است. می شود حدس زد که کارگردان جذب این ایده ی کلیشه ای شده باشد که چنین میزانسنی میتواند فضاسازی پر تعلیقی را القا کند و تنشدرونی بازیگرانِ شخصیتپردازینشده را به مخاطب انتقال دهد که قطعا نمیدهد و نمیتواند.
این فرم غلو شده اگر چه با هدف سیال بودن و شاعرانه کردن فضا در ذهن فیلمساز شکل گرفته اما به هیچ روی از پسِ بیانِ حرف های سنگینِ روانشناسانه یا اجتماعی که می خواسته بگوید، بر نمی آید. حرف هایی که قرار است در دل فیلم به بیننده منتقل شوند، پیام هایی از پای بست لرزان خانواده، از درگیری های سیاسی، از معضلات اجتماعی، تنهایی آدم های مدرن … هیچکدام مظروف درستی برای این ظرف بی شکل و شمایل نیستند.
از همه عجیب تر اینکه در چنین فضای کشدارِ غمگین و سردی که قرار است به رئالیسم تلخ روابط انسانی و پایه های سست یک خانواده ی از هم گسیخته تنه بزند، ناگهان ابرهای سورئال از راه می رسند و در پایان فیلم، نکبت و گناه این خانه را به بارانی که به ترنم صدای علیرضا قربانی و شعر هوشنگ ابتهاج مزین شده از آن می زدایند…
سرکوب شاید به عنوان اولین تجربه ی بلند سینمایی رضا گوران تجربه ی متفاوتی به نظر برسد، اما واقعیت این است که این فیلم قادر نیست در روزهای نا امیدی سینمای ایران نه بر فروش گیشه بیفزاید و نه ذهن مخاطب را آنچنان که باید درگیر کند؛ برای نگارنده این پرسش باقی است که اگر سرکوب در مدیوم تئاتر به صحنه می رفت، نتیجه چه بود؟
لینک کوتاه
مطالب مرتبط
- تجربه زیسته و نقد فیلم: حق سخن گفتن یا معیار داوری؟
- نگاهی به نمایش «رامسس دوم»/ شیطان یا فرشته؟
- نقد؛ چراغی در رهگذر تاریک و روشن سینما
- غریبههای آشنا/ تاملی بر فیلم «هارمونیهای ورکمایستر» ساخته بلا تار
- «جهان با من برقص»، «سرکوب»، «سونامی» و «قصر شیرین» در جشنواره بینالمللی فیلم ولز
- برترین بازیگران زن سال ۹۸ (۴)/ فرشته صدرعرفایی، سارا بهرامی
- برترین بازیگران زن سال ۹۸ (۲)/ پریناز ایزدیار، باران کوثری
- خامدستی و هدر رفتگی/ نگاهی به فیلم «سرکوب»
- بدترین فیلمهای ۲۰۱۹، از نگاه منتقدان ورایتی
- جذاب اما نه فوقالعاده!/ نگاهی به فیلم “متری شیش و نیم”
- یک فیلم خیلی خوب ببینید/ نگاهی به فیلم «روسی»
- «سوئیچ پن»/ رسانه، فیلمنامه و پیام؛ بررسی چالش فیلمنامه مطابق با الگوی مارشال مک لوهان- مرور چند فیلم در حال اکران
- نمایش و نقد ۲ مستند با موضوع سوریه در کانون فیلم «سینماحقیقت»
- منطق «همه میدانند»/ نگاهی به فیلم «همه میدانند»
- نگاهی به فیلم «قسم»/ اتوبوسی به رسم قسم
نظر شما
پربازدیدترین ها
آخرین ها
- هرم طلایی مصر به حبیب باوی ساجد میرسد
- سایت داوری «آیین هفت سال سینمای ایران» رونمایی شد
- گرشا رضایی به «امیرکبیر» پیوست
- آیدا پناهنده: دیگر سریال نمیسازم!
- فوت مدیر دوبلاژ و صداپیشه ایرانی؛ ناهید شعشعانی درگذشت
- پیش از جنایت؛ سینما و مسئولیت اجتماعی در برابر خشونت
- مستند «شهین» نمایش داده میشود
- «مرلین» به تماشاخانه هما میرود/ «اندوه اردیبهشت» روی صحنهی لبخند
- فیلمبرداری فیلم پنجاه و یکم وودی آلن تمام شد
- «فادرلند»؛ وطنی که دیگر نیست
- انتشار نسخه ویژه نابینایان «بدنام» و «کنکل»
- نامزدهای گرمی ۲۰۲۷ معرفی شدند
- مرور آثار کیارستمی در پاریس
- پایان تصویربرداری «سلبریتی»/ روایتی از تقابل چهره عمومی و جهان درونی شهرت
- نمایش مجموعهای از فیلمهای کوتاه و انیمیشن در موزه سینمای ایران
- علیرضا رهگذر درگذشت
- «مجلس قربانی سنمّار» در بیضاییخوانی
- «عشق ممکن»؛ طمع در لباس فضیلت
- نگاهی به سینمای مستقل و هنرمندانه ناصر تقوایی؛ از میزانسنهای ماندگار تا معنای ایستادگی و سکوت
- «یل» فعلا اجازه ادامه انتشار ندارد
- «همسفر» و «ذوق مرگ» در راه سینماها
- پاسداشت خسرو احمدی؛ مرد مهربانی که صادقانه کار میکند
- جلسه شورای داوری انجمن صنفی تماشاخانههای خصوصی برگزار شد؛ تأکید بر حل اختلافات درونصنفی
- سرژ رضوانی؛ هنرمندی چند وجهی که هیچگاه خود را جدا از ایران نمیبیند
- در سیونهمین دوره برگزاری؛ مستند پگاه آهنگرانی نامزد جایزه فیلم اروپا شد
- میکاییل شهرستانی «افسانههای تبای» را روی صحنه میبرد/ «چمدانهای بیمقصد» در خانه نمایش مهرگان
- جشنواره تئاتر فجر۴۵؛ معرفی مدیران بخشهای دیگرگونههای اجرایی، نمایشنامهنویسی و پایش دانشجویی
- سینمای مستند؛ مهمان کمسهم جشنواره ملی فیلم فجر
- «آنها که کمتر میشناسیم»؛ روایتی از زندگی زنان و کودکان روستایی
- گلاب آدینه؛ بازیگر مؤلف و راوی رنجهای معاصر





