پایگاه خبری تحلیلی سینماسینما

سینماسینما، محمد ایراندوست

برخلاف عده ای که به بهانه های واهی و برای جبران ناکارآمدی هایشان بی محابا به سینمای نجیب ایران هجمه وارد می کنند، باید با افتخار اذعان داشت سینماگران ایرانی با وجود انواع ناملایمات نزدیک به چهار دهه است در ژانر جنگی و خلق آثار ارزشمند گام برمی دارند. از کارگردانان صاحب نام؛ ایرج قادری، ساموئل خاچیکیان، رسول ملاقلی پور، کیانوش عیاری، محسن مخملباف، رخشان بنی اعتماد تا ابراهیم حاتمی کیا، کمال تبریزی، منیر قیدی، محمد حسین مهدویان و مهدی جعفری به جنگ تحمیلی و پیامدهای آن پرداختند و آثاری ماندگار را در کارنامه پربار سینمای ایران به ثبت رساندند. مهدی جعفری بعد از فیلم برداری فیلم های شاخص؛ یک خانواده محترم، عصر یخبندان، دهلیز، بارکد، خط ویژه، خشکسالی و دروغ،… و دریافت چندین جایزه داخلی و بین المللی این بار در کسوت کارگردانی فیلم ۲۳ نفر را بر پرده سینماها دارد.

فیلم ۲۳ نفر روایت گر نوجوانان ایرانی است که در سال ۱۳۶۱ در مرحله آماده سازی عملیات بزرگ آزاد سازی خرمشهر توسط سربازان عراقی اسیر می شوند. عراقی ها از میان اسرای ایرانی ۲۳ نفر که میانگین سنی آنها حدودا ۱۳ سال است را جدا می کنند و برای انجام ماموریتی ویژه به استخبارات منتقل می کنند. افسران اطلاعاتی عراق با شگردهای تبلیغاتی و رسانه ای خبر اسارت ۲۳ نوجوان رزمنده ایرانی را در صدر اخبار منطقه و جهان قرار می دهند و توانشان را بکار می گیرند تا افکار عمومی را علیه ایران برای حضور اطفال به زعم خودشان در خطوط نبرد تحریک نمایند. نوجوانان اسیر وقتی از نیرنگ عراقی ها آگاه می شوند با هفکری و همیاری یکدیگر و تحمل شرایط جان فرسای اسارت ترفندهایی بکار می گیرند که افسران باتجربه اطلاعاتی عراق را به استیصال می کشاند. فیلم ۲۳ نفر بر اساس اقتباسی از خاطرات آزادگان ایرانی ساخته شده و اسناد تاریخی دیداری و نوشتاری آن در ایران و عراق موجود است. خمیر مایه اصلی فیلم نامه ۲۳ نفربا بهره گیری از خاطرات ۲۳ آزاده نوجوان که درحال حاضر در شهرهای مختلف ایران روزگار می گذرانند و نیز آثار و اسنادی که منتشر شده شکل گرفته است. مهدی جعفری با پژوهش در این آثار و تجربه ای که چند سال پیش با ساخت مستندی با همین سوژه کسب نموده اقدام به تولید فیلم ۲۳ نفر کرده است. کارگردان با شناخت درستی که از سوژه دارد به دور از هرگونه کلیشه و شعارزدگی حس وطن دوستی و شجاعت نوجوانان رزمنده ایرانی را پس از ۳۷ سال برای نسل امروز زنده می کند و این پیام را می دهد که نوجوانان اقوام متنوع ایرانی برای اعتلای سرزمین کهن پارسی در برابرمتجاوزان از هیچ کوششی دریغ و مضایقه نمی کنند. کارگردان با بهره گیری از فیلم های آرشیوی و بازسازی صحنه ها لحظه ملاقات ۲۳ اسیر نوجوان ایرانی با صدام حسین در کاخ بغداد را به گونه باور پذیر و مستند گونه طراحی کرده است. روایت متقن و صادقانه فیلم و ریتم مناسب آن تعلیق و کشش ایجاد می کند و باعث می شود مخاطب تا انتها فیلم را با شوق و هیجان دنبال کند. فیلم دارای رگه هایی از خشونت، طنز، جاسوسی متناسب با اتمسفر کلی آن است و این عناصر به  جذابیت اثر افزوده است. در سکانس میانی فیلم فرمانده عراقی بر خلاف قولی که داده از آزادسازی نوجوانان اسیر ایرانی طفره می رود و دلیل این کار را عدم پذیرش نوجوانان اسیر از سوی ایران اعلام می دارد. ملاصالح مترجم ایرانی اسرا در بازداشتگاه پنهانی به نوجوانان می گوید این موضوع صحت ندارد و خودش از طریق رادیو شنیده آیت الله هاشمی رفسنجانی در خطبه های نماز جمعه تهران اعلام کرده ایران حاضر است در ازای آزادی هر نوجوان اسیر دو افسر عراقی را آزاد کند! کارگردان با قرار دادن این سکانس مقاومت و ایستادگی نوجوانان اسیر در استخبارات عراق و هوشمندی مرحوم آیت الله هاشمی رفسنجانی در ایران، برای خنثی سازی مکر عراقی ها علیه کشور را به شایستگی یادآور می شود. ماجرای ۲۳نوجوان اسیر ایرانی برای بسیاری از مخاطبان آشناست و سوژه جدیدی محسوب نمی شود، منتهی کارگردان چنان با مهارت و هنرمندانه این سوژه را بازنمایی می کند که مخاطب تا پایان با فیلم همراه می شود و در نوستالژی غرق می شود. صحنه ها و سکانس های جنگی، بازداشت در استخبارات، بازجویی و شکنجه، عبور اسرای ایرانی در خیابان های بغداد در ده هشتاد میلادی،… باور پذیر و خوش تکنیک بازسازی شده است. فیلم ۲۳ نفر با توجه به فرم و محتوای آن و تصویری که از صدام معدوم ارائه می دهد، قابلیت اکران جهانی دارد. فیلم در شخصیت پردازی ۲۳ نفر و همینطور ملاصالح مترجم ایرانی که از سوی جمهوری اسلامی ایران و هم عراق متهم به جاسوسی است موفق است و نشان می دهد این نوجوانان ایرانی هنگامی که از استخبارات عراق خارج  می شوند و به سوی اردوگاه اسرای ایرانی حرکت می کنند با وجود کم سن وسالی به بلوغی مضاعف دست پیدا کرده اند و قهرمانانه عملیات روانی حزب بعث علیه ایران را به بن بست کشانده اند. در فیلم ۲۳نفر به موضوعاتی مانند؛ ممانعت از اعزام نوجوانان به جبهه های جنگ، عدم پایبندی بعثی ها به قوانین و مقررات جهانی و رعایت حقوق اسرای جنگی، بدرفتاری و شکنجه اسرا توسط بعثی ها، کینه ورزی بعثی ها نسبت به نیروهای سپاه، همکاری منافقین و خلق عرب با عراقی ها، اختلاف ادامه دار ایران و عراق بر سر شط العرب قبل از انقلاب،بدرفتاری و خطای محرز نیروهای اطلاعاتی کشور با ملاصالح مترجم ایرانی اسرا در عراق، آزادسازی خرمشهر و شعف اسرا در زندان استخبارات عراق، نقش مرحوم حجت الاسلام ابوترابی در زمان اسارت، مقاومت و انگیزه بالای اسرای ایرانی،…اشاره می شود. فیلم با بازجویی ملاصالح توسط نیروهای امنیت کشور شروع می شود و با سکانسی به یادماندنی و ماندگار از تقدیر نوجوانان آزاده از استقامت و فداکاری ملاصالح در دوران اسارت به پایان می رسد.