سینماسینما، منوچهر دینپرست
ساخت مستندهایی که به نوعی به اقلیمها و سرزمینها مربوط میشود، در نوع خود میتواند برای مخاطبان جذاب و دلربا باشد، چراکه شما نهتنها با یک سرزمین جدید آشنا میشوید، بلکه با نوع رفتارها و کنشها و باورها و فرهنگهای پان منطقه نیز آشنا میشوید و از سوی دیگر، با بخشی از تاریخی که سرشت و سرنوشت آنها را به هم گره زده است نیز مواجه خواهید شد. مستند «پسران سندباد» نیز به نوعی درصدد آشنایی مخاطبان با بخشی از یک سرزمین دریایی است. فیلم ساز برای اینکه جانمایه مستند مفید و غنی باشد، سعی کرده از یک روایتی بهره ببرد که از اذهان فراموش شده بود. این مستند شرح سفر یک عکاس زن مجله نشنال جئوگرافیک در سال ۱۹۷۴با یک کشتی بادبانی ایرانی از خلیج فارس به آفریقاست. او تصمیم دارد گزارشی از قدیمیترین مسیر تجارت دریایی تهیه کند. او ۴۰ سال بعد دوباره این سفر را تجربه میکند. خانم ماریون کاپلان همین عکاس است که گزارش و عکسهایش از این سفر را در شماره سپتامبر سال ۱۹۷۴ در مجله نشنال جئوگرافیک چاپ کرد. مستندساز ضمن یافتن این عکاس دوباره او را با خاطرات گذشتهاش مواجه میکند تا بتواند روایتی از یک گزارش تاریخی برای مخاطب فراهم سازد. کارگردان بهخوبی متوجه شده است که سالهاست که قایقهای بادبانی و سنتی ایران به نام «بوم» نابود شدهاند و کسی از آنها استفاده نمیکند و از آنها جز خاطرهای در ذهن دریانوردان پیر منطقه چیزی نمانده است. دیگر کسی به یاد نمیآورد که زمانی نهچندان دور ایران صاحب کشتیرانی بومی عظیمی بوده است. امروز اگر به هر ایرانی بگوییم برای صدها سال هموطنانش مهمترین دریانوردان اقیانوس هند بودهاند که با این کشتیهای دستساز، قدیمیترین راه تجاری جهان را به سمت هند و آفریقا میرفتند و بازمیگشتند، شاید کسی باور نکند. همه اینها ذهن کارگردان را به خود مشغول میکند تا مستندی تهیه کند که نهتنها راوی تاریخ «بوم» باشد، بلکه عکاسی که به مثابه یک ژورنالیست حرفهای در آن زمان حضور داشته، بتواند تاریخ را مجددا بازگو کند. کارگردان میگوید: «در ابتدا قرار شد فیلمی بسازم درباره کشتیهای سنتی ایران به نام «بادبانهای جنوب»، از کتاب و پژوهشی به همین نام نوشته علی پارسا. اما آنچه بعد از چند سفر در طول کرانه شمالی خلیج فارس نصیب من و گروه فیلمبرداری شد، چیزی نبود جز خردهپارههای پوسیده این کشتیها. ما بیشتر از ۴۰ سال دیر رسیده بودیم. اما در یکی از سفرها به جنوب از دریانورد پیری ماجرای جالبی را شنیدم. ۴۰ سال پیش، قبل اینکه آخرین نسل ناخدایان بومها و بغلهها خشکینشین شوند، یک خانم عکاس انگلیسی تصمیم میگیرد سفر با کشتی بادبانی را امتحان کند و با یک بوم ایرانی از خلیج فارس راهی سفر به آفریقا میشود.»
شاکله کلی مستند همین روایتی است که اشاره شد، اما درباره ساختار و محتوای آن نیز باید به مواردی اشاره کرد. نوع توجه کارگردان به یک روایت تاریخی در نوع خود جذاب است، چراکه او توانسته راویای زنده برای مستند خود بیابد و بدون اینکه در رویدادها و نحوه ارائه آن غلو یا تحریف یا حتی جاافتادگی ایجاد کند، روایتی دستاول برای مخاطب فراهم کند. در مورد آن منطقه تاریخی که دائم در فراز و فرود بوده و حوادث آنچنان به دنبال هم میآمدند که شاید هر اتفاق دیگری بهزودی فراموش میشود، این روایت به نوعی میتواند غبارروبی از خاطرات تلقی شود. همچنین کارگردان توانسته مخاطب را درگیر محتوای مستند نیز کند. او با فراهم ساختن قطعات تاریخی گوناگون مخاطب را درگیر رویدادی میکند که اکنون به فراموشی سپرده شده، از اینرو مخاطب ضمن دریافت آگاهی تاریخی با فضایی آشنا میشود که پیش از این وجود داشته، اما اکنون دیگر نیست، و این روایت توانسته در مهمترین لحظه تاریخی آن را ثبت کند. برای این به لحظه تاریخی تاکید میکنم که اگر خانم عکاس چند سال پیش فوت کرده بود، دیگر جذابیت این مستند قطعا به این شکل نبود. روایت مستند روایتی نرم و بدون چالش است. مخاطب چندان درگیر سوالات نمیشود. ما با رویدادی مواجه میشویم که آمده است و رفته است. اما در همین آمدوشد چه زندگیهایی از دست نرفت و چه سرنوشتها که دگرگون نشد. «پسران سندباد» را میتوان نمونه یک مستند خودپژوهشی توصیف کرد که با دیدن آن بخشی از تاریخ چهل تکه این سرزمین بازگو میشود.
منبع: ماهنامه هنروتجربه
لینک کوتاه
مطالب مرتبط
- چهار مستند ایرانی در جشنواره هات داکس
- بازگشایی سامانه ثبت طرح مرکز گسترش از اردیبهشت ۱۴۰۳
- معرفی فیلمهای ۳ بخش از جشنواره «سینماحقیقت»
- با معرفی هیات انتخاب و داوری؛ آثار مستند راهیافته به چهلمین جشنواره بینالمللی فیلم کوتاه تهران اعلام شد
- ۶۱۵ مستند ایرانی متقاضی حضور در هفدهمین جشنواره «سینماحقیقت»
- یک ایرانی نامزد دریافت پاندای طلایی چین شد
- در یک نشست رسانهای مطرح شد؛ دغدغه کارگردان باید فقط ساخت یک فیلم خوب باشد/ ما در قبال این فرهنگ مسئولیم
- رونمایی از مستند «سبز بن دار»
- کتاب «حاشیه همان متن است» منتشر شد
- با معرفی هیات انتخاب و داوری؛ آثار راهیافته به بخش مستند بلند جشنواره چهل و یکم فیلم فجر اعلام شد
- مستندهای خارجی بلند و نیمه بلند مسابقه بینالملل «سینماحقیقت» معرفی شدند
- مستندهای کوتاه و نیمه بلند «سینماحقیقت» معرفی شدند
- افزایش مبلغ جوایز شانزدهمین جشنواره «سینماحقیقت»/ ۵۰ میلیون تومان جایزه بهترین فیلم
- پوستر شانزدهمین جشنواره سینماحقیقت رونمایی شد
- داستانهایی از یزد در «تا بادها، یادها را نبرند»/ مستند آرشیوی سندی هویتی است
نظر شما
پربازدیدترین ها
- نگاهی به سریال پریا / یک عاشقانه نامتعارف
- تاریخچه سریالهای ماه رمضان از ابتدا تاکنون/ در دهه هشتاد ۴۰ سریال روی آنتن رفت
- حقایقی درباره فیلم یک تکه نان به بهانه پخش آن از شبکه نمایش
- حیازدائی از جامعه به سبک نجلا/انتقاد شدید کیهان از سریال نجلا
- نشانهشناسی «صد سال به این سالها»؛ از اندوه بیپایان ایران تا احیای حس نوستالژی
آخرین ها
- «مرلین» به تماشاخانه هما میرود/ «اندوه اردیبهشت» روی صحنهی لبخند
- فیلمبرداری فیلم پنجاه و یکم وودی آلن تمام شد
- «فادرلند»؛ وطنی که دیگر نیست
- انتشار نسخه ویژه نابینایان «بدنام» و «کنکل»
- نامزدهای گرمی ۲۰۲۷ معرفی شدند
- مرور آثار کیارستمی در پاریس
- پایان تصویربرداری «سلبریتی»/ روایتی از تقابل چهره عمومی و جهان درونی شهرت
- نمایش مجموعهای از فیلمهای کوتاه و انیمیشن در موزه سینمای ایران
- علیرضا رهگذر درگذشت
- «مجلس قربانی سنمّار» در بیضاییخوانی
- «عشق ممکن»؛ طمع در لباس فضیلت
- نگاهی به سینمای مستقل و هنرمندانه ناصر تقوایی؛ از میزانسنهای ماندگار تا معنای ایستادگی و سکوت
- «یل» فعلا اجازه ادامه انتشار ندارد
- «همسفر» و «ذوق مرگ» در راه سینماها
- پاسداشت خسرو احمدی؛ مرد مهربانی که صادقانه کار میکند
- جلسه شورای داوری انجمن صنفی تماشاخانههای خصوصی برگزار شد؛ تأکید بر حل اختلافات درونصنفی
- سرژ رضوانی؛ هنرمندی چند وجهی که هیچگاه خود را جدا از ایران نمیبیند
- در سیونهمین دوره برگزاری؛ مستند پگاه آهنگرانی نامزد جایزه فیلم اروپا شد
- میکاییل شهرستانی «افسانههای تبای» را روی صحنه میبرد/ «چمدانهای بیمقصد» در خانه نمایش مهرگان
- جشنواره تئاتر فجر۴۵؛ معرفی مدیران بخشهای دیگرگونههای اجرایی، نمایشنامهنویسی و پایش دانشجویی
- سینمای مستند؛ مهمان کمسهم جشنواره ملی فیلم فجر
- «آنها که کمتر میشناسیم»؛ روایتی از زندگی زنان و کودکان روستایی
- گلاب آدینه؛ بازیگر مؤلف و راوی رنجهای معاصر
- در پنجاهودومین دوره برگزاری؛ نیکول کیدمن در مراسم سزار تجلیل میشود
- «بلفاست»؛ روایت یک رویداد تلخ تاریخی از دریچهی نگاه یک کودک
- پارک چان-ووک «راهزنان رتلکریک» را میسازد
- «بلفاست» زیر ذرهبین منتقدان؛ دریچهای تاریخی به جهان از منظر یک کودک
- فراخوان چهل و پنجمین جشنواره ملی فیلم فجر منتشر شد
- «افسانه سپهر» و «دیاِناِی» در راه اکران آنلاین
- آغاز کنسرتنمایش «فرهاد» از هفته آینده





