پایگاه خبری تحلیلی سینماسینما

 مرجان قندی در ایران نوشت :

فیلم سینمایی «تنگه ابوقریب» به کارگردانی بهرام توکلی و تهیه کنندگی سعید ملکان از ۱۷ مرداد ماه در سینماها به نمایش درآمد. اکران این فیلم نشان داد ترسیم قهرمانان واقعی جنگ بدون نگاه کلیشه ای به آنها همچنان درخشان است و مورد تحسین مردم قرار می گیرد. «تنگه ابوقریب» یادمان آورد که چه بسیارند مجاهدت های ۸ سال دفاع مقدس که زیرغبار فراموشی مانده اند. بسیاری از تماشاگران ابراز کرده اند با دیدن «تنگه ابوقریب» برای ساعتی روی صندلی میخکوب شدند! اتفاقی که تاکنون کمتر درباره فیلم هایی با موضوع دفاع مقدس افتاده است. همینطور بسیاری از افراد وقتی شنیدند بهرام توکلی قرار است فیلمی با موضوع دفاع مقدس بسازد تعجب کردند؛ چرا که او بیشتر به فیلمسازهای جریان روشنفکری نزدیک بود و آثاری چون؛ «پابرهنه در بهشت»، «پرسه در مه»، «اینجا بدون من»، «آسمان زرد کم عمق»، «بیگانه» و «من دیه گو مارادونا نیستم» را در کارنامه اش داشت. اهالی سینما می گویند از این پس «تنگه ابوقریب» بهترین فیلم و نقطه اوج فعالیت فیلمسازی توکلی محسوب خواهد شد و کار فیلمسازان دفاع مقدس بسیار سخت خواهد بود چون این فیلم توقع تماشاگر را از فیلم هایی با موضوع دفاع مقدس بالا برده است. بدون شک این فیلم یکی از متفاوت ترین آثار دفاع مقدس سینمای ایران است که در این مطلب نگاهی به چرایی این تفاوت خواهیم داشت.

داستان رشادت ها و ایستادگی های بچه های گردان عمار
«تنگه ابوقریب» داستان رشادت ها و ایستادگی های بچه های گردان عمار است. سال ۶۷ ابوقریب تنگه ای بسیار استراتژیک بود، عراقی ها پیشروی کرده بودند و مناطق را از رزمندگان ایرانی پس می گرفتند؛ ایران در این مقطع تا حدودی غافلگیر شده بود، نیروهای ایرانی در آن بازه زمانی همه درگیر بودند، جمعی در شمال غرب و جمعی دیگر در شلمچه و جزیره مجنون درگیر بودند. بچه های گردان عمار تازه از خط پدافندی برگشته بودند، به آنها مرخصی داده شد تا برگردند تهران، چون بیشترشان بچه تهران بودند. همه آماده شدند و بلیت قطارشان را دریافت کردند. قطارهای اندیمشک معمولاً بعد از ظهر به راه می افتاد. ساعت ۱۱ -۱۰ صبح اعلام کردند که عراق به تنگه ابوقریب حمله کرده است مرخصی ها لغو شد و می گویند که گردان عمار را بفرستید، اطلاع می دهند که گردان عمار آماده شده اند که مرخصی بروند. اما دستور می دهند که گردان عمار را برگردانید به تنگه ابوقریب… بچه های گردان عمار را برمی گردانند به پادگان دوکوهه، سریع تجهیزات می دهند و با کامیون آنها را به خط می فرستند…

تلاش کارگردان برای واقعی نشان دادن جنگ
کارگردان فیلم درنشست پرسش و پاسخ فیلمش در جشنواره فیلم فجر گفته بود:«سعی من از روزِ اول ساخت تنگه ابوقریب تلاش برای واقعی نشان دادن جنگ بود، به نحوی که تماشاگر را وسط میدان جنگ قرار دهیم و می خواستیم براساس مستندات و شنیده ها تماشاگر را با مفهوم واقعی جنگ و لحظات آن دوران آشنا کنیم.»
توکلی درباره مستندات وقایع فیلم اشاره به این دارد که:«تحقیقاتی که برای این فیلم انجام شد در دو بخش میدانی و مصاحبه بود. این روز که در فیلم نشان داده شد، آنقدر وقایع گسترده ای داشت که هیچ فیلمی نمی تواند به طور کامل آن را نشان دهد. به طوری که تا امروز سه رمان درمورد آن نوشته شده است. ما تلاش کردیم کلیات مستند این یک روز و نیم در فیلم حفظ شود و قصه بر مبنای آن پیش برود. در واقع فیلم از یک آرامش شروع می شود و با التهاب به اتمام می رسد. دوربین در این فیلم تلاش داشت تا این روند را بخوبی نمایش دهد.»
او همچنین به فضای باورپذیر فیلم اشاره کرده و گفته است:«ما برای نزدیک شدن به روایت مستند؛ نقش موسیقی را در فیلم کم کردیم.»

«تنگه ابوقریب»، از بهترین های سینمای دفاع مقدس
مجید مجیدی، کارگردان برجسته سینما هم درباره این فیلم گفته است:«بهرام توکلی، با اینکه در جنگ نبوده، اما با یک تصویر حماسی جنگ را روایت و مظلومیت و خلوص بچه های جنگ را بخوبی تصویر کرده است.
تنگه ابوقریب یکی از نقاط عطف جنگ ما در تاریخ است که تاکنون به آن پرداخته نشده بود، اما به اندازه کل جنگ ما مهم بوده و توکلی به زیبایی این شکوه، عظمت و حماسه را به تصویر کشیده است.»
به باور بسیاری از تماشاگران و منتقدان سینما «تنگه ابوقریب» از بهترین فیلم هایی است که درباره جنگ ایران و عراق ساخته شده است، فیلمی که به دور از هرگونه اغراق و شعارزدگی، در کمال واقع گرایی، تصویری متاثرکننده و به غایت جذاب ارائه می دهد. حقیقت این است که طی چند سال اخیر که زمانی طولانی از پایان جنگ گذشته است و احساسات مردم فروکش کرده و فیلم های شعاری دهه شصت و هفتاد رنگ باخته اند، فرصتی پدید آمده است تا فیلمسازان جوان و خوش قریحه مان به سراغ این موضوع حساس و درعین حال مهم در تاریخ کشورمان بروند. بعد از «ایستاده در غبار» و «ویلایی ها» که هرکدام با رویکرد منحصربه فردی جنگ و ابعاد آن را بررسی کرده اند و بشدت هم موفق بوده اند، می شود گفت «تنگه ابوقریب» کامل ترین و بهترین نگاهی است که تاکنون به این موضوع و ژانر معطوف گشته است. نظر های مردم بعد از دیدن فیلم این مفهوم را می رساند که «تنگه ابوقریب» قضاوت گر نیست و از بیننده اش نمی خواهد قضاوت کند، این اثر سینمایی فقط فاجعه ای دردناک از دل واقعیت را به تصویر کشیده است. عمق فاجعه در میدان نبرد و تیرهایی که شلیک شده نشان داده نشده بلکه عمق فاجعه زمانی است که روایت پایان یافته و بار دیگر نوشته ای روی تصویر ظاهر می شود: پنج روز بعد جنگ تمام می شود.
خوب است به نقاط ضعفی که برخی منتقدان سینما هم به آن اشاره کرده اند گریزی بزنیم، یکی از موارد قابل توجه در این فیلم مبهم بودن جغرافیای فیلم است؛ یعنی محل جنگ و نبرد در فیلم نامشخص است. فیلم در نوعی سردرگمی مکانی به سر می برد، در واقع توکلی باید آنچه را در قالب کپشن برای تماشاگر توضیح می دهد در داستان فیلم نمایش می داد. این یک نقطه ضعف است که بهرام توکلی به جای اینکه نتیجه گیری داستان فیلم خود را در داستان اعمال کند، در قالب متن نوشته اعلام کرده است.

اکران در ۸۹ سالن سینما
در حال حاضر ۸۹ سالن سینمایی در اختیار بهترین فیلم سی و ششمین جشنواره ملی فیلم فجر که جواد عزتی، مهدی پاکدل، امیر جدیدی، حمیدرضا آذرنگ، علی سلیمانی و مهدی قربانی از جمله بازیگران آن هستند، قرار گرفته است؛ اما با توجه به درخواست بسیاری از سینماداران شهرستان ها، احتمالاً بزودی تعداد سینماهای نمایش دهنده «تنگه ابوقریب» افزایش پیدا می کند. نکته قابل توجه دیگر درباره این فیلم این است که یک فیلم با ژانر جنگ توانسته بعد از دو هفته اکران ۸۰۰ میلیون تومان فروش داشته باشد که این رقم خوب و امیدوارکننده برای فیلمی در این ژانر محسوب می شود.