پایگاه خبری تحلیلی سینماسینما

زینب مرتضایی فرد در جام جم نوشت :

خبر دهان به دهان می پیچید، بخش های خبری تلویزیون و رادیو اعلامش می کردند، رسانه ها می نوشتند و مردم هم دیر یا زود باخبر می شدند. همه ناراحت می شدند و خیلی ها هم پیگیر این که مراسم تشییع جنازه کی برگزار می شود. نمونه های مهمی هم از این نمونه ها داریم؛ نمونه هایی که نشان از حضور پررنگ مردم در تشییع جنازه هنرمندان و چهره های شناخته شده دارد و حتی مراسم را به تعویق هم انداخته است! نمونه اش هم مراسم تشییع و خاکسپاری زنده یاد مرتضی پاشایی، خواننده جوان موسیقی پاپ بود که با ازدحام بی سابقه ای روبه رو شد. حواشی فراوانی داشت و تا مدت ها در مجامع دانشگاهی و جامعه شناسی و … به تحلیل این پدیده پرداخته شد.
جالب تر این بود که تقریبا در همان بازه زمانی بهمن فرزانه، مترجم بزرگ ایرانی که پای آثار بزرگی چون «صد سال تنهایی» مارکز را به ایران باز کرده بوده، با حضور افرادی کمتر از انگشتان دو دست تشییع جنازه شد و همین اتفاق هم بازار حاشیه ها و اظهارنظرها و … را خیلی داغ تر کرد.
این سال ها کمتر با تشییع جنازه های جنجالی تا این حد خلوت یا شلوغ روبه رو بوده ایم و می توان گفت جامعه نسبتا برخورد متعادلی با آن داشته است. هر چند بازار سلفی بگیران در تشییع جنازه هنرمندان و افراد مشهور همچنان تا حدی خود را حفظ کرده است و هرگز حذف نشده است، اما نه با بی نهایت ازدحام که جلوی برگزاری مراسم را بگیرد روبه رو بوده ایم و نه با تشییع جنازه های ده نفره.

آیا به تعادل رسیده ایم؟
شاید با خود فکر کنید چه خوب که جامعه در این مسیر به تعادل نسبی رسیده است. اما این نگاه و روایت تا جایی درست است که بخواهیم جامعه و محیط بیرونی را نگاه کنیم و از فضای مجازی غافل باشیم. طی یک هفته گذشته سه هنرمند شناخته شده دیگر هم درگذشته اند که نگاهی به اتفاقات مردمی پس از مرگ آنها هم خود می تواند جالب باشد. پس از درگذشت عزت ا… انتظامی، بازیگر مطرح کشورمان که به او لقب آقای بازیگر داده شده، به طرفه العینی فضای مجازی پر شد از عکس های این هنرمند. هر کس سعی می کرد خودش یک رسانه باشد و بخواهد خبر را زودتر از دیگران اطلاع رسانی کند. گویی رقابتی که اصولا بین رسانه های بر خط یا همان خبرگزاری ها و سایت های خبری حاکم است، حالا به میان مردم آمده و همه در حال تلاش هستند تا خبر را زودتر از دیگری مخابره کنند. هر کسی با هنرمند متوفی عکسی دارد، آن را سریعا منتشر می کند و حتی اگر با مجسمه او و در خانه موزه اش هم تصویری را ثبت کرده، درست در همین روز آن را نشر یا بازنشر می کند و گویی حس می کند با این کار وظیفه ای را به انجام رسانده است. این کار را قبلا هنرمندان و سلبریتی ها انجام می دادند و محکوم می شدند به این که با انتشار عکس با فلانی می خواهند بیشتر دیده شوند، اما حالا این تب بیشتر دیده شدن ظاهرا طیف گسترده ای از جامعه را فراگرفته است و علاوه بر آن همه قصد دارند طوری به دیگران بگویند که دیدی من هم خبر دارم! یا دیدی من زودتر از تو خبر شدم! شاید بگویید این طور نیست و مردم فقط می خواهند ناراحتی شان را ابراز کنند. اگر کسی قصد بیان ناراحتی خود را داشته باشد، لااقل چند جمله را با حسی از فلان بازی به یاد ماندنی و … فرد متوفی می نویسد، نه این که متن خبری یک کانال بارها و بارها کپی شده و در اینستاگرام منتشر شود.

تشییع جنازه های خلوت
حالا در برابر این ازدحام مجازی که گاهی آدم را خسته و دلزده هم می کند، عکس های مراسم تشییع جنازه ها را ببینید. در آیین خاکسپاری انتظامی با جمعیت زیادی روبه رو بودیم، اما همان طور که خیلی ها گفتند تصور حضور جمعیت خیلی بیشتری برای این آیین می رفت و آقای بازیگر بدرقه چندان باشکوهی را تجربه نکرد.
درست چند ساعت بعد از فوت انتظامی، ضیاءالدین دری، کارگردان مطرح تلویزیون و سینما که آثار برجسته ای چون «کیف انگلیسی»، «کلاه پهلوی» و … را در کارنامه خود دارد، درگذشت و آیین خاکسپاری اش درست روز بعد از مراسم تشییع پیکر انتظامی برگزار شد؛ مراسمی خلوت و کم جان که نه تنها مردم در آن حضور نداشتند، بلکه خبری از حضور بازیگران هم نبود. اگر یک چهارم بازیگران همین دو سریال پر بازیگر هم در این آیین حضور پیدا می کردند و به انتشار عکس های خود با هنرمند متوفی اکتفا نمی کردند، شاهد چنین خداحافظی های کم فروغی نبودیم.
روز گذشته مراسم تشییع پیکر صادق صندوقی، تصویرگر پیشکسوت کتاب های کودکان و نوجوانان و کتاب های درسی هم به مراتب کم فروغ تر از این دو آیین برگزار شد و کار به جایی رسید که می توان گفت اندکی شلوغ تر از تشییع جنازه زنده یاد بهمن فرزانه – که در ابتدای گزارش ذکرش رفت – برگزار شده است. این هم در حالی است که از چهارشنبه تا جمعه فضای مجازی پر بود از کارت های صدآفرین و هزار آفرین و سایر تصویرگری های به یادماندنی این هنرمند.

محفلی برای…
با این اوصاف ذهن پر می شود از سوالات مختلف. آیا تشییع جنازه های هنرمندان پیش از این محلی برای خودنمایی بوده است؟ و حالا با وجود فضای مجازی تمایل کمتری برای حضور در این آیین ها وجود دارد؟ آیا آیین نیک مشایعت درگذشتگان دیگر برای مردم، هنرمندان و جامعه شکل و حال سابق را ندارد و تنها به محلی برای خودنمایی بدل شده است؟ این ادعا چندان خلاف واقع نیست، چرا که هنرمندان حاضر در این مراسم ها هم پشت تریبون می روند و دیگر از خاطرات هنرمند درگذشته حرف نمی زنند. مخالف خوانی ها و لوس بازی ها جای مرور خاطرات را گرفته و هرچه صف نماز میت کوتاه تر می شود، صف سخنرانان طولانی تر می شود، صف آوازخوانان طولانی تر می شود، صف از یاد برندگان طولانی تر می شود… آیا تشییع جنازه ها هم کارکرد خود را از دست داده اند؟