سینماسینما، رضا صائمی
تصویری که از سیاست بهواسطه سیر تحولات تاریخی آن در ذهن ایرانیان شکل گرفته یک نوع ترس و واهمه از نزدیک شدن به این مقوله را در رفتار اجتماعی آنان شکل داده است؛ تصویری که همچنان با اعتقاد به اینکه سیاست پدر و مادر ندارد از یک بدبینی تاریخی نسبت به این موضوع برخوردار است. به همین دلیل سیاست در سینمای ما نیز کمتر دستمایه ساخت آثار نمایشی قرار گرفته و سهم آن نسبت به سوژههای خانوادگی و عشقی بسیار کمتر است. بدیهی است فیلمسازان هم که برساخته همین جامعه و گفتمان عمومی درباره سیاست بودند کمتر سراغ سوژههای سیاسی میرفتند و باتوجه به اینکه گاهی سیاسی بودن به معنای مخالف یا معاند بودن فرض میشد، بالطبع فیلم سیاسی نیز به فیلمهایی اطلاق میشد که در بطن خود قرار است مشروعیت نظام حاکم را زیر سوال برده یا به چالش بکشد لذا ساخت فیلم سیاسی در جامعه ما با دشواریها و محدودیتهای ذهنی و عملی مواجه بود اما بخشی از این فقدان یا کاستی را میتوان در درک اجتماعی ـ سیاسی توده مردم نیز ردیابی کرد.
به این معنی که مخاطبان سینما به ویژه قبل از انقلاب کمتر با سوژههای سیاسی آشنا بوده و مطالبات آنها بیشتر از جنس فیلمفارسی بود. در واقع سطح تحصیلات و دانش عامه مردم در حدی نبود که یک فیلم سیاسی با اقبال عمومی مواجه شود، مگر اینکه در لفافه و با تکیه بر مولفهها و عناصر سینمای مردمی درآمیخته و نشانههایی در خود داشت. مثلا موفقیت فیلمهای «قیصر» و «گوزنها» را با همین منطق میتوان واکاوی کرد. این در حالی است که فیلم گاو با وجود اینکه واجد تاویلهای سیاسی هم بود، در بین عامه مردم چندان محبوبیت نداشت.
فیلم سیاسی بنا به ذهنیت عمومی درباره مقوله سیاست، به فیلمی اطلاق میشود که لحن افشاگرانه داشته و مثلا از یک رابطه یا مناسبت پشت پرده رمزگشایی کرده باشد.
بسیاری از فیلمهای اوایل انقلاب و دهه ۶۰ که به افشاگری و رازگشایی درباره حکومت شاه میپرداخت، مصداقی از فیلم سیاسی محسوب میشد و با توجه به روحیه انقلابی مردم در آن زمان مورد توجه هم قرار میگرفت. براساس جامعهشناسی معرفت میتوان دوره تاریخی و گفتمان سیاسی ـ ایدئولوژیک مسلط بر آن را یکی از مولفههای اصلی در شکلگیری زبان سینمایی و مخاطبان آن دانست که سیاست یکی از مهمترین آنهاست. تصویر مخاطب ایرانی درباره فیلمهای سیاسی را نمیتوان بدون ارجاع به موقعیت تاریخی ـ اجتماعی یک ملت تفسیر کرد. براساس همین منطق میتوان عدم اقبال یا شکلگیری سینمای سیاسی در ایران را با عدم شکلگیری احزاب و نهادهای مدنی در کشور به موازات هم تحلیل کرد. به این معنی که همان موانعی که موجب شد تحزّب در جامعه ما با موانع و محدودیتهایی مواجه شود در شکل نگرفتن سینمای سیاسی موثر بود، که تربیت سیاسی و ذهنیت اجتماعی مردم در مقام مخاطب نیز در درون همین گفتمان عمومی قابل درک است.
اساسا علاقه به فیلمهای سیاسی در بین روشنفکران و دانشجویان و کسانی که دغدغه جدیتری به سیاست داشتند مشاهده میشود تا در بین مخاطبان عام، که معمولا به ملودرامهای خانوادگی و عاشقانه علاقه دارند. اما در یک تحلیل کلیتر در ذهنیت مخاطب ایرانی فیلم سیاسی مترادف با یک نوع افشاگری بصری ـ دراماتیک، لحنی انقلابی و مبارزهجویانه و در نهایت یک تاویل رادیکال از وضع موجود تعریف میشود. گاه به دلیل همین نگرش و البته محدودیتهایی که درتولید این آثار وجود دارد، مخاطب درگیر یک نوع نشانه شناسی افراطی از دیالوگها یا کاراکترهای فیلم میشود، چنانچه ممکن است هر نوع کنش یا گفتار در فیلم را به یک منظور یا ایده سیاسی ارجاع دهد. به نظر میرسد مخاطب ایرانی هنوز تصویر روشن و دقیقی درباره سیاست در سینما یا فیلم سیاسی ندارد که این البته برساخته کم تجربگی و بیبضاعتی سینمای ایرانی و یک نوع انقیاد سینمایی در تولید و بازنمایی سیاست در سینماست.
لینک کوتاه
مطالب مرتبط
نظر شما
پربازدیدترین ها
آخرین ها
- پس از چندبار وقفه؛ مل گیبسون «رستاخیز مسیح» را ۲۰۲۶ میسازد
- معرفی نامزدهای جوایز انجمن بازیگران آمریکا؛ نامزدی بازیگر فیلم علی عباسی/ پیشتازی «شرور» و «شوگان»
- معرفی نامزدهای جوایز ۲۰۲۵ انجمن کارگردانان آمریکا
- معرفی بخشی از فیلمهای جشنواره برلین
- چهل و سومین جشنواره فیلم فجر؛ معرفی آثار راهیافته به بخش مسابقه سینمای ایران
- چهل و سومین جشنواره بینالمللی تئاتر فجر؛ پوستر جشنواره رونمایی شد/ نشان جشنواره عنواندار میشود
- پایان ناامیدکننده سریال مهیار عیار
- یادداشتی به مناسبت زادروز فریدریش دورنمات
- پوستر دوم رویداد فرهنگی-هنری «خوشه پروین» رونمایی شد
- اجتماعی، جنگی، ملودرام/فهرست لورفته از هیأت انتخاب، چه چشماندازی از جشنواره فیلم فجر امسال ترسیم میکند
- برای کامران قدکچیان و روزهای اوجش
- کمدیهای مشنگ سینمای ایران را به کدام سو میبرد؟
- نگاهی به فیلم «هفتاد سی» اولین ساخته بهرام افشاری /تراژدی بیپایان فقر در سینمای کمدی
- «خانه عروسک»؛ خودشناسی، خودباوری و رهایی
- تام فورد از حرفه مد بازنشسته میشود
- برگزاری کنفرانس مدیریت فناوری و نوآوری با حمایت همراه اول
- واکنش حسن فتحی به جنجال تبلیغاتی «ازازیل»
- ثبات فروش گیشه سینماهای ایتالیا در سال ۲۰۲۴
- پروژه آمبولانس متصل در هفدهمین کنگره طب اورژانس ایران رونمایی میشود
- کیمیایی از تجلیل تا تحلیل
- تبری بهرام بیضایی از شبکه من و تو
- تاکید بر اهمیت کپی رایت فیلمهای خارجی؛ طغیان تهیهکنندگان علیه پخش آگهی در پلتفرمهای نمایش خانگی
- راجر پرَت درگذشت
- فوت بازیگر کهنه کار سینما و تئاتر مکزیک/ امیلیو اچواریا درگذشت
- «پسر انسان» نقد و بررسی شد؛ شخصیتهایی که از آگاهشدن دیگران از گذشتهشان، هراس دارند
- تفاهمنامهای برای پیشگیری از تخلفات در سینما
- «بایکوت» ایرانی در راه بلغارستان
- کدام فیلمها برای جشنواره کن ۲۰۲۵ شانس دارند؟
- مراسم رونمایی فیلم سینمایی برکه خاموش / گزارش تصویری
- جزئیاتی از ارقام قراردادهای یک سریال منتشر شد؛ پولپاشی VODها/ با این روند سینما ورشکسته میشود