سینماسینما، آریو همتی
برخی از مهمترین جلوههای ابراز بدن، فراتر از مفهوم تن، شامل همافزایی تن، روح، روان و جهان درون و برون و… زنان در سینما را اگر فهرستوار نام ببریم اینچنین است:
تاجی احمدی در «خشت و آینه» ۴۳، مهری ودادیان در «شوهر آهو خانم» ۴۷، ثریا قاسمی در «آرامش در حضور دیگران» ۴۸، نوری کسرایی در «پنجره» ۴۹، پروانه معصومی در «رگبار» ۵۰، گوگوش در «بیتا» ۵۱، فروزان در «دشنه» ۵۱، فخری خوروش در «شطرنج باد» ۵۵، آهو خردمند در «پسر ایران از مادرش بیاطلاع است» ۵۵، پوری بنایی در «غزل» ۵۵، شهره آغداشلو در «سوتهدلان» ۵۶، مری آپیک در «بنبست» ۵۶، سوسن تسلیمی در «چریکه تارا» ۵۸، افسانه بایگان در «سربداران» ۶۰، تسلیمی در «باشو، غریبه کوچک» ۶۴، شهلا میربختیار در «پاییز صحرا» ۶۴، هما روستا در «پرنده کوچک خوشبختی» ۶۶، بیتا فرهی در «هامون» ۶۸، ماهایا پطروسیان در «پرده آخر» ۶۹، نیکی کریمی در «پری» ۷۳، فاطمه معتمدآریا در «همسر» ۷۳، ویشکا آسایش در «ساحره» ۷۶، هدیه تهرانی در «قرمز» ۷۷، عسل بدیعی در «بودن یا نبودن» ۷۷، پگاه آهنگرانی در «دختری با کفشهای کتانی» ۷۸، هدیه تهرانی در «شوکران» ۷۸، نیکی کریمی در «دو زن» ۷۸، مهتاب کرامتی در «مومیایی ۳» ۷۸، مژده شمسایی در «سگکشی» ۷۹، کتایون ریاحی در «شام آخر» ۸۰، رویا نونهالی در «عصر جمعه» ۸۴، باران کوثری در «خونبازی» ۸۵، گلشیفته فراهانی در «میم مثل مادر» ۸۵، بیتا بادران در «دلشکسته» ۸۷، سارینا فرهادی در «جدایی نادر از سیمین» ۸۹، طناز طباطبایی در «هیس! دخترها فریاد نمیزنند» ۹۱، ترانه علیدوستی در «فروشنده» ۹۴، سارا بهرامی در «علفزار» ۱۴۰۰، لیلا حاتمی در «پیر پسر» ۱۴۰۰، لیلی فرهادی در «کیک محبوب من» ۱۴۰۲، آناهیتا افشار در «تهران کنارت» ۱۴۰۲، هدی زینالعابدین در «اسکورت» ۱۴۰۵ و…
که برخی از این اتفاقهای سینمایی تألیفی بوده، برخی آثار اجتماعی مهمی آفریدهاند و برخی در سینمای گیشه مهم هستند و امکان دارد مواردی هم در هر سه مقوله و ساحت همافزایی موفق عمل کرده باشند.
کنش بدنی به معنای حرکت مدام بدن نیست، بلکه ساحتی از روح غالب بر کاراکتر است و باید حالتهای بهوجودآمده را بازتاب دهد که این امر، در حالت متعالی، میتواند با مراقبه شناور منجر به یکیشدگی آگاهانه بازیگر و کاراکتر شود. حسهای متضاد و همافزا، هم در حالت حرکت و هم در حالت سکون، امکان اتفاق دارند؛ پس بدن همواره شناوربودگی خویش را برای معانی و حسهای متعدد و در تناسب با حسها، کنش خویش را استمرار میبخشد.
۱. فیلمفارسی
فیلمفارسیها از یک بدن تکساحتی، بهمثابه تن، با حذف ذهن، روح و روان زنانه رواج دادند. این زن بر محور فرم بیرونی و با حذف امکانات و پتانسیلهای دیگر بدن در زن اتفاق افتاد.
۲. موج نو
موج نو بر محور کاراکتر غیرکلیشهای و کلیشهزدا و طبیعی بودن، در مقابل تصنع پیشین، سمت ظهور امکانات سینرژیستیک بدن در ساحت همافزای تن، روح، روان، دل و… رفت. اتفاقهایی مانند «شوهر آهو خانم»، «آرامش در حضور دیگران»، «دشنه» و «غزل» و در سطح متعالیتر «رگبار»، «بیتا»، «شطرنج باد» و «گزارش».
۳. دهه شصت
سینمای جریان اصلی، با ساختن بدن تکساحتی روحمحور و با حذف امکانات تن، روان، دل و…، سمت نوعی دیگر از حذف رفت. امکان ظهور و بروز بدن در بازیهای سینرژیستیک سوسن تسلیمی در این دهه، پتانسیلهایی مهم به تاریخ بازیگری زنان ایرانی افزود. تسلیمی در ساحتی فرایی، شش بازی انجام داد و هر شش بازی او در نوع بازیگر مؤلف تعریف میشوند.
ظهور و بروز بدن در «هامون» مهرجویی با بیتا فرهی و بازگشت محوری تن به سینمای پسا ۵۷ با «عروس» افخمی و نیکی کریمی اتفاق افتاد.
۴. دهه هفتاد
اتفاق هدیه تهرانی و فاطمه معتمدآریا در این دهه، با نوع مبارزه پایانناپذیر آنها جهت احقاق حقوق زن در سینما، عرصه بدن را به محل ظهور و بروز معانی جدید، مانند موجهای اول و دوم فمینیستی، تبدیل کرد.
توانایی جسمانی، توانایی کنش و واکنش، انواع اداها، رقابت ادامهدار و شکستناپذیر با مردان و حضور در ساحت سینمای مطالبهگر اجتماعی، کمکم هدیه تهرانی را به شمایل مطالبهگری و مهمترین سوپراستار زن تاریخ سینمای ایران تبدیل کرد. از «سلطان»، «غریبانه»، «قرمز»، «شوکران»، «پارتی» و… تا «کاغذ بیخط» و «خانهای روی آب»، جزو آثار ماندگار و اتفاقهای تأثیرگذار تاریخ سینمای ما هستند.
پس از موج ظهور و بروز بدن از نیمه دهه هفتاد و فضای باز آن برهه، دیگر محدودیتهای پسینی هیچگاه نتوانست زنان را به پیشا دهه هفتاد بازگرداند. موج میلیونی زنان مطالبهگر جوان، امکان سرکوب همهجانبه را به مرور از دست داد و جامعه پسا دهه هفتاد، در وجه فرهنگی و صاحبان اندیشه، سمت باهمبودگی، پذیرش تفاوت، پذیرش تکثر و، در کنار ساحت رادیکال اخلاقستیز و اخلاقگریز، بخشی از جامعه سمت آزادیهای بااصالت جامعه چندصدایی مرکزافزا پیش رفت.
لینک کوتاه
مطالب مرتبط
- سیروس ابراهیمزاده؛ رده بازیگران حرفهای
- همگام با بهروز وثوقی در قلههای بازیگری
- سینمای تینایجری در ایران/ از دهههای دور تا «تهران کنارت» و «بیداد»
- نگاهی به بازیگری فائقه آتشین/ خانم سوپر استار
- شهاب حسینی؛ بازیگر مؤلف و قائم به اراده
- «روسری آبی»؛ فرا رفتن از چارچوب بسته
- «جزیره رنگین»؛ وقتی خسرو سینایی جنوب را به روایت خود میآفریند
- «شطرنج باد»؛ فروپاشی ساختارهای کهنه
- «زنان، بدون مردان»؛ از شهرنوش پارسیپور تا شیرین نشاط
- حامد بهداد؛ بازیگر مولف و قائم به انرژی
- «آشغالهای دوست داشتنی»؛ جنگ روایتها
- «پرنده کوچک خوشبختی»؛ مهمترین اثرِ روان سوژهگرای سینمای ما
- مرجان ساتراپی؛ کارگردانی استاندارد و نویسندهای مولف
- فخری خوروش؛ بازیگر مولف و ستاره موج نوی سینمای ایران
- «نفس عمیق» پرویز شهبازی مهمترین فیلم دهه هشتاد/ نشستن جوانان در جایگاه سوژه
پربازدیدترین ها
آخرین ها
- بدنمندی زن در سینما
- «داستانهای موازی» برندهی بهترین فیلمنامه از فستیوال جادهی ابریشم چین
- به کارگردانی دیوید آیر؛ «قلب هیولا» با بازی برد پیت اکران میشود
- «داستانهای موازی»؛ تغییر پارادایم در زبان سینمایی اصغر فرهادی
- در حسرت حرمت و شان بازیگری
- «داستانهای موازی»؛ چشمچرانیِ وراثتی
- جشنواره رم از سوزان ساراندون تجلیل میکند
- «بی/نا بینا» از ۱۳ مهر در عمارت هما روی صحنه میرود
- «بچه عودلاجان»؛ پدر به روایت فرزندان
- سیروس ابراهیمزاده؛ رده بازیگران حرفهای
- درباره بازی محسن قصابیان در «کلاغ»/ جایی که بازیگر محو میشود
- از ماک تا خاموشی؛ پرترهای از فرسودگی صنعت ایران
- با دریافت جایزه بخش پلتفرم جشنواره تورنتو؛ فیلم هندی، نامزد اسکار ۲۰۲۷ شد
- وطن مادر است؛ نمایشگاه عکاسان جوان زن ایرانی در اسپانیا
- نماینده اسپانیا در اسکار ۲۰۲۷، مهمترین جایزه جشنواره تورنتو را گرفت
- سیروس ابراهیمزاده درگذشت
- موزه فضاپیمای جرج لوکاس افتتاح شد
- برای نخستین بار؛ السالولدور به اسکار نماینده میفرستد
- سینمای اجتماعی از ناگزیری تا ضرورت
- «امیرعلی»؛ جستوجوی عدالت آموزشی در قاب مستند
- «کلاغ»؛ چرا زخمها تمام نمیشوند؟
- «چهار صندوقِ» بهرام بیضایی نمایشنامهخوانی میشود
- مارتین اسکورسیزی به فیلم بهمن قبادی پیوست
- نگاهی به موسیقی فیلم «زیبا صدایم کن»/ یک عاشقانه آرام
- یادداشتی بر برخوانی نمایشنامه «آرش»؛ از ستوربانی تا کمانداری، از حماسه تا تراژدی
- برای شرکت در نود و نهمین دوره جوایز آکادمی؛ برای نخستین بار واتیکان یک فیلم به اسکار میفرستد
- گرامیداشت روز سینما / گزارش تصویری
- «داستانهای موازی»؛ همه نمیدانند
- «مردن ترسناک نیست»؛ شرافت در قامت زیبای معشوق
- فوت مستندساز شیلیایی؛ پاتریشیو گازمن درگذشت
