سینماسینما، محمّد تقیزاده
مستند فرار از قصر را باید در امتداد دغدغههای تاریخی «احسان عمادی» در مقام روزنامهنگار و مستندساز دانست که پیش از این آثاری چون «محاکمه» و «رزمآرا؛ یک دوسیه مسکوت» را کارگردانی کرده بود که هر دو در ارتباط با رخدادها و شخصیتهای تاریخ معاصر هستند و در جشنوارههای داخلی و همچنین اکران عمومی، مورد توجه قرار گرفتند.
فرار از قصر جدیدترین مستند احسان عمادی است که به تازگی در سینماهای هنر و تجربه به نمایش درآمده و روایتگر فرار چند تن از سران حزب توده از زندان است. فیلمساز به این بهانه به بازخوانی و معرفی چهرههای مهم این حزب از جمله «حسین روزبه»، «نورالدین کیانوری»، «مرتضی یزدی»، «عبدالحسین نوشین» و «حسین جودت» میپردازد و چگونگی این فرار، مختصات حزب توده، چهرههای سمپات و مرام و مسلک آن را به تصویر میکشد.
امتیاز ویژه آثار تاریخی احسان عمادی، سینماییکردن و سادهسازی تاریخ برای بیینده عام است به نحوی که تاریخ معاصر و حجم زیاد اشخاص و رخدادهای مثل ترور حاج علی رزم آرا یا حزب توده را در قالبی ساده و روان و پرداختی سینمایی به مخاطب ارائه میدهد امری که بدون شک به تسلط و تبحر وی در تاریخ و همچنین توانمندی او در دراماتیزهکردن این اطلاعات و وقایع مربوط میشود.
در مستند عمادی از تمهیدات مختلفی برای بصری کردن فضای تاریخی قصه استفاده میشود و شاهد مصاحبههای کلاسیک طولانی برای روایت ماجراها و اشخاص هستیم، بخشی از روایت فیلم به مصاحبههای کوتاه ویدئویی یا صداهای افراد مربوط است و بخشی از آن موشن گرافیک است. بخشهایی نیز برای نمونه که مربوط به فرار از زندان قصر است به صورت رئالیستی با بازیگران فیلمبرداری شده است تا مخاطب با حجم متنوعی از تصاویر روبرو شود که هر یک به گونهای متفاوت قصد دارند ماجرای پیچیده حزب توده و سران آن را روایت کنند.
تصویری که عمادی از حزب توده در مستند فرار از قصر ارائه داده، تصویری است که بیش از آنکه ایدئولوژیک و سیاسی باشد دراماتیک و سینمایی است و سعی کرده از هر یک از سران حزب توده که در فیلم نشان داده میشود، ویژگیهایی را برجسته و متمایز کند و روی آن متمرکز شود از همین جهت، مخاطبانی که نسبت به این حزب موضعی ندارند یا با آن مخالف نیستند نیز میتوانند با تماشای این مستند داستانی تاحدود زیادی با ابعاد فعالیت، انگیزهها، اهداف و سرنوشت آن آشنا شوند. نقطه افتراق این مستند که به ویژگی مثبت آن نیز بدل شده این است که با پرهیز از ایدئولوژی و سیاستزدگی سعی کرده با اتکا به اسناد تاریخی موجود، روایت توده و سران آن را به مخاطب ارائه دهد. منابعی که عمدتا به کتاب خاطرات، عکسهای آرشیوی بدیع و تصاویر و صداهایی مربوط است که از نظر سندیت معتبر و از لحاظ پرداخت، بدیع و بکر است.
با وجود امتیازات مذکور، برخی ضعفها و ایرادات نیز میتوان به فرار از قصر وارد دانست برای مثال به نظر میرسد محتوای متنی و بصری که در هر یک از اپیزودها ارائه میدهد ساختار و انسجام خاصی ندارد و سازندگان اثر با توجه به دسترسی که به اسناد و مدارک داشتند، داستانی برای آنها ساخته و شخصیتهایی را ترسیم کردند، از همین روست که اطلاعاتی که درباره ۵ شخصیت حاضر در مستند ارائه میشود از نظر فرمی و محتوایی یکسان نیستند برای نمونه درباره فرزندان و خانواده مرتضی یزدی اطلاعاتی داده میشود در حالیکه در دیگر اپیزودها در این مورد اطلاعاتی داده نمیشود و یا به نظر میآید اپیزود حسین روزبه به دلیل مراوداتی که با هنرمندان و تئاتریها داشته طولانیتر و پرمحتواتر است و شخصیتی چون حسین جودت کمتر پرداخت محتوایی روی آن صورت گرفته تا از این لحاظ بتوان مستند فرار از قصر را در عدم انسجام ساختاری و نظم میان اپیزودها، ناقص و دچار ایراداتی دانست.
لینک کوتاه
مطالب مرتبط
- خطر «اکنونگرایی» در مواجهه با تاریخ؛ گذشته را با معیار امروز قضاوت نکنیم
- اکران و نقدِ «فرار از قصر» در سینما اندیشه
- «صدای قدمهای آب» روی پرده موزه سینما میرود/ «فرار از قصر» در اکران آنلاین
- از شرطبندی تا قهرمانی و تبانی/ نگاهی به مستند «ستار الکلاسیکو»
- ساخت مستند «فرار از قصر» مانند یک سفر طولانی بود
- آغاز اکران یک مستند سیاسی در هنر و تجربه
- سمبلیک و مضمونگرا/ نگاهی به فیلم «برادران لیلا»
- گنگستری یا فیلمفارسی؟!/ نگاهی به سریال «یاغی»
- شش دلیل برای اینکه «موقعیت مهدی» پروژه موفقی نبوده است
- جسارت و خلاقیت/ نگاهی به فیلم «رزمآرا؛ یک دوسیه مسکوت»
- سرنخ و کارآگاه عمادی/ نگاهی به فیلم «رزمآرا؛ یک دوسیه مسکوت»
- قضاوتی قضاوتی قضاوتی… در کار در کار در کار است/ نگاهی به فیلم «رزمآرا؛ یک دوسیه ناتمام»
- جذابیت پنهان بورژوازی/ نگاهی به فیلم «رزمآرا؛ یک دوسیه مسکوت»
- رزمآرا در نقطه کور/ نگاهی به فیلم «رزمآرا؛ یک دوسیه مسکوت»
- تاریخ، جنگ روایت هاست/ گفت و گو با سیداحسان عمادی، کارگردان «رزم آرا؛ یک دوسیه مسکوت»
پربازدیدترین ها
آخرین ها
- هرم طلایی مصر به حبیب باوی ساجد میرسد
- سایت داوری «آیین هفت سال سینمای ایران» رونمایی شد
- گرشا رضایی به «امیرکبیر» پیوست
- آیدا پناهنده: دیگر سریال نمیسازم!
- فوت مدیر دوبلاژ و صداپیشه ایرانی؛ ناهید شعشعانی درگذشت
- پیش از جنایت؛ سینما و مسئولیت اجتماعی در برابر خشونت
- مستند «شهین» نمایش داده میشود
- «مرلین» به تماشاخانه هما میرود/ «اندوه اردیبهشت» روی صحنهی لبخند
- فیلمبرداری فیلم پنجاه و یکم وودی آلن تمام شد
- «فادرلند»؛ وطنی که دیگر نیست
- انتشار نسخه ویژه نابینایان «بدنام» و «کنکل»
- نامزدهای گرمی ۲۰۲۷ معرفی شدند
- مرور آثار کیارستمی در پاریس
- پایان تصویربرداری «سلبریتی»/ روایتی از تقابل چهره عمومی و جهان درونی شهرت
- نمایش مجموعهای از فیلمهای کوتاه و انیمیشن در موزه سینمای ایران
- علیرضا رهگذر درگذشت
- «مجلس قربانی سنمّار» در بیضاییخوانی
- «عشق ممکن»؛ طمع در لباس فضیلت
- نگاهی به سینمای مستقل و هنرمندانه ناصر تقوایی؛ از میزانسنهای ماندگار تا معنای ایستادگی و سکوت
- «یل» فعلا اجازه ادامه انتشار ندارد
- «همسفر» و «ذوق مرگ» در راه سینماها
- پاسداشت خسرو احمدی؛ مرد مهربانی که صادقانه کار میکند
- جلسه شورای داوری انجمن صنفی تماشاخانههای خصوصی برگزار شد؛ تأکید بر حل اختلافات درونصنفی
- سرژ رضوانی؛ هنرمندی چند وجهی که هیچگاه خود را جدا از ایران نمیبیند
- در سیونهمین دوره برگزاری؛ مستند پگاه آهنگرانی نامزد جایزه فیلم اروپا شد
- میکاییل شهرستانی «افسانههای تبای» را روی صحنه میبرد/ «چمدانهای بیمقصد» در خانه نمایش مهرگان
- جشنواره تئاتر فجر۴۵؛ معرفی مدیران بخشهای دیگرگونههای اجرایی، نمایشنامهنویسی و پایش دانشجویی
- سینمای مستند؛ مهمان کمسهم جشنواره ملی فیلم فجر
- «آنها که کمتر میشناسیم»؛ روایتی از زندگی زنان و کودکان روستایی
- گلاب آدینه؛ بازیگر مؤلف و راوی رنجهای معاصر





