سینماسینما، آریو همتی
فیلم «فریاد زیر آب» بنا بر مقولهبندی ساختاریک یعنی سینمای پیشاساختار، ساختارمند، پساساختارگرا و فراساختارگرا در نوع سینمای ساختارگرای کلاسیک قرار میگیرد. از سال ۱۳۵۳ با فرزان دلجو و امیر مجاهد موجی موسوم به موج فرزان دلجو در میان سینمای جوانگرای دهه پنجاه به وجود آمد که آثاری مانند «فریاد زیر آب» متاثر از آن ساخته شدند.
فیلم سیروس الوند اثری به قاعده محسوب میشود. اگر قرار باشد ده اثر شاخص در سینمای ساختارکلاسیک ایران داشته باشیم به ترتیب زمانی میتوان «فریاد زیر آب» الوند را در کنار فیلمهای «افسونگر» اسماعیل کوشان، «گنج قارون» سیامک یاسمی، «سلطان قلبها» محمدعلی فردین، «کوچه مردها» سعید مطلبی، «بابا نان داد» امان منطقی، «همسفر» مسعود اسدالهی، «بوی گندم» فرزان دلجو و امیرمجاهد، «در امتداد شب» پرویز صیاد و «تاراج» ایرج قادری نام برد.
فیلم «فریاد زیر آب» در نوع سنت سوژهگرایی و با ستایش مفاهیمی مانند رفاقت و جوانمردی و در نوع سیستمهای اخلاقگرای پیشینی تعبیر میشود. نخست باید فیلمنامه را دید که بسیار دقیق و ریزومیک روابط را تعریف میکند و فراز و فرودها را درست میچیند. سیروس الوند در مقام کارگردان توانسته یکی از قلههای سینمای سرمایهمحور دهه پنجاه را به تصویر بکشد. حضور داریوش اقبالی و فرزانه تاییدی که بر جزئیات بسیار تسلط دارند در کنار بهروز بهنژاد که مکملی درخشان برای آنهاست توانسته مخاطب انبوهی را در طول دههها سمت این فیلم جذب کند.
مهمترین وجه تفاوتسازی عنایت بخشی و نقش منفی او یعنی کاراکتر نصیر در سوء استفاده از آذر با بازی فرزانه تاییدی است که در تقابل با عزت دستپاچهی جوان ـ داریوش ـ قرار میگیرد و موجب شکلگیری درام جذابی میشود. زوج تفاوتساز عزت دستپاچه با پدرش، که کیومرث ملکمطیعی به خوبی از عهده آن بر میآید نیز از وجوه مهم تفاوتسازی است که نشاندهنده نگره متفاوت دو نسل است.
سیروس الوند به عنوان یک کارگردان جوان که عقبه فیلمنامهنویسی داشت با فیلم «فریاد زیر آب» حضور خویش را در سینما تثبیت کرد و چند دهه با ساخت فیلمهایی در همین سبک و سیاق به عنوان مهمترین ادامهدهنده سینمای جوانان نیمه دهه پنجاه یا به اصطلاح سینمای موج فرزان دلجو توانست بیش از پیش آن را به جامعه سینمایی نسلهای بعد معرفی کند. آخرین جلوهنماییهای این نوع در فیلمهایی مانند «دستهای آلوده» و «پرتقال خونی» که در اولی با بازی شگفتانگیز هدیه تهرانی و ارائه قهرمانی غیرکلیشهای دیبا مواجه بودیم و در دومی بازیهای عالی عربنیا و حامد بهداد که با دو حس متفاوت زوج تفاوتساز پولدار ـ بیپول را بر پرده جانی دگر بخشیدند.
فیلم «فریاد زیر آب» بعد از گذشت نزدیک به نیم قرن همچنان در بین نسلهای بعدی جوانان ایرانی به سبب المانهای جوانپسند، نیروی جوانی، حضور خیابان چون تا پیش از موج یاران دلجو و فیلمهای جوانان نیمه دهه پنجاه خیابان به ما هو خیابان در سینمای ایران نداشتیم ، عشق و مرگ ، و ستایش رفاقت و همچنین انرژی داریوش، فرزانه تاییدی و بهروز بهنژاد مورد توجه است.
لینک کوتاه
مطالب مرتبط
- شهاب حسینی؛ بازیگر مؤلف و قائم به اراده
- «روسری آبی»؛ فرا رفتن از چارچوب بسته
- «جزیره رنگین»؛ وقتی خسرو سینایی جنوب را به روایت خود میآفریند
- «شطرنج باد»؛ فروپاشی ساختارهای کهنه
- «زنان، بدون مردان»؛ از شهرنوش پارسیپور تا شیرین نشاط
- حامد بهداد؛ بازیگر مولف و قائم به انرژی
- «آشغالهای دوست داشتنی»؛ جنگ روایتها
- «پرنده کوچک خوشبختی»؛ مهمترین اثرِ روان سوژهگرای سینمای ما
- مرجان ساتراپی؛ کارگردانی استاندارد و نویسندهای مولف
- فخری خوروش؛ بازیگر مولف و ستاره موج نوی سینمای ایران
- «نفس عمیق» پرویز شهبازی مهمترین فیلم دهه هشتاد/ نشستن جوانان در جایگاه سوژه
- سفری در مسیر شناخت
- به بهانه مرگ غریبانه «عارف»/ نگاهی کوتاه به کاریزمای بازیگران مرد در سینمای ایران
- مروری بر بازیگران مولف مرد در سینمای ایران
- تحلیل بازیگری نیکی کریمی؛ شمایل زن فیلسوف و پرسشگر
پربازدیدترین ها
آخرین ها
- نمایش و بررسی «جیببر» در سینماتوگراف اهواز؛ رستگاری یک دزد!
- درنگی در فرم، فرهنگ و زیباییشناسیِ سینمای ایرانی/ در باغِ شیداییِ علی حاتمی
- جشنواره لوکارنو ۲۰۲۶ در ایستگاه پایانی؛ پلنگ طلایی به فیلم فلورین شربان رسید
- دفاع امیریوسفی از سینمای زیرزمینی/ پاسخ نایب رییس خانه سینما به مدیرعامل
- «رُز» نماینده اتریش در اسکار شد
- مارک رایدل درگذشت
- بدرقه پهلوان آواز ایران به خانه ابدی؛ «ایرج» عاشق ایران بود
- تجربه زیسته و نقد فیلم: حق سخن گفتن یا معیار داوری؟
- نود و نهمین دوره جوایز اسکار؛ پنج کشور نمایندگان خود را به آکادمی معرفی کردند
- ایرج درگذشت
- برای شرکت در پنجاه و یکمین جشنواره تورنتو؛ «یک روز شیرین» راهی کانادا شد
- جادوی تدوین در «اودیسه» نولان
- نشانهشناسی «صد سال به این سالها»؛ از اندوه بیپایان ایران تا احیای حس نوستالژی
- شهاب حسینی؛ بازیگر مؤلف و قائم به اراده
- نمایش نسخه مرمتشده «دلشدگان» در موزه سینمای ایران
- پنجاه و یکمین جشنواره فیلم تورنتو؛ نمایش فیلم بهمن قبادی همراه با ۳ اثر ایرانی دیگر در کانادا
- ۲ رکورد مهم در گیشه؛ «اودیسه» پرفروشترین فیلم نولان و اکران آیمکس شد
- پروانه ساخت حذف میشود؟/ نامهنگاری برای تعویق جشنواره جهانی فجر
- «استاکر»؛ آستانهای بیپایان برای مواجهه با خویشتن
- «یخ بستگی»؛ برف روی کاجها
- نشست خبری رئیس سازمان سینمایی / گزارش تصویری
- نگرانی مدیر عامل خانه سینما/ اسعدیان: باید سینمای زیرزمینی را روی زمین بیاوریم تا قابل کنترل باشد
- در نشست خبری سیمافیلم مطرح شد؛ آخرین وضعیت تولید و پخش «پایتخت۸»، «مرد سه هزار چهره»، «سلمان فارسی» و…
- فیلم مهرداد اسکویی بهترین مستند جشنواره دوربان شد
- نمایش فیلم «پاتر پانچالی» در سینماتوگراف اهواز؛ تو با یک فیلم بومی روبرو هستی
- نگاهی به «اودیسه»/ کریستوفر نولان در دام نفرین کرونوس
- شاعرانگیِ فروغ؛ از تجربهی زیسته تا معماری تصویر
- مراسم افتتاحیه بیست و یکمین جشنواره بین المللی نمایش عروسکی تهران / گزارش تصویری
- پنجاه و یکمین جشنواره فیلم تورنتو؛ مستند افسانه سالاری به کانادا میرود
- مورگان فریمن: اگر دستمزد خوب باشد، از ضعفهای فیلمنامه میگذرم
