سینماسینما، محمد حقیقت – برای نخستین بار درباره فیلمساز پیشرو، ابراهیم گلستان، کتابی قابل توجه به همت فرید اسماعیلپور به زبان فرانسه منتشر شده که باید یگانه کتابی در این زمینه باشد که تاکنون به زبان خارجی ( وحتی فارسی) منتشر شده است.
این کتاب در ۱۵۹ صفحه از انتشارات لارماتان درپاریس، با قیمت ۱۸ یورو ونیم، یک کار تحقیقی است که تحلیل گسترده ای از آثار سینمایی گلستان را بخوبی به دست میدهد. مولف کتاب که خود سینماگر فیلمهای مستند است، و یک فیلم هم در مورد من ساخته است، منتقد سینمایی هم هست. وی دکترای سینمایی خودرا از دانشگاه معتبرپاریس یک،( پانتئون سوربن) گرفته است.

در ابتدای کتاب، مولف اثر خودرا به فریدون هویدا، تقدیم کرده است که از نویسندگان قبلی کایه دوسینما بوده است. استاد راهنمای او، آقای سرژ لوپرون که مقدمه خوبی بر کتاب نوشته، جزو منتقدین بنام قبلی همین مجله بوده ، ومولف را در این راه بسیار تشویق کرده بوده است. اسماعیلپور با پشتکار ودقت، دست به تحقیقهای بسیار زده، که جدا از گفتوگو با کارشناسان، با شخص گلستان هم بارها به گفتوگو پرداخته بوده است. حاصل کار وی در نهایت تزجامعی است که به استاد خود ارائه داده بود و به تازگی، برای انتشارآن به صورت کتاب ویراستاری دیگری برآن در نظر گرفته شده و جمع و جورتر شده است.
این کتاب، با عنوان «پیدایش سینمای مولف»، ابراهیم گلستان، شامل یک مقدمه، نوشته سرژ لوپرون است که درباره فیلمساز مینویسد: ابراهیم گلستان، مولفی است که به ناحق در سینمای ایران فراموش شده، سینمایی که امروزه در تمام جهان شناخته شده است. – خود مولف کتاب درباره اهمیت معرفی گلستان به خوانندگان کتابش، پنج صفحه اختصاص داده و مینویسد که گلستان یکی از بنیانگذارن سینمای مولف ایران است … و در صفحه ۱۷ از قول جاناتان روزنبام، منتقد آمریکائی، ادامه میدهد که: کیارستمی، مخملباف، پناهی، ازسرچشمه گلستان آب میخورند. و بدین گونه است که سینمای جدید ایران را نمیتوان بدون شناختن گلستان فهمید. این حرف آقای رزنبام تاچه حد میتواند برای دیگران قابل قبول باشد، بستگی به نظر دیگر منتقدین داخلی و خارجی دارد که آیا با او هم عقیدهاند یا نه؟ به عقیده جاناتان رزونبام، ابراهیم گلستان «شیر سینمای ایران است.»
در فصل اول کتاب با عنوان، شیر سینمای ایران، به زندگی و کارهای گوناگون ابراهیم گلستان، ازجمله راهاندازی «استودیو گلستان» و به ویژه فیلمهای کوتاه پرداخته میشود که نشان از تحقیقات ارزشمند نویسنده در این باره دارد. این استودیو در زمان خود از تجهیزات پیشرفته و کاملا حرفهای برخوردار بوده ولی (به جز فروغ فرخزاد) تنها در انحصار فیلمهای گلستان قرار میگرفته، که البته اشکالی هم ندارد. طبیعتا اگر این امکانات در اختیار دیگر سینماگران که دارای ذوقی میبودند، و دارای دانش سینمایی بودند قرار میگرفت که از آن بهره گیرند، این استودیوگلستان میتوانست جریانساز بشود، اما حیف چنین سینماگرانی آن موقع وجود نداشتند و تنها دو فیلم بلند سینمایی خود گلستان در آن تهیه شد و با تنها دو فیلم شاید جا نداشته باشد که ازاستودیو گلستان به عنوان یکی از مهمترین استودیوهای تاریخ سینمای ایرانی نام برد.
در فصل دوم کتاب، نویسنده با دقت به تکتک آثار مستند ابراهیم گلستان نظر میاندازد و زمینههای مختلف کار او را مورد بررسی قرار میدهد. وی گلستان را یکی از بنیانگذاران سینمای مستند قلمداد میکند -ص ۳۹ – در حالیکه بسیاری دیگر قبلا سینمای مستند را بنیان گذاشته بودند، که البته خود نویسنده هم در صفحات قبل به آن اشاره کرده است. سپس اسماعیلپور به درستی و منصفانه نظر میدهد که «آثار مستند گلستان بعد واقعی هنری وزیبا شناسی دارد.» و این کاملا نظر درستی است. کافی است «موج ومرجان و خارا» را در نظربگیریم که از فیلمهای فوق العاده کوتاه تاریخ سینمای ایران محسوب میشود.
در فصل سوم کتاب با عنوان «ضد جریان» به فیلمهای داستانی این کارگردان پرداخته میشود. از آنجا که گلستان با ادبیات جهان به خوبی آشناست و تعدادی از مهمترین کتابها را هم به فارسی ترجمه کرده، و خود نویسنده توانائی است، اینها به زمینه سینمایی او بسیار کمک کرده است. فیلم «خشت و آینه» در زمان ساخت خودش بسیار مدرن و پیشرو در زمینههای مختلف سینمایی به حساب میآید، و هنوز هم اثر برجستهای از دید سینماشناسان به حساب میآید، اما چون متاسفانه اکران بسیار محدوی در زمان خود داشت، نتوانست تاثیری بر سینمای جاری آن موقع ایران داشته باشد و چه حیف. از امیتازات دیگر خشت وآینه این است که اولین فیلمی است که سر صحنه و با دقت و حرفه ای صدابرداری شده، وخبراز ذوق و کار آمدی این فیلمساز در این زمینه هم میدهد.
در فصل چهارم کتاب، نویسنده به نئورالیسم در سینمای ابراهیم گلستان میپردازد. البته در صحنههای اول «خشت و آینه»، بیشتر فضاسازی تحت تاثیرنورپردازیهای فیلمهای آلمانی ( اکسپرسیونیست) قبل از سینمای نئورالیسم ایتالیاست، و بعدا در صحنههای دیگر نشانههای درستی از سینمای نئورالیسم در فیلم ظاهر میشود. در این زمینه آقای فرخ غفاری که اولین فیلم خود را درسال ۱۳۳۷ به نام «جنوب شهر» ساخته بود ( قبل از ساخته شدن خشت و آینه) و فضای نئورآلیستی داشت، در گفتوگوی ویدئوئی با من درسال ۱۹۹۱ در پاریس، در این باره مفصل صحبت کرده است، که چگونه در جنوب شهر تهران به دنبال لوکیشنهای نئورآلیستی میگشته است و آن را در فیلم خود به کاربرده است. حرفهای غفاری روشن کننده نکات با اهمیتی در آن مقطع از تاریخ سینمای ایران و غیره است.
در قسمت پایانی کتاب، فرید اسماعیلپوربا ژان دوشه، منتقد مشهور فرانسوی درباره ابراهیم گلستان گفتوگویی کرده است. همچنین برنامه سینما تک فرانسه که فیلم «خشت و آینه» گلستان را قبل از نمایش آن در ایران در آنجا نشان داده چاپ شده و همچنین جدول ستاره دادن منتقدین ایرانی در هفته نامه فردوسی به هنگام نمایش آن در تهران به چاپ رسیده، آنها نظر چندان مثبتی به خشت و آینه نداشتهاند. این نکته نشان از کم سوادی تعدادی از منتقدین آن دوره میدهد. در پایان کتاب عکسهای گوناگون از ابراهیم گلستان که برخی از آنها کمتر دیده شدهاند، به چاپ رسیده، از جمله گلستان به همراه فرخ غفاری و همسر سابق گلستان در رستورانی در پاریس دیده میشود، اما حیف که کیفیت سیاه وسفید آنها خوب نیست.
در پایان باید گفت، که کار فرید اسماعیلپور، قابل ارج نهادن است و جالب خواهد بود که روزی این کتاب به زبان فارسی برای علاقهمندان آثار گلستان ترجمه شده و منتشر شود.
لینک کوتاه
مطالب مرتبط
- سرژ رضوانی؛ هنرمندی چند وجهی که هیچگاه خود را جدا از ایران نمیبیند
- درباره سلیمان میناسیان/ وداع با یک نقّاشِ سینماگر
- ستایش سینمای ایران و کشف سینمای کریم لکزاده در جشنوارهای فرانسوی
- کوچ سینماگران ایرانی به اروپا و آمریکا/ چه اتفاقی در راه است؟
- تردید مخاطبان در تماشای فیلم چینی/ احساس خطر کمپانیهای هالیوود
- «نجات ما»؛ یکی از درخشانترین فیلمهای سال فرانسه
- روایت «نفرین توقیف» از مالیخولیای توقیف در سینمای ایران
- «دیگِر»؛ فیلمی که در یک صحنه تئاتر میگذرد
- کدام فیلمها اسکاری خواهند شد؟
- جشنواره ونیز ۲۰۲۶/ «کمی نور»؛ در شرایط ناامیدی
- «۱۵/۱۸» (محلی برای شفا)؛ صدای عصیان جوانان فرانسوی
- «ناگهان»؛ فیلم موفق فرانسوی از کارگردانی ژاپنی
- چگونه سینمای فرانسه در انتخاباتِ ریاست جمهوری۲۰۲۷ تاثیر میگذارد؟
- «اودیسه»ی نولان خوب است اما نه بیشتر!
- «گرما»؛ فیلمی درباره اضطراب قتل غیرعمد
نظر شما
پربازدیدترین ها
- نگاهی به سریال پریا / یک عاشقانه نامتعارف
- تاریخچه سریالهای ماه رمضان از ابتدا تاکنون/ در دهه هشتاد ۴۰ سریال روی آنتن رفت
- حقایقی درباره فیلم یک تکه نان به بهانه پخش آن از شبکه نمایش
- حیازدائی از جامعه به سبک نجلا/انتقاد شدید کیهان از سریال نجلا
- نشانهشناسی «صد سال به این سالها»؛ از اندوه بیپایان ایران تا احیای حس نوستالژی
آخرین ها
- «مرلین» به تماشاخانه هما میرود/ «اندوه اردیبهشت» روی صحنهی لبخند
- فیلمبرداری فیلم پنجاه و یکم وودی آلن تمام شد
- «فادرلند»؛ وطنی که دیگر نیست
- انتشار نسخه ویژه نابینایان «بدنام» و «کنکل»
- نامزدهای گرمی ۲۰۲۷ معرفی شدند
- مرور آثار کیارستمی در پاریس
- پایان تصویربرداری «سلبریتی»/ روایتی از تقابل چهره عمومی و جهان درونی شهرت
- نمایش مجموعهای از فیلمهای کوتاه و انیمیشن در موزه سینمای ایران
- علیرضا رهگذر درگذشت
- «مجلس قربانی سنمّار» در بیضاییخوانی
- «عشق ممکن»؛ طمع در لباس فضیلت
- نگاهی به سینمای مستقل و هنرمندانه ناصر تقوایی؛ از میزانسنهای ماندگار تا معنای ایستادگی و سکوت
- «یل» فعلا اجازه ادامه انتشار ندارد
- «همسفر» و «ذوق مرگ» در راه سینماها
- پاسداشت خسرو احمدی؛ مرد مهربانی که صادقانه کار میکند
- جلسه شورای داوری انجمن صنفی تماشاخانههای خصوصی برگزار شد؛ تأکید بر حل اختلافات درونصنفی
- سرژ رضوانی؛ هنرمندی چند وجهی که هیچگاه خود را جدا از ایران نمیبیند
- در سیونهمین دوره برگزاری؛ مستند پگاه آهنگرانی نامزد جایزه فیلم اروپا شد
- میکاییل شهرستانی «افسانههای تبای» را روی صحنه میبرد/ «چمدانهای بیمقصد» در خانه نمایش مهرگان
- جشنواره تئاتر فجر۴۵؛ معرفی مدیران بخشهای دیگرگونههای اجرایی، نمایشنامهنویسی و پایش دانشجویی
- سینمای مستند؛ مهمان کمسهم جشنواره ملی فیلم فجر
- «آنها که کمتر میشناسیم»؛ روایتی از زندگی زنان و کودکان روستایی
- گلاب آدینه؛ بازیگر مؤلف و راوی رنجهای معاصر
- در پنجاهودومین دوره برگزاری؛ نیکول کیدمن در مراسم سزار تجلیل میشود
- «بلفاست»؛ روایت یک رویداد تلخ تاریخی از دریچهی نگاه یک کودک
- پارک چان-ووک «راهزنان رتلکریک» را میسازد
- «بلفاست» زیر ذرهبین منتقدان؛ دریچهای تاریخی به جهان از منظر یک کودک
- فراخوان چهل و پنجمین جشنواره ملی فیلم فجر منتشر شد
- «افسانه سپهر» و «دیاِناِی» در راه اکران آنلاین
- آغاز کنسرتنمایش «فرهاد» از هفته آینده





