فرانک آرتا
مستند ۵۹ دقیقهای «حاجکاظم»، درواقع گونه «گزارشی» موفق برگرفته از واقعهای تکاندهنده است که پیشتر گزارش آن منتشر شده بود و توانسته به مثابه سندی درخور اعتنا، برههای از تاریخ کشورمان را ثبتوضبط کند. هرچند این مستند واجد ارزشهای بالقوهای بود که میتوانست پا را فراتر از مستند گزارشی بنهد و به مستندی هنری و خلاقه تبدیل شود، اما بااینحال، از مرز گزارشِ محض هم عبور کرده و به عنوان سندی تکاندهنده از نگرش سیاسی– اجتماعی حاکم بر فضای مدیریتی مملکتمان قابل استناد است؛ نگرشی که خود را وامدار رشادتهای شهیدان، رزمندگان و جانبازان هشت سال دفاع مقدس میداند، ولی در عمل در مواجهه با آن عافیتطلبی را ترجیح میدهد. تضاد چنین نگاهی، کشمکش داستان را ایجاد میکند و همین نکته باعث میشود فیلمساز خارج از قالب گزارشنویسی رسانهای، سراغ آن برود و مدیوم سینما را برگزیند. هرچند مسعود نجفی، کارگردان و تهیهکننده این فیلم، یکی از خبرنگاران فعال حوزه فرهنگی–هنری و بهویژه سینمای خبرگزاری ایسنا است که سالها در تهیه خبر و گزارش فعالیت چشمگیری داشته و حالا او در قامت فیلمساز به دلیل تطابق موضوع گزارش زندگی پرمشقت جانباز ۷۰درصدی با شخصیت داستان فیلم جنجالی «آژانس شیشهای»، به کارگردانی ابراهیم حاتمیکیا، درصدد کشف مابازای بیرونی شخصیتهای اصلی فیلم برمیآید. درواقع با نزدیکترشدن به ناصر افشاری دوربین کنجکاو خود را به زندگی پرالتهاب او وارد میکند تا تماشاگر را با ذرهای از دردها و آلام او همراه کند. پرویز پرستویی که نقش حاجکاظم فیلم «آژانس شیشهای» را بازی کرده بود، حالا در قالب همان شخصیت، مقابل ناصری افشاری که همان حبیب «آژانس شیشهای» از نوع واقعی است، مینشیند، به درددلهایش گوش میسپارد و تلاش میکند با وجود مخالفتهای بنیاد شهید، او را برای معالجه به آلمان اعزام کند. تراژدی زمانی اتفاق میافتد که برای هزینه اعزام آقای افشاری ۱۵ میلیون تومان نیاز است که مسئولان وقت بنیاد شهید دولت مهرورز با وجود دستور موافق رئیسجمهور وقت، از پرداخت آن استنکاف میکند!! از اینجا به بعد سماجتهای خبرنگار – فیلمساز، داستان را پیش میبرد تا به جواب برسد. موی دماغ مسئولان میشود، بدون اینکه دیالوگهای زیادی ردوبدل شود. هرچند به دلیل ماهیت شغلی، نجفی شتابزده از مسائل عبور میکند، درحالیکه حجم بالای اطلاعات در فیلم در هر سکانس آنقدر زیاد است که تأمل بیشتری میطلبد. یکی از خلاقانهترین پلانهای فیلم، نمایی از خیابانی در تهران است که به دلیل آلودگی بیش از حد مجازش، مهگرفته بهنظر میرسد و برج میلاد که نماد تهران مدرن است، در انتهای کادر میان تودههای فشرده و ذرات آلاینده محو و تار شده و ناصر افشاری تکوتنها عصابهدست لنگلنگان از انتهای کادر مستقیم به سمت دوربین درحال حرکت است. تأکید فیلم بر جراحات ریوی ناشی از حملات شیمیایی در جنگ، پلان عمق مشکلات آقای افشاری را هنرمندانه به نمایش میگذارد.
این فیلم در حقیقت به سه بخش تقسیم میشود؛ ادای دین به امید بهکار، داستان ناصر افشاری و دستآخر پایان فیلم در فیلم آن. در بخش نخست نجفی توانست با برشهای چند نما به تدوینگر سینما که درگذشته، ادای دینی کند. در بخش دوم که روایت داستان از طریق گفتوگوهایی میان پرستویی و ناصر افشاری صورت میگیرد، در برخی لحظات احساسات را برمیانگیزاند که چقدر بهتر بود پرستویی کمتر در روند داستان دخالت داشت، یعنی به عبارت دقیقتر، ناظر بود و نه راوی. ضمن اینکه اگر فتیله احساساتیگری پایین کشیده میشد مثل اشکهای پرستویی و عکسالعملهای عاطفیاش داستان روند معقولتری داشت و اما بخش سوم که همان فیلم در فیلم است خلاقیت فیلمساز را در روایت داستان نشان میدهد. درواقع همین که با حسن استفاده از گزارشهای تلویزیونی، پشت صحنه واکنشهای مسئولان را نمایش میدهد، شاهد برگ برنده فیلمساز هستیم.
با این نگاه، یکی از سکانسهای کلیدی فیلم واکنش مدیر وقت روابطعمومی بنیاد شهید در سالن سینمای برج میلاد است که با جملات کاملا احساساتی میخواهد داستان را بهنفع سازمان خود تمام کند که واکنش خبرنگاران و سؤالات آنها، فضای سکانس را به نفع مظلومیت ناصر افشاری تمام میکند. تدوین موازی و ارجاعات در فیلم به صحنههای مشابه فیلم «آژانس شیشهای» خوب ساخته و پرداخته شدهاند و دیگر اینکه در سکانس پایانی ناصر افشاری با وجود تأخیر دوساله! بالاخره به آلمان اعزام میشود تا از دردهایش کاسته شود، اما در جمع هواداران که شعار میدهند همچنان سر به پایین نشسته و سکوت میکند و همین تأکید، بهنوعی با پیام فیلم «آژانس شیشهای» منطبق میشود که امثال حبیبها و در اینجا ناصرها در سکوت و دور از هر نوع توقعی جان خود را فدای وطنشان کردهاند. با همه اینها، فیلم «حاجکاظم» نهفقط ادای دینی به سینماست، بلکه نمایانگر نقش مهم رسانهها در ترسیم فضای جامعه و افراد آن است و به عبارتی دقیق، نبض تپنده هر جامعهای با پیگیریها، مسئولیتها و حقطلبیهای خبرنگاران و روزنامهنگاران قابل لمس است.
منبع: شرق
لینک کوتاه
مطالب مرتبط
- به حرمت پیدا نشدن ماکان/نامه ای به پرویز پرستویی
- مراسم گرامیداشت روز ملی سینما برگزار شد؛ سینمای متفاوت را خفه نکنید/ صدای ما، صدای مردم است
- به بهانه پایان سریال «شکارگاه»/ متخصص روایتهای طولانی اما بیملال
- مسعود نجفی مدیر روابط عمومی سازمان سینمایی شد
- در نشست خبری مطرح شد: چهار بزرگداشت در افتتاحیه فیلم فجر/ تکلیف سیمرغ مردمی چه میشود؟
- گفتوگوبا پرویز پرستویی درباره کارهای اجتماعی اخیرش و محدودشدن فعالیتهای هنریاش
- فیلمی که ایرانیها و ژاپنیها را دور هم جمع کرد
- آیین نکوداشت آتیلا پسیانی / گزارش تصویری
- عرضه آنلاین «مطرب» و «مادر قلب اتمی»
- ساخته رضا میرکریمی راهی تلویزیون میشود
- مسعود نجفی مدیر روابط عمومی جشنواره بینالمللی فیلم فجر شد
- تیزر موسیقی-نمایش «علمدار» منتشر شد
- «علمدار» با روایت پرویز پرستویی روی صحنه میرود
- نقد پرویز پرستویی به طراحان گریم/ گوش شکسته نشان خلافکارها نیست
- اکران «داستانهای هزار و یک روز» در خانه هنرمندان ایران
نظر شما
پربازدیدترین ها
آخرین ها
- هرم طلایی مصر به حبیب باوی ساجد میرسد
- سایت داوری «آیین هفت سال سینمای ایران» رونمایی شد
- گرشا رضایی به «امیرکبیر» پیوست
- آیدا پناهنده: دیگر سریال نمیسازم!
- فوت مدیر دوبلاژ و صداپیشه ایرانی؛ ناهید شعشعانی درگذشت
- پیش از جنایت؛ سینما و مسئولیت اجتماعی در برابر خشونت
- مستند «شهین» نمایش داده میشود
- «مرلین» به تماشاخانه هما میرود/ «اندوه اردیبهشت» روی صحنهی لبخند
- فیلمبرداری فیلم پنجاه و یکم وودی آلن تمام شد
- «فادرلند»؛ وطنی که دیگر نیست
- انتشار نسخه ویژه نابینایان «بدنام» و «کنکل»
- نامزدهای گرمی ۲۰۲۷ معرفی شدند
- مرور آثار کیارستمی در پاریس
- پایان تصویربرداری «سلبریتی»/ روایتی از تقابل چهره عمومی و جهان درونی شهرت
- نمایش مجموعهای از فیلمهای کوتاه و انیمیشن در موزه سینمای ایران
- علیرضا رهگذر درگذشت
- «مجلس قربانی سنمّار» در بیضاییخوانی
- «عشق ممکن»؛ طمع در لباس فضیلت
- نگاهی به سینمای مستقل و هنرمندانه ناصر تقوایی؛ از میزانسنهای ماندگار تا معنای ایستادگی و سکوت
- «یل» فعلا اجازه ادامه انتشار ندارد
- «همسفر» و «ذوق مرگ» در راه سینماها
- پاسداشت خسرو احمدی؛ مرد مهربانی که صادقانه کار میکند
- جلسه شورای داوری انجمن صنفی تماشاخانههای خصوصی برگزار شد؛ تأکید بر حل اختلافات درونصنفی
- سرژ رضوانی؛ هنرمندی چند وجهی که هیچگاه خود را جدا از ایران نمیبیند
- در سیونهمین دوره برگزاری؛ مستند پگاه آهنگرانی نامزد جایزه فیلم اروپا شد
- میکاییل شهرستانی «افسانههای تبای» را روی صحنه میبرد/ «چمدانهای بیمقصد» در خانه نمایش مهرگان
- جشنواره تئاتر فجر۴۵؛ معرفی مدیران بخشهای دیگرگونههای اجرایی، نمایشنامهنویسی و پایش دانشجویی
- سینمای مستند؛ مهمان کمسهم جشنواره ملی فیلم فجر
- «آنها که کمتر میشناسیم»؛ روایتی از زندگی زنان و کودکان روستایی
- گلاب آدینه؛ بازیگر مؤلف و راوی رنجهای معاصر





