سینماسینما، علی نعیمی
ساخت مستند پرتره از چهرههای مطرح سیاسی معاصر که در قید حیات هم هستند، یک کار پرریسک است. پرریسک از این منظر که شاید نتوان به دلیل نزدیکی به شخصیت اصلی داستان او را به طور کامل رصد و قضاوت کرد. خاصیت ساخت مستندهایی پیرامون زندگی چهرههای مطرح این است که با فاصله گرفتن از فضای قضاوت و انگیزههای فردی و شخصی و بدون حب و بغض تنها میتوان روی ابعاد مختلف زندگی فردی و اجتماعی شخص مورد نظر تمرکز کرد و با انسجام در پژوهش به یک اثر استاندارد نزدیک شد. این توضیحات را نوشتم تا بگویم «مثل یک زن» به هیچکدام از اصول اولیه ساخت مستند پرتره پایبند نبوده و حاصل کار یک اثر ضعیف و چندپاره است که تکلیفش با خودش و هدفی که دنبال میکرده است، مشخص نیست.
فائزه هاشمی رفسنجانی، دختر کوچک آیتالله هاشمی رفسنجانی، یکی از زنان فعال در دهههای ۷۰ و ۸۰ عرصه سیاسی کشور است. فردی که توانست از زیر سایه نام بزرگ آیتالله هاشمی در مقاطعی خارج شود و بهتنهایی کارهایی را انجام دهد که در نوع خودش منحصربهفرد است. نزدیک شدن به چنین شخصیتی و ساخت یک اثر درباره زیر و بمهای زندگی او که کنجکاویهای بسیاری را در میان مخاطبان و مردم کوچه و بازار ایجاد کرده است، نیازمند نگاه جامعتر است؛ جامعیتی که در اثر ذرهای از آن را نمیتوان جستوجو کرد و فیلمساز تحت تاثیر فردیت شخصیت اصلی فیلم نمیتواند هدایت قصه را به سمت و سویی که نیازمند چنین آثاری است، سوق دهد.
گویی با اثری روبهرو هستیم که با پیشفرض روشن شدن دوربین در جاهایی که فائزه هاشمی میخواهد روشن شود، به نوع نگرش فیلمساز نفوذ پیدا میکند. سکان هدایت فیلم در بسیاری از صحنهها از دست کارگردان خارج میشود و جدیت در رفتارهای قهرمان مستند باعث شده فیلمساز نتواند تعارفات معمول را کنار بگذارد و بیواسطه و بدون رودربایستی تمامی اتفاقات زندگی او را کندوکاو کند. همین ضعف در مدیریت صحنهها موجب شده است با اثری روبهرو باشیم که بیشتر شبیه یک دفاعیه شخصی است از شخصیتی که در حضور بیش از سه دهه در سپهر سیاسی کشور علامتهای سوال بسیاری در زندگی اجتماعی و سیاسیاش وجود دارد و مخاطب حق دارد از او بدون فیلتر خاصی اطلاعات کسب کند. اما درنهایت با اثری روبهرو هستیم که درباره چند اتفاق مهم زندگی فائزه هاشمی و توضیحات او پیرامون آن اتفاقات به سرانجام میرسد.
مستند «مثل یک زن» برای بسیاری از افرادی که هیچگونه شناختی از سبک زندگی خانواده هاشمی ندارند، یک اثر گنگ و گیجکننده است. اینکه یک مدیر زن در خانهاش گاهی آشپزی میکند و فرزندش پیانو مینوازد و از همسرش طلاق نگرفته است، نمیتواند فاکتورهای کاملی برای نزدیک شدن به واقعیتهای زندگی او باشد. نبود راوی در طول مستند و نبود مصاحبه با شخصیتهای نزدیک به فائزه هاشمی به عدم باورپذیری مستند بیشتر کمک کرده است و مخاطب نمیتواند سنجش درستی از واقعیتها داشته باشد. فیلم در مقاطعی گاه از نبود یک پژوهش کامل رنج میبرد و برای همین نمیتواند شخصیت اصلی را در مقاطعی به چالش بکشد.
از طرفی، فیلم دچار یک شلختگی و ازهمگسیختگی در تصاویر است. هیچ منطقی در چیدمان تصاویر و انگیزه پشت آن وجود ندارد. گاه دوربین شکل روایتگر به خود میگیرد و گاه در مقام مصاحبهکننده در برابر شخصیت اصلی مینشیند.
به نظر میرسد تجربه تماشای چنین مستندی این نتیجه را به همراه دارد که هر گاه میخواهیم درباره چهرههای مطرح معاصر اثری تولید کنیم، تنها کاری که میکنیم، به او و زندگیاش نزدیک نشویم. گویی واقعیت جایی خارج از قاب دوربین و خانه و محل کار چنین افرادی پنهان شده است. «مثل یک زن» تجربه ناموفقی است که نتوانسته است از زیر سایه نگاه سفارشی آن خارج شود و به عنوان یک اثر مستقل خود را بازنمایی کند.
منبع: ماهنامه هنروتجربه

لینک کوتاه
مطالب مرتبط
- مهدی شامحمدی: اکران آنلاین تاثیری بر تعداد مخاطبان مستند نداشت/ مستند اجتماعی همیشه پر مخاطب است
- بازخوانی یک قتل از پیش طراحی شده/ نگاهی به مستند «ترور سرچشمه»
- گفت آن گلیم خویش بدر میبرد ز موج/ وین جهد میکند که بگیرد غریق را/ نگاهی به مستند «صبیه»
- آبشخورِ آهوانِ تشنه!/ نگاهی به مستند «مُغیسُف»
- نمایش ۶ فیلم مستند ایرانی در برنامه انجمن آسیایی نیویورک
- نگاهی به مستند «زیر این چتر باران میبارد»/ چیزی خزنده و مرموز راه پیدا کرده به دفتر مدیری مسئول
- «کاغذپارهها» از اول بهمن اکران عمومی میشود
- خبرهای تازه از «اکران حقیقت»/ نمایش چهار مستند در بهمن ماه
- صنوبرهایِ شیرین، در همنوازیِ عشق
- مستندهای بخش مسابقه اصلی «ایدفا» معرفی شد
- شهرت یا آرامش / مستند «مزرعه کلارکسون»؛ پیچوخمهای مزرعهداری
- یک هشدار زیبا / مستند «سالی که جهان تغییر کرد»؛ حال خوش طبیعت وقتی انسان در قرنطینه بود
- قدیمیترین تصاویر عزاداریها و مجالس آذری زبانها در مستند «صادق الوعد»
- نه فرشتهام، نه شیطان
- مردی که نمیخندید ولی میخنداند! / «باستر بزرگ»؛ مستندی درباره مرد صورت سنگی
نظر شما
پربازدیدترین ها
- اختصاصی سینماسینما/ «ادینگتون» با فیلمبرداری داریوش خنجی به کن میرود
- نخل طلای افتخاری به رابرت دنیرو سپرده میشود
- فیلمهای کن ۲۰۲۵ اعلام شد/ فیلم جدید جعفر پناهی در بخش مسابقه اصلی جشنواره کن
- تاریخچه سریالهای ماه رمضان از ابتدا تاکنون/ در دهه هشتاد ۴۰ سریال روی آنتن رفت
- معضل پایان باز/ نگاهی به فیلم «شب طلایی»
آخرین ها
- در پی اعلام خبرهایی از ساخت سریال تازه مدیری؛ ژوله و قاسمخانی همکاریشان را با تلویزیون تکذیب کردند
- آکادمی داوری اعلام کرد؛ اسکار بدلکاران به رسمیت شناخته شد
- تغییر موضع کارگردان «آواتار» نسبت به هوش مصنوعی
- خبرهایی از جشنواره کن/ نمایش یک فیلم اول در افتتاحیه و حضور فیلم اسپایک لی در جشنواره
- فیلمهای کن ۲۰۲۵ اعلام شد/ فیلم جدید جعفر پناهی در بخش مسابقه اصلی جشنواره کن
- درباره سریال معاویه؛ وقتی عربستان تاریخ خودش را هم تحریف می کند
- «داستانها و فیلمهای ابراهیم گلستان» منتشر شد
- پارک چان ووک فیلمش را به کن نفرستاد
- بازگشت تام کروز به جشنواره فیلم کن
- شیر طلای افتخاری ونیز به ورنر هرتزوگ تعلق میگیرد
- مخالفت صریح کانون کارگردانان با حکمِ محکومیت سازندگان «کیک محبوب من»
- استودیوی ایامسی میسازد؛ «خوشههای خشم» سریال میشود
- مدیرعامل بنیاد ملی پویانمایی معرفی شد
- میزبانی جشنواره انسی از ۴ انیمیشن ایرانی
- «۱۰۰۱» نوستالژی میشود/ گفتگوی محسن کیایی با دوبلورهای «فوتبالیستها»
- با حکم دادگاه انقلاب تهران؛ سازندگان «کیک محبوب من» به حبس محکوم شدند
- نخل طلای افتخاری به رابرت دنیرو سپرده میشود
- در آستانه انتشار سریال؛ پوستر رسمی «وحشی» رونمایی شد
- درباره «رها»/ تاراج
- راهیابی فیلم کوتاه «گوسفند» به سه جشنواره مورد تایید اسکار
- «سامپو» و «خو» در راه آمریکا و برزیل
- ۴روز مانده تا اعلام برنامه رسمی جشنواره؛ فیلم پرستاره وس اندرسون، شانس نخست افتتاح کن ۲۰۲۵
- ماه رمضان، افزایش قیمت بلیت یا ترامپ؟ ماجرای گیشه نوروزی سینما و انتظاراتی که برآورده نشد
- «برهوت» به روسیه میرود
- اختصاصی سینماسینما/ «ادینگتون» با فیلمبرداری داریوش خنجی به کن میرود
- «روزی روزگاری در هالیوود۲» در نتفلیکس با کارگردانی دیوید فینچر
- ۲ میلیون تماشاگر طی ۵ هفته؛ آیا گیشه سینماها در اکران نوروزی ناکام ماند؟
- الهه نوبخت آثار جشنواره سوئیسی را داوری میکند
- موفقیت پویش «۱۰۰۱ امید» در آزادی ۱۲۵۴ زندانی جرایم غیرعمد
- انتشار فراخوان پانزدهمین دوره جوایز ایسفا