سینماسینما ،رسول آبادیان
ناصر تقوایی از آنجمله فیلمسازانیاست که از ادبیات به سینما آمده و بر همین اساس میتوان از او به عنوان یکی از چهرههای موثر در ادبیات جنوب، خصوصا مکتب ادبی مخصوص به این خطه یاد کرد؛ نویسندهای که گرچه بیشتر از یک مجموعه داستان منتشر نکرده اما تاثیر همین چند داستان کوتاه در روند ادبیات داستانی کشور بهشدت مشهود است. پرداختن به چند و چون پدیدآیی مکتب داستاننویسی جنوب، فرصتی بیش از این میخواهد اما به شکل فشرده میتوان گفت که مکتب جنوب همانگونه که از نامش پیداست با نام نویسندگان آثاری پدید آمد که اتمسفر داستانهایشان حول محور جنوب و مصائب آن دور میزد. نویسندگانی چون احمد محمود، منوچهر شفیانی، قاضی ربیحاوی، نسیم خاکسار، صفدر تقیزاده و… که بعدها توسط نویسندگانی دیگر چون محمد ایوبی، کورش اسدی، قباد آذرآیین و… ادامه پیدا کرد. ناصر تقوایی گرچه ادبیات داستانی را خیلی زود به عشق سینما رها کرد اما حسرت بازگشت به خانه نخست، هیچگاه دست از سرش برنداشته و از این عملکرد خودش تاکنون ابراز رضایت نکرده. تقوایی برای نوشتن مجموعهداستان «تابستان همانسال» مهر خود را علاوه بر نوشتن و کارگردانی در سینما و ساخت فیلمهای مستند و عکاسی و… در ادبیات داستانی هم حک کرده است. نویسندهای که در اولین کتابش تا حدی زیاد به شخصیت و آثار ارنست همینگوی تمایل دارد و تلاش میکند به سبک او بنویسد و البته موفق هم میشود. در مکتب جنوب میتوان رویکردهای اجتماعی و سیاسی متنوعی را از لابهلای آثار نویسندگان پیش از انقلاب مشاهده کرد. مسائلی چون فقر و نفتی که به غارت میرود و گرسنگی مردم در سرمایهدارترین نقطه کشور و… که کارهای تقوایی هم به همان نگاه مشکلات وجود نفت در جنوب اختصاص پیدا میکند. کتاب تقوایی، مجموعهای است از هشت داستان کوتاه که برشهایی از زندگی کارگران اسکلههای مناطق نفتخیز جنوب را در برههای تاریخی به تصویر میکشد. همانگونه که میدانیم این داستانها که در محیطی کارگری و مردانه اتفاق میافتند، هرکدام به تنهایی واجد ویژگیهای یک داستان کوتاه کامل بوده و در عین حال وجه اشتراکهایی دارند که آنها را به هم متصل میکنند. این وجه اشتراکها نخست در کاراکترهای مشترک آمده است که مثلا سرانجامِ کاراکتری را در داستان دیگری میبینیم – مانند عاشور که راوی داستان دوم است و در داستان هشتم کشته میشود. وجه اپیزودیک داستانهای این مجموعه نشان میدهد که ناصر تقوایی از همان دوران جوانی به شیوههای مختلف داستاننویسی آشنا بوده و از پس کاشت موقعیت و شخصیتها به خوبی برآمده است و جلوه شخصیتی چون عاشور، هنوز هم به عنوان شاهد مثالی از شخصیتهای ماندگار ادبیات داستانی کشور قابل لمس است. نکته قابلتوجه مجموعه داستان تابستان همان سال، تابستانی خاص و سال خاصتر است. سالی که در تقویم امروز ایران جایگاه ویژهای دارد. منظور مردادماه سال ۱۳۳۲و وقایع روز بیستو هشتم این تابستان معروف است. نگاه تاریخی تقوایی در کنار ابعاد سیاسی کارها، از تابستان همان سال، اثری ساخته که میتوان از زوایای گوناگون به آن ورود کرد. این مجموعه داستان را میتوان علاوه بر اختصاص به جریان داستاننویسی مکتب جنوب، به ادبیات شکست هم مرتبط دانست. ماجرای داستانهای تقوایی در تابستانی میگذرد که یأسی کشنده بر جامعه ایران حکمفرماست؛ یأسی برآمده از کودتایی که باعث خانهنشینی شخصیتی سیاسی که اتفاقا نامش هم به گونهای با نفت گره خورده، میشود؛ اتفاقی که چنان بر دل اهالی ادب فعال آن دوران سنگینی میکند که دست به آفرینش آثاری میزنند که به ادبیات شکست معروف میشود. ادبیاتی که بیشتر در آثار شاعری چون مهدی اخوان ثالث و نادر نادرپور و در ادبیات داستانی در آثار نویسندهای چون بهرام صادقی و چند نویسنده دیگر انعکاس پیدا میکند. وجه نمادین داستانهای تقوایی در تابستانی که تصویر میکند، شمهای از تصویر یک کشور است؛ کشوری که در دل یک تابستان داغ گویی بیپناه مانده و این بیپناهی مختص همه افراد و همه مکانهاست: «آخرهای تابستان عدهای را «ول» کردند. این بود که دوباره برگشتیم به اسکله. همهمان برنگشته بودیم. چند ماه پیشتر خیلیها را دیده بودیم افتاده بودند زمین. آمبولانسهای سیاه بارشان میکردند و روی نوار سیاه آسفالتها میرفتند به مردهشویخانه… بعضیها زحمتی نداشند، چالههای بزرگ پشت قبرستان برای اینها بود…» ناصر تقوایی با همین یک مجموعه داستان توانسته چند هدف مختلف را یکجا نشانه بگیرد که با توجه به سن و سال او در آن دوران، حکایت از ظهور نویسندهای جستوجوگر دارد؛ نویسندهای که گرچه تا رسیدن به زبان و نگرش خاص خود در داستاننویسی فاصله دارد اما زیاد هم به بیراهه نمیرود. در کنار شخصیتی چون «عاشور» به شخصیتهای ماندگار دیگری هم میرسیم که هرکدام در روند داستانی جایی منحصربهفرد دارند و جای خود را در ذهن مخاطب باز میکنند؛ شخصیتهایی چون «گاراگین» که شاهدی تمام و کمال است تا شخصیتی چون «اسی» که گاه پیدا و گاه پنهان میشود. به هر شکل مجموعه داستان «تابستان همان سال» از آن جمله مجموعههایی است که برای خواندنش هیچوقت دیر نیست.
لینک کوتاه
مطالب مرتبط
- نگاهی به سینمای مستقل و هنرمندانه ناصر تقوایی؛ از میزانسنهای ماندگار تا معنای ایستادگی و سکوت
- بهترین سریالهای ایران بر مبنای مفهوم ابرکاراکتر
- «کاغذ بیخط »؛ فیلمی روشنفکرانه با نگاهی فلسفهگرا
- همگام با بهروز وثوقی در قلههای بازیگری
- اولین نمایش نسخه مرمتشده «کاغذ بی خط» در موزه سینمای ایران
- به بهانه زادروز کیارستمی، شهیدثالث، تقوایی و پناهی؛ چهار شیوه برای دیدنِ جهان
- برای بهرام بیضایی/ اسطوره همیشه زنده
- مقایسه فیلمنامه «کوچک جنگلی» تقوایی با سریال افخمی/ از پژوهشِ روایتمحور تا روایتِ موردپسند صداوسیما
- در ژرفای اندیشهها و آرمانهای ناصرتقوایی/ برای رسم عاشقکشی و مرگ خاموشِ بزرگان
- سیر تحول قهرمان و جبر محیط در سینمای ناصر تقوایی: از «صادق کرده» تا «ناخدا خورشید»
- وقتی درختان شهر در جشنواره شهر موضوعیت ندارد
- ترکیببندیِ بحران: واکاوی منطق قاب، نور و مونتاژ در نخستین فیلم تقوایی
- «ای ایران»؛ تابلوی یک ملت در قاب ماسوله
- محسن امیریوسفی: آقای تقوایی عزیز! شما هنوز هم ناخدای کشتی سینمای مستقل ایران هستید
- یادبود ناصر تقوایی برگزار شد/ خالق «کاغذ بیخط» غریب بود
نظر شما
پربازدیدترین ها
- نگاهی به سریال پریا / یک عاشقانه نامتعارف
- تاریخچه سریالهای ماه رمضان از ابتدا تاکنون/ در دهه هشتاد ۴۰ سریال روی آنتن رفت
- حقایقی درباره فیلم یک تکه نان به بهانه پخش آن از شبکه نمایش
- حیازدائی از جامعه به سبک نجلا/انتقاد شدید کیهان از سریال نجلا
- نشانهشناسی «صد سال به این سالها»؛ از اندوه بیپایان ایران تا احیای حس نوستالژی
آخرین ها
- «مرلین» به تماشاخانه هما میرود/ «اندوه اردیبهشت» روی صحنهی لبخند
- فیلمبرداری فیلم پنجاه و یکم وودی آلن تمام شد
- «فادرلند»؛ وطنی که دیگر نیست
- انتشار نسخه ویژه نابینایان «بدنام» و «کنکل»
- نامزدهای گرمی ۲۰۲۷ معرفی شدند
- مرور آثار کیارستمی در پاریس
- پایان تصویربرداری «سلبریتی»/ روایتی از تقابل چهره عمومی و جهان درونی شهرت
- نمایش مجموعهای از فیلمهای کوتاه و انیمیشن در موزه سینمای ایران
- علیرضا رهگذر درگذشت
- «مجلس قربانی سنمّار» در بیضاییخوانی
- «عشق ممکن»؛ طمع در لباس فضیلت
- نگاهی به سینمای مستقل و هنرمندانه ناصر تقوایی؛ از میزانسنهای ماندگار تا معنای ایستادگی و سکوت
- «یل» فعلا اجازه ادامه انتشار ندارد
- «همسفر» و «ذوق مرگ» در راه سینماها
- پاسداشت خسرو احمدی؛ مرد مهربانی که صادقانه کار میکند
- جلسه شورای داوری انجمن صنفی تماشاخانههای خصوصی برگزار شد؛ تأکید بر حل اختلافات درونصنفی
- سرژ رضوانی؛ هنرمندی چند وجهی که هیچگاه خود را جدا از ایران نمیبیند
- در سیونهمین دوره برگزاری؛ مستند پگاه آهنگرانی نامزد جایزه فیلم اروپا شد
- میکاییل شهرستانی «افسانههای تبای» را روی صحنه میبرد/ «چمدانهای بیمقصد» در خانه نمایش مهرگان
- جشنواره تئاتر فجر۴۵؛ معرفی مدیران بخشهای دیگرگونههای اجرایی، نمایشنامهنویسی و پایش دانشجویی
- سینمای مستند؛ مهمان کمسهم جشنواره ملی فیلم فجر
- «آنها که کمتر میشناسیم»؛ روایتی از زندگی زنان و کودکان روستایی
- گلاب آدینه؛ بازیگر مؤلف و راوی رنجهای معاصر
- در پنجاهودومین دوره برگزاری؛ نیکول کیدمن در مراسم سزار تجلیل میشود
- «بلفاست»؛ روایت یک رویداد تلخ تاریخی از دریچهی نگاه یک کودک
- پارک چان-ووک «راهزنان رتلکریک» را میسازد
- «بلفاست» زیر ذرهبین منتقدان؛ دریچهای تاریخی به جهان از منظر یک کودک
- فراخوان چهل و پنجمین جشنواره ملی فیلم فجر منتشر شد
- «افسانه سپهر» و «دیاِناِی» در راه اکران آنلاین
- آغاز کنسرتنمایش «فرهاد» از هفته آینده





