راست های تقلیلی و دروغ های حقیقی
سینماسینما، رضا درستکار – منتقد:
«در فیلمهای فرهادی، همه اتفاقات، آجر به آجر در کنار هم چیده شده اند تا ما را به سمت کشف حقیقت در یک درام اخلاقی هدایت کنند.» این جمله که وام گرفته از صفحه اصغر فرهادی از دانشنامه ویکی پدیاست، بخشی مهم از واقعیت سینمای این فیلمساز را بازگو میکند؛ سینمایی اخلاقی که در هم کناری با روشها و اشکال مختلف داستانگویی و تکنیکهای در تناسب فنی این محیط و این سینما، به موضوعاتی میرسد که نتایج اخلاقی ویژه خود را در پی دارد.
پولی اندک در فاصله جابه جایی یک پیانو به کرایه حمل افزوده میشود و… و این، نقطه عطف اصلی داستان «جدایی نادر از سیمین» و منشأ اتفاقات مهم بعدی است. پس از آن است که خدمتکار اتفاقی آن آپارتمان، در معرض اتهام برداشتن آن پول و خشونتهای زنجیره وار مابعدش قرار میگیرد، بچه اش را سقط میکند، مورد ضرب و شتم و تحقیر و توهین قرار میگیرد و باقی ماجراها…
بدین ترتیب فیلم، تک به تک آدمهای این داستان سرراست را در محکی اخلاقی قرار میدهد. در محک اهم و فی الأهم های زندگیشان و همان آجرها و قطعات ریزی که اکنون میتوان گفت واقعه ای هولناک را رقم زدهاند، و اما دلیلی محکم برای مسئله و گاهی حتی به عنوان سرمنشأ همه اتفاقات مهیب پس از خود، قابل اندازه گیری هم نیستند؛ اتفاقاتی کوچک اما تعیین کننده، که به سادگی میتوانند منشأ ویرانی و تخریب خانه و کاشانه ای و آفریننده هزاران اتفاقات پی درپی دیگر باشند و مانند دومینو یکی یکی سقوط و فرو افتادن و انحطاط آدمها را به تماشا بگذارند. شاید بتوان گفت به طور کلی تماشایی از سقوط اخلاق در همین اطراف!
امیدوارم تا اینجای مطلب را درست توضیح داده باشم، چراکه داستان سینمای فرهادی تازه از اینجا به بعد است که آغاز میشود؛ سینمایی به غایت ساده، بدون اکشن های معمول و اغراقهای جاری در محیط و جریان اصلی سینما و چه و چه و چه! خون اصلی در رگهای سینمای فرهادی دقیقا از همینجاهاست که سرچشمه میگیرد؛ جایی که ترفندها و کلکهای سینمای تهییجی و دروغین را وامی نهد، فریب خرافات و حرفهای بی پایه و اساس درباره قصه داشتن و قهرمان کاشتن را در سینمای منقضی با نشانی های غلط و اغراق های هزار ساله مردابی را نمیخورد و به راهی که خود آغازگرش بوده، میرود و به جوهر و فهمی از هسته های اصلی جریان زندگی در عصر مدرن میرسد. درحالیکه آدمهای قصه اش هنوز به رشدی مدرن از فهم هستی خود و غیر آن، نرسیده اند.
به نظرم رمز سینمای فرهادی همین است؛ اینکه نمایش و تماشای هیجان و اثرات کوچکترین کارها و گفتار آدمها در پیشگاه زندگی را فدای دروغ پردازیهای دستگاه عظیم سینمای سنتی داستانی نمیکند! به فیلمهایش نگاه کنیم که چطور همه چیز را ایزوله و مینیمال، و داستان را تا حد ممکن در زاویهای از یک مکان ساده حبس کرده است تا ارزشها و میزان اثرگذاری اش را روی زندگی بشر اندازه گیری کند. بله! در مقابل آن سینمای عظیم و پرحادثه، سینمای فرهادی چیزی ندارد برای عرضه! نهایتش چند تا آدم معمولی که دارند در همین گوشه و کنار زندگی خودشان را میکنند، زندگیشان درست مانند زندگی میلیونها انسان روی کره زمین، به شکلی عادی و طبیعی در حال حرکت و جریان است، نه مسیحادمی و مردهای که زنده شود، نه عصایی، که اژدهایی از آن برخیزد! و نه سفینه ای که ادعای نجات مخلوقات را یدک بکشد!
اندازه های تخیل در سینمای فرهادی – چیزی که به طور کلی میتوان گفت سینما آن را میطلبد – البته وسیع نیست. اندازه اش در برابر آن بخش رویاپرداز جاری، که رسما هیچ است، حمله ای از کرات دیگر صورت نمیگیرد، فوق قهرمانها درش ظهور نمیکنند و روابط از حرارتهای رمانتیک پوچ، تهی است! بله تخیل وسیع نداریم، اما تا دلتان بخواهد نزدیک شدن به خرده جنایتهایی را داریم که تخیل و باورشان سخت است، به خاطر اثرات مهمی که روی سرنوشت آدمها میگذارند! که شاید بتوان گفت هیچوقت و هیچ زمانی در سینما و تا این حد، زیر ذره بین نبوده است. سینمای فرهادی، داستان و رویا را تعریض نمیکند، حفر میزند و عمیق میکند و تماشایی مهیب از اتفاقات همین اطرافمان، خودمان و اثرات دروغهای ریزی که هر روز و هر ساعتی به یکدیگر میگوییم، به دست میدهد که ما، همه ما نسبت به اثرات و تبعات آنها، بی اعتنا بوده و بی اعتناییم!
فیلمها و آثارش را هم اکنون به سه دوره میتوان تقسیم کرد. یک؛ دوره متاخر که هوش از سر سینمادوستان ربوده است از «درباره الی…» به این طرف؛ «جدایی نادر از سیمین» و «گذشته» و «فروشنده». که همگی از مسیر حفر اتفاقات ریز و تعیین کننده راه باز میکنند. دو؛ دوره قبل از «درباره الی…»؛ «چهارشنبه سوری» و «شهر زیبا» و «رقص در غبار» که نوید تولد یک سینماگر خوش آتیه را میدادند و فیلمساز ما را از فشار سهمگین قصه و قهرمان و کشف اگزوتیسم های محیط عبور میدادند. و سه؛ دوره قبل از «رقص در غبار» که فیلمساز ما مشق میکرد و می ساخت و به انبوه فزاینده گذرای تصاویر – برحسب وظایف سازمانی – می افزود! پروسه ای طولانی و پر از صبرها و تولدها و زایشها و افزایشها برای رسیدن به یک جدایی؛ جدایی از راستهای تقلیلی، و رسیدن و دریافتن همه آن دروغهای حقیقی.
ماهنامه هنر و تجربه
لینک کوتاه
مطالب مرتبط
- ۴ اثر از سینماگران ایرانی در جشنواره استکهلم نمایش داده میشود
- تجلیل از اصغر فرهادی در ترکیه
- «داستانهای موازی» برندهی بهترین فیلمنامه از فستیوال جادهی ابریشم چین
- «داستانهای موازی»؛ تغییر پارادایم در زبان سینمایی اصغر فرهادی
- «داستانهای موازی»؛ چشمچرانیِ وراثتی
- «داستانهای موازی»؛ همه نمیدانند
- فرهادی از رفتن به اسکار باز ماند
- سیودومین جشنواره فیلم سارایوو؛ نشان افتخاری به اصغر فرهادی اهدا شد
- بازگشت به زبان مادری؛ فیلمنامه بعدی فرهادی به زبان فارسی خواهد بود
- شهاب حسینی؛ بازیگر مؤلف و قائم به اراده
- جشنواره سارایوو به اصغر فرهادی جایزه افتخاری میدهد
- اصغر فرهادی در پرتغال مسترکلاس کارگردانی برگزار میکند
- ورایتی گزارش داد؛ فروش گسترده فیلم اصغر فرهادی در بازارهای جهانی
- استقبال از فیلمهای سینماگران ایرانی در فرانسه چطور است؟
- کن ۲۰۲۶، از پرده تا پیادهرو
نظرات شما
پربازدیدترین ها
آخرین ها
- هرم طلایی مصر به حبیب باوی ساجد میرسد
- سایت داوری «آیین هفت سال سینمای ایران» رونمایی شد
- گرشا رضایی به «امیرکبیر» پیوست
- آیدا پناهنده: دیگر سریال نمیسازم!
- فوت مدیر دوبلاژ و صداپیشه ایرانی؛ ناهید شعشعانی درگذشت
- پیش از جنایت؛ سینما و مسئولیت اجتماعی در برابر خشونت
- مستند «شهین» نمایش داده میشود
- «مرلین» به تماشاخانه هما میرود/ «اندوه اردیبهشت» روی صحنهی لبخند
- فیلمبرداری فیلم پنجاه و یکم وودی آلن تمام شد
- «فادرلند»؛ وطنی که دیگر نیست
- انتشار نسخه ویژه نابینایان «بدنام» و «کنکل»
- نامزدهای گرمی ۲۰۲۷ معرفی شدند
- مرور آثار کیارستمی در پاریس
- پایان تصویربرداری «سلبریتی»/ روایتی از تقابل چهره عمومی و جهان درونی شهرت
- نمایش مجموعهای از فیلمهای کوتاه و انیمیشن در موزه سینمای ایران
- علیرضا رهگذر درگذشت
- «مجلس قربانی سنمّار» در بیضاییخوانی
- «عشق ممکن»؛ طمع در لباس فضیلت
- نگاهی به سینمای مستقل و هنرمندانه ناصر تقوایی؛ از میزانسنهای ماندگار تا معنای ایستادگی و سکوت
- «یل» فعلا اجازه ادامه انتشار ندارد
- «همسفر» و «ذوق مرگ» در راه سینماها
- پاسداشت خسرو احمدی؛ مرد مهربانی که صادقانه کار میکند
- جلسه شورای داوری انجمن صنفی تماشاخانههای خصوصی برگزار شد؛ تأکید بر حل اختلافات درونصنفی
- سرژ رضوانی؛ هنرمندی چند وجهی که هیچگاه خود را جدا از ایران نمیبیند
- در سیونهمین دوره برگزاری؛ مستند پگاه آهنگرانی نامزد جایزه فیلم اروپا شد
- میکاییل شهرستانی «افسانههای تبای» را روی صحنه میبرد/ «چمدانهای بیمقصد» در خانه نمایش مهرگان
- جشنواره تئاتر فجر۴۵؛ معرفی مدیران بخشهای دیگرگونههای اجرایی، نمایشنامهنویسی و پایش دانشجویی
- سینمای مستند؛ مهمان کمسهم جشنواره ملی فیلم فجر
- «آنها که کمتر میشناسیم»؛ روایتی از زندگی زنان و کودکان روستایی
- گلاب آدینه؛ بازیگر مؤلف و راوی رنجهای معاصر






آقا این مطلب که همه اش بهم چسبیده !!!!!!!!!!!