سینماسینما، فرزانه متین
قتلهای ناموسی یکی از مهمترین معضلات اجتماعی ایران است؛ معضلی که بیشتر دختران مجرد قربانیان اصلی آن هستند. در این جنایتها، پدر یا برادر، گاه با همکاری خویشاوندان، جان دختر را میگیرند و توجیه رایج آنها «حفظ شرف و آبرو» است. برقراری روابط عاشقانه، فرار از خانه یا سرپیچی از ازدواجهای اجباری، همه در نگاه سنتی مردسالارانه بهعنوان «بیعفتی و بدنامی» تلقی میشوند. ضعف قوانین نیز به گسترش این فجایع دامن زده است و زنان ناچارند در چارچوبهای تعریفشده از پیش سکوت کنند؛ سکوتی که تا زمانی که سنت پدرسالاری پابرجاست، همچنان قربانی میگیرد.
هر بار که چنین خبری منتشر میشود، روزنامهها مملو از تحلیل جامعهشناسان و روانشناسان است، اما پس از مدتی، این فاجعهها به دست فراموشی سپرده میشوند. خوشبختانه، در سالهای اخیر این موضوعات حساس بهتدریج وارد روایتهای سینمایی نیز شدهاند. چرا که سینما، بهعنوان آینه جامعه، میتواند صدای خاموش زنان را بازتاب دهد. بااینحال، محدودیتها و ممیزیها باعث شده بسیاری از این روایتها در حد اشاره باقی بمانند. نمونه روشن آن فیلم «خانه پدری» ساخته کیانوش عیاری است که بهرغم اهمیت محتوایی، حدود ۱۵ سال در توقیف ماند. به همین دلیل فیلمسازان دغدغهمند ناگزیرند از استعاره و روایت غیرمستقیم بهره بگیرند تا بتوانند فضای نقد اجتماعی ایجاد کنند.
در این میان، میلاد بنی طبا، کارگردان جوان و منتقد اجتماعی سینما، با ساخت فیلم «مرجان» به سراغ یکی از همین سوژههای حساس رفته است. «مرجان»، که این روزها در گروه «هنر و تجربه» اکران میشود، بر پایه الهام از ماجرای تکاندهنده رومینا اشرفی ساخته شده است؛ دختر ۱۴ سالهای که در سال ۱۳۹۹ به دلیل مخالفت خانواده با ازدواجش از خانه گریخت، اما پس از بازگردانده شدن توسط پلیس، به دست پدرش به قتل رسید. پدری که نهایتاً تنها به ۹ سال حبس محکوم شد. این جنایت به نمادی از قتلهای ناموسی در ایران بدل شد.
خانواده رومینا همکاری لازم با سازندگان فیلم نداشتند، بنابراین بنیطبا برای نگارش فیلمنامه ناچار شد بخشی از روایت را بر پایه تخیل و خردهپیرنگهای جدید بنا کند. او با بردن داستان به دل یک خانواده پدرسالار تهرانی، نشان میدهد چگونه «آبرو» مهمترین معیار سنجش شخصیت مردان خانواده است. بنیطبا در انتخاب موضوع جسور بوده و با دقت، لایههای ازدواج اجباری، تعصب، فرار دختر و پیامدهایش را به تصویر کشیده است.
«مرجان» را باید نقطه عطفی در پرداخت سینمایی به قتلهای ناموسی دانست. فیلمنامه بدون شعارزدگی و هیاهو، واقعیتهای موجود جامعه را به تصویر میکشد. بنیطبا با ساخت این فیلم کوشیده است زخم اجتماعی قتلهای ناموسی را در قالب سینما ـ که خود ابزار آگاهی است ـ روایت کند تا این فاجعه در حافظه جمعی بماند و فراموش نشود.
لینک کوتاه
مطالب مرتبط
- «چهار صندوق»؛ وقتی قدرت، سازندگانش را به بند میکشاند
- «گل سنگ»؛ سریالی که قواعد نمایش خانگی را بر هم زد
- جنابخان؛ لبخندی بر روزهای پرالتهاب
- «مو به مو»؛ پرویز شهبازی و خلق جهانی متفاوت در نمایش خانگی
- افسانهای در حبس؛ سرنوشت «چریکه تارا»
- «چیزهایی که میکُشی»؛ پدرسالاری، سکوت و خشونت
- خوانشی از نخستین فیلم ناصر تقوایی/ در ستایش سکوت و انزوا
- «زعفرانیه ۱۴ تیر»؛ یک روزِ پرتنش در شمال تهران
- نگاهی به «پیرپسر» و تطابق آن با جهان سینمای کیارستمی/ اول به پیرامون، بعد به دوردستها
- سریال «متل جهنمی» یا نمایش اینفلوئنسرهای وحشت
- «شغال»؛ دری به سوی فرهنگسازی
- بازنمایی جامعه مردسالار در «پیر پسر» و «زن و بچه»
- فصل دوم «نه غریبه کامل»؛ قصهای که شکل نگرفت
- آقای فراستی! نقد کردن آداب دارد
- نگاهی به سریال«بازی مرکب»؛ تراژدی انسانها تحت سیستمهای بیرحم
پربازدیدترین ها
- نگاهی به سریال پریا / یک عاشقانه نامتعارف
- تاریخچه سریالهای ماه رمضان از ابتدا تاکنون/ در دهه هشتاد ۴۰ سریال روی آنتن رفت
- حقایقی درباره فیلم یک تکه نان به بهانه پخش آن از شبکه نمایش
- حیازدائی از جامعه به سبک نجلا/انتقاد شدید کیهان از سریال نجلا
- نشانهشناسی «صد سال به این سالها»؛ از اندوه بیپایان ایران تا احیای حس نوستالژی
آخرین ها
- «مرلین» به تماشاخانه هما میرود/ «اندوه اردیبهشت» روی صحنهی لبخند
- فیلمبرداری فیلم پنجاه و یکم وودی آلن تمام شد
- «فادرلند»؛ وطنی که دیگر نیست
- انتشار نسخه ویژه نابینایان «بدنام» و «کنکل»
- نامزدهای گرمی ۲۰۲۷ معرفی شدند
- مرور آثار کیارستمی در پاریس
- پایان تصویربرداری «سلبریتی»/ روایتی از تقابل چهره عمومی و جهان درونی شهرت
- نمایش مجموعهای از فیلمهای کوتاه و انیمیشن در موزه سینمای ایران
- علیرضا رهگذر درگذشت
- «مجلس قربانی سنمّار» در بیضاییخوانی
- «عشق ممکن»؛ طمع در لباس فضیلت
- نگاهی به سینمای مستقل و هنرمندانه ناصر تقوایی؛ از میزانسنهای ماندگار تا معنای ایستادگی و سکوت
- «یل» فعلا اجازه ادامه انتشار ندارد
- «همسفر» و «ذوق مرگ» در راه سینماها
- پاسداشت خسرو احمدی؛ مرد مهربانی که صادقانه کار میکند
- جلسه شورای داوری انجمن صنفی تماشاخانههای خصوصی برگزار شد؛ تأکید بر حل اختلافات درونصنفی
- سرژ رضوانی؛ هنرمندی چند وجهی که هیچگاه خود را جدا از ایران نمیبیند
- در سیونهمین دوره برگزاری؛ مستند پگاه آهنگرانی نامزد جایزه فیلم اروپا شد
- میکاییل شهرستانی «افسانههای تبای» را روی صحنه میبرد/ «چمدانهای بیمقصد» در خانه نمایش مهرگان
- جشنواره تئاتر فجر۴۵؛ معرفی مدیران بخشهای دیگرگونههای اجرایی، نمایشنامهنویسی و پایش دانشجویی
- سینمای مستند؛ مهمان کمسهم جشنواره ملی فیلم فجر
- «آنها که کمتر میشناسیم»؛ روایتی از زندگی زنان و کودکان روستایی
- گلاب آدینه؛ بازیگر مؤلف و راوی رنجهای معاصر
- در پنجاهودومین دوره برگزاری؛ نیکول کیدمن در مراسم سزار تجلیل میشود
- «بلفاست»؛ روایت یک رویداد تلخ تاریخی از دریچهی نگاه یک کودک
- پارک چان-ووک «راهزنان رتلکریک» را میسازد
- «بلفاست» زیر ذرهبین منتقدان؛ دریچهای تاریخی به جهان از منظر یک کودک
- فراخوان چهل و پنجمین جشنواره ملی فیلم فجر منتشر شد
- «افسانه سپهر» و «دیاِناِی» در راه اکران آنلاین
- آغاز کنسرتنمایش «فرهاد» از هفته آینده





