سینماسینما، سیدمحمد حسینی
شب چله «یلدا» و دیگر جشنهای ملی و مذهبی ایران، برآمده از یک فرهنگ کهن و آیین ناب است؛ اما گویی صدا و سیما، هیچ توجهی به خاستگاههای فرهنگی این سرزمین ندارد و آنها را کوچک میشمارد.
وقتی هیچ پشتوانه ادبی در شورای سیاستگذاریهای فرهنگی نیست و به زیباییشناسی نیز توجهی نشدهاست، برنامهسازیها در تمام ابعاد اجتماعی، چه در شهرداری و چه در رسانه فراگیر تلویزیون و یا در جاهای دیگر، به آنچه که باید توجه کنند، وقعی نهاده نشدهاست. آنان بهجای آنکه مخاطب را به آیین و فرهنگ نیک ملی، معطوف کنند، به سرگرم کردنِ محض با شیوههای تکراری و کلیشهای در اجرا و در موضوع رویکردی سخیف و سطح پایین اکتفا کردهاند. در یک جشن ملی همه اقشار جامعه باید باشند، اما اینکه در هر برنامه ملی از فوتبالیستهای مشخص، دعوت کنید که چندان سخنی درخور نیز ندارند و به شوخیهایی برای خنده گرفتن آمیخته به تمسخر روی میآورند؛ یعنی ما دچار خطای استراتژیک در برنامهسازی هستیم.
تلویزیون، بخصوص در این سالهای اخیر که مردم بدان کمتر توجه دارند باید در زمانهای طلایی بهسان جشنهای ملی و آیینهای مذهبی، از فرصت برای توجه به ارزشها و زیباییها استفاده کند تا مخاطب بدان مجذوب شود.
درنگ در دریای آیینها، دُر را برایمان به ارمغان میآورد… نوروز، یلدا، مهرگان، جشن سده و آیینهای مذهبی که پیوند خورده با فرهنگ ملی است، همچون رمضان، محرم، عید غدیر و قربان؛ در این موقعیتها که آمادگی و پذیرش روحی و نشاط فراهم است، وقتی میخواهند برنامه بسازند با دیدگاه همان فیلمفارسیسازان، تولید محتوا میکنند.
گویی که یک پند و پیام اخلاقی، پس از آن همه ناهنجاریهای عرفی و موقعیتهای غیر فرهنگی، پاسخگوی نیازهای فطری و راستین انسانی میشود، شگفتا! در همه موقعیتها؛ جشنها و سوگواری و نیایشها در ظاهر متوقف میمانند و به باطن و حقیقت و مغز ریشههای کهن راه پیدا نمیکنند؛ مدام با احساسات مخاطب خود از روشهای رایج و مرسوم بازی میکنند! هیچ خردورزیای
در تلویزیون مشاهده نمیشود، آنگاه آن سخن جناب سعدی را مصداق میشویم؛ (جماعتی افسرده، دل مرده، ره از عالمِ صورت به عالمِ معنی نبرده).
مگر قرار نبود تلویزیون، دانشگاه باشد. دانشگاه در تضارب آراء و نظر، و به چالش کشیده شدن پیشفرضها معنا پیدا میکند. اما تلویزیون در سالهای اخیر شبیه رستوران اداره میشود؛ مخاطب از بین چند موضوع از پیش تعیین شده، یکی را برمیگزیند و البته هیچ کاری با ادراک و احساس بشری هم ندارند.
برگردیم به یلدا و جشنهای دیگر؛
انتظار نیست از دکتر الهی قمشهای و یا دکتر ژاله آموزگار در جهت تبیین ادبیات و آیینهای اساطیری این سرزمین دعوت کنید چرا که آنها اصلا در این قاب جای نمیگیرند… اما میشود روزنهای به سوی ریشههای این رویدادهای اصیل ایجاد کرد، که بدانیم تولد خورشید در یلدا از برای چیست و فردای آن شب طولانی را چرا خرمْروز دانستهاند و غفلت نکنیم از این موضوع شگرف که چقدر زندگی اهمیت داشته و توجه به این مفهوم ژرف تا چه اندازه ارزشمند بوده است.
متهم اصلی تنزل فرهنگی و در مدار ابتذال قرار گرفتن جامعه، تلویزیون است! که شب یلدا محصور در هندوانه و خرمالو و آجیل شده است و مواجههای بسیار سطحی با حکمت حافظ که حتی در همین شب هم، به درون آن نمیخواهیم راه پیدا کنیم…
( گر به مظروفش نظر داری شهی…
ور به ظرفش بنگری تو گمرهی)
در این سالها هرگز یاد ندارم، حداقل در این یک شب، حافظشناسی دعوت شود تا کمی مردم را با دیدگاه این متفکر بزرگ آشنا کند. در همه موضوعات و موقعیتها در پوست و ظاهر غرق هستیم و نمیگذارند و نمیخواهند به درک متعالی تری دست پیدا کنیم.
جشن سده و مهرگان هم که حذف شده، چهارشنبه سوری را هم از معنا تهی کردند و آنقدر بیتفاوت از آیینهای زیبای ایران باستان عبور کردند که همهشان استحاله شدند.
(مبارکتر شب و خرمترین روز
به استقبالم آمد بخت پیروز)
کارکرد این جشنها توجه به زندگی و شکر و سرسری از لحظهها گذر نکردن بوده که سهراب اینگونه آن را به ما متذکر شدهاست؛
«زندگی آبتنی کردن در حوضچه اکنون است»
اما چون فلسفه آنها را برایمان حذف کردند ما نیز توجه چندانی بدان نداریم…
در آموزش و پرورش ذهن کودک و نوجوان را به مباحث بیهوده سرگرم کردند و هرگز به خلاقیت و زیبایی توجه ندادند، در صدا و سیما هم همه چیز عیان است و حاجتی به بیان نیست. دستکم گرفتن شعور و وقت مخاطب، روش مرسوم متولیان فرهنگی کشور شده است.
این سنت ناخجسته که چند نفر در یک دکور خیلی بزرگ کنار هم ایستاده و شلوغکاری کنند و به هر کسی دو سه جمله وقت داده شود، بدون هیچ رویکرد مشخص در موضوع و روش روشن در گفتوگو و چگونگی پیشبرد آن از نقطهای به نقطه دیگر، پر واضح است که جز سرگرمیِ محض نقشه راه فرهنگی ندارند.
بهراستی به فکر یک برنامهساز نمیرسد، در یک جشن ملی برنامهای غیر از این شیوه تکراری و بیخاصیت تولید کند؟
تلویزیون و آموزش و پرورش نقش تعیینکنندهای را در نابسامانی فرهنگی ایفا کردهاند. و زمانی که رسانه فراگیر رسمی کشور یکساحت پیش برود، نبود تنوع افکار و مسدود شدن دیدگاههای متکثر جامعه امروزی، به تکامل و تعالی راه پیدا نمیکند.
به قول اخوان ثالث؛ پرسید ز من اهل دلی کیش تو چیست؟
آزادگی و صلح و صفا کیش مَنست
لینک کوتاه
مطالب مرتبط
- رابطه ظرف و مظروف
- پیشبینی درآمد ۸ هزار میلیارد تومانی برای صداوسیما در سال ۱۴۰۴
- کدام شبکههای تلویزیونی ادغام یا منحل میشوند؟
- مدیر پلتفرم فیلیمو خبر داد؛ دریافت ابلاغیه شکایت صداوسیما به دلیل پخش فوتبال و «جوکر» و چند سریال
- اطلاعیه شورای ورزش سازمان صداوسیما در پی حواشی اخیر
- بازگشت یلدایی جنابخان به تلویزیون
- تلاش صداوسیما برای فرار از بحران مخاطب با بازگرداندن چهرهها/ راه چاره چیست؟
- فرصتها و تهدیدهای مدیران جدید سیما چیست؟/ لزوم برآوردن انتظارات
- تصمیم نهایی ساختمان شیشهای برای جامجم چیست؟
- جزئیاتی از مصوبه نظارت صداوسیما بر نمایش خانگی/ مجلس چهزمانی مصوب میکند؟
- پیامدهای ناگزیر/ درباره واگذاری نظارت بر شبکه نمایش خانگی به صداوسیما
- پایان نمایش/ آیا باید با شبکه نمایش خانگی هم خداحافظی کرد؟
- جزئیات کامل تفاهم ارشاد و صداوسیما درباره نمایش خانگی، فضای مجازی و…
- جدیدترین اظهارات جبلی درباره نمایش خانگی؛ آییننامه تخلفات در راه است
- تهیهکننده فیلم خبر داد؛ تلویزیون برای پخش «شماره ۱۰»، هفت میلیارد تومان پرداخت کرد
پربازدیدترین ها
- «استخر»؛ خواستن یا نخواستن؟
- «فراموشخانه»؛ قربانیان فراموششدهی تاریخ
- درباره آواز گنجشکها :نمادی از انسانی که هم می تواند پرواز کند وهم می تواند اسیر شود
- تاریخچه سریالهای ماه رمضان از ابتدا تاکنون/ در دهه هشتاد ۴۰ سریال روی آنتن رفت
- در پنجاه و یکمین دوره برگزاری؛ فیلم قصیده گلمکانی در بخش کشف جشنواره تورنتو
آخرین ها
- «یخ بستگی»؛ برف روی کاجها
- نشست خبری رئیس سازمان سینمایی / گزارش تصویری
- نگرانی مدیر عامل خانه سینما/ اسعدیان: باید سینمای زیرزمینی را روی زمین بیاوریم تا قابل کنترل باشد
- در نشست خبری سیمافیلم مطرح شد؛ آخرین وضعیت تولید و پخش «پایتخت۸»، «مرد سه هزار چهره»، «سلمان فارسی» و…
- فیلم مهرداد اسکویی بهترین مستند جشنواره دوربان شد
- نمایش فیلم «پاتر پانچالی» در سینماتوگراف اهواز؛ تو با یک فیلم بومی روبرو هستی
- نگاهی به «اودیسه»/ کریستوفر نولان در دام نفرین کرونوس
- شاعرانگیِ فروغ؛ از تجربهی زیسته تا معماری تصویر
- مراسم افتتاحیه بیست و یکمین جشنواره بین المللی نمایش عروسکی تهران / گزارش تصویری
- پنجاه و یکمین جشنواره فیلم تورنتو؛ مستند افسانه سالاری به کانادا میرود
- مورگان فریمن: اگر دستمزد خوب باشد، از ضعفهای فیلمنامه میگذرم
- «ابرسواران مه رکاب» منتشر شد
- پیتر گیل درگذشت
- سه جایزه جشنواره ایتالیایی به «مرد آرام» رسید
- «بیضاییخوانی» به «اژدهاک» رسید
- در پنجاه و یکمین دوره برگزاری؛ فیلم قصیده گلمکانی در بخش کشف جشنواره تورنتو
- «نفسگیر»؛ وقتی بحران نه با ویروس که با انکار آغاز میشود
- «فراموشخانه»؛ قربانیان فراموششدهی تاریخ
- نگاهی نقادانه بر تجربه تئاتر تعاملی ایوب بختیاری/ پداگوژی روایت
- به مناسبت ۲۸ تیری که سالمرگ خسرو شکیبایی بود/ دیداری که خاطرهای ماندگار شد
- کمدی «مادرکیو» دوباره روی صحنه میرود
- «روز افشاگری»؛ وقتی اسپیلبرگ به سوی ناشناختهها بازمیگردد
- مریم همتیان درگذشت
- نامه خانه سینما به پزشکیان منتشر شد/ پاسخ سخنگوی دولت
- «زن و بچه»؛ فروپاشیدن
- ورایتی خبر داد؛ عبدالرضا کاهانی با «بهشت خالی» به ادینبورگ میرود
- رکورد «انتقامجویان: پایان بازی» شکست؛ «مرد عنکبوتی: روز کاملاً جدید» درحال ورود به فهرست تاریخی فروش گیشه
- امیر نادری و ذات و زبان سینما
- رمان «رخشان»؛ گُذار از خامیِ عاطفی تا رسیدن به بلوغ فکری
- فستیوال فیلم ونیز ۲۰۲۶؛ توضیحات مدیر جشنواره درباره غیبت فیلمهای هالیوودی
