نویسنده: کامبیز نوروزی*
موضوع استفاده غیر مجاز از انواع تولیدات فرهنگی معضلی قدیمی در ایران است. تولیدات فرهنگی اساسا شامل انواع مختلف کالاهایی می شود که به طور اختصاصی برای انتقال فکر یا احساس آفریده شده اند و همچون یک تابلوی نقاشی، کتاب یا فیلم، محصول فعالیت فکری، هنری یا صنعتی است. مقصود از استفاده غیر مجاز نیز این است که بدون کسب اجازه از آفریننده یا مالک حقوق مادی اثر، از آن بهره برداری تجاری صورت بگیرد. اما در این زمینه دو تصور غلط وجود دارد؛ اول اینکه عنوان می شود دولت باید از این تولیدات حفاظت کرده و از حقوق آفرینندگان فرهنگی مراقبت به عمل آورد. دوم اینکه تصور می شود قوانین حقوقی در این زمینه دچار اشکال است.
در توضیح این دو دیدگاه غلط باید عنوان کرد که در کشور قانونی با عنوان حمایت از حقوق مولفان، مصنفان و هنرمندان وجود دارد که نزدیک به ۴۰ سال از عمر آن می گذرد (و به رغم اینکه موضوعات مربوط به تکنولوژی دیجیتال و اینترنت در آن دیده نشده است)، با وجود این برای حمایت از تولیدکنندگان آثار، قانون خوب و مناسبی است. نکته اینجاست آن کسانی که موظف به حفظ آثار هستند، دولت ها نبوده بلکه این صاحبان آثار هستند که مسوولیت مراقبت از تولیدات خود را بر عهده دارند. آثار فکری و هنری همچون هر کالای دیگری، حقوقی مادی دارد و همان طور که اگر فردی مالک اتومبیلی است، از حقوق خود در زمینه مالکیت آن دفاع می کند، صاحب یک شعر یا رمان یا یک اثر تحقیقی نیز از حقوقی مشابه برخوردار است. در نتیجه همچون زمانی که ماشینی مورد سرقت قرار می گیرد و صاحب آن برای پیگیری حقوق آن به نهادهای مربوطه مراجعه می کند، در اینجا نیز در صورت استفاده غیرمجاز از محصولات فرهنگی، تولیدکننده کالا است که باید در جهت احقاق حقوق خود گام بردارد. ولی متاسفانه در هنرمندان و نویسندگان ایرانی یا دیگر کسانی که این قبیل محصولات فرهنگی را تولید می کنند، تقریبا اراده جدی معطوف به عمل برای دفاع از حقوق مادی خود وجود ندارد و در تمامی ۴۰سالی که از عمر قانون حمایت از حقوق مولفان و مصنفان و هنرمندان گذشته است، شاید ۵۰پرونده هم در دادگستری تشکیل نشده باشد که کسی علیه دیگری [بر این مبنا] شکایت کرده باشد. مشکل اصلی، گروه های ذی نفع هستند که برای دفاع از حقوق مادی خود اقدام نمی کنند. یک آلبوم موسیقی منتشر می شود و در کمتر از ۲۴ ساعت تمام تراک های آن در اینترنت قابل دسترسی است و با این حال کسی خواهان تعقیب عامل این اقدام مجرمانه نیست. همین مسائل باعث می شود که دفاعی از صاحبان آثار انجام نشود.
در این بین سوالی که مطرح می شود این است که چه دلیلی وجود دارد صاحبان آثار اقدامی در این جهت انجام نمی دهند؟ دلیل این امر به اقتصادی نبودن بخش های زیادی از نظام تولیدات کالاهای فرهنگی باز می گردد. در واقع کالای فرهنگی به عنوان کالای اقتصادی در فرهنگ عمومی و حتی صاحبان آثار به خوبی تبیین نشده است. هر کجا که بیشتر شفاف سازی صورت گرفته، پیگیری حقوق هم بیشتر شده است. به عنوان مثال در سال های اخیر صنعت سینما در این زمینه نسبت به بخش های دیگر موفق تر عمل کرده است.
ضمن اینکه ناگفته نماند یکی دیگر از مهم ترین دلایل عدم پیگیری صاحبان آثار به تحلیل هزینه و فایده آنها از پیگیری حقوقی بازمی گردد. ممکن است طولانی بودن روند پیگیری یا مواجهه با افرادی خاص از همکاران یا هر دلیل دیگری، تمایل صاحب اثر را نسبت به پیگیری حق خود کمرنگ کند. به هرصورت ممکن است بخشی از این ملاحظات درست باشد، اما به صورت کلان و از نظر پیشبرد فرهنگ دفاع از حقوق مالکانه در کالاهای فرهنگی قطعا خلل ایجاد خواهد کرد. مساله مهم این است که اگر گروه های ذی نفع اعم از انواع و اقسام آثار فرهنگی برای تحقق حقوق خود تلاش نکنند، حمایت از مالکیت معنوی در ایران ناممکن خواهد بود.
* برگرفته از گفت و گوی ایشان با باشگاه اقتصاددانان
* پژوهشگر حقوق مطبوعات
□
روزنامه دنیای اقتصاد،
![](/wp-content/themes/cinemacinema/img/tel.gif)
لینک کوتاه
مطالب مرتبط
- عدالت به سبک قیصر مسعود کیمیایی/یادداشتی از کامبیز نوروزی
- برگزاری هماندیشی انجمن صنفی ویاودی / شتابِ قانونگریزِ دیجیتال و تلاش برای انتظامبخشی به پلتفرمها
- این دو فیلم مشابهتی ندارند/ یک روایت حقوقی درباره پرونده «قهرمان» در گفتوگو با کامبیز نوروزی
- اختصاصی/ کامبیز نوروزی: کسانی که نمیتوانند قدشان را بلند کنند، پای دیگران را کوتاه میکنند!
- گفت وگوی سینماسینما با کامبیز نوروزی درباره ممنوعیت نمایش فیلم ماهمه با هم هستیم در کرمان
- رامبدجوان و دیگران ؛ حریم خصوصی و باقی قضایا/یادداشتی از کامبیز نوروزی حقوقدان
- قسمِ درست محسن تنابنده/یادداشتی از کامبیز نوروزی حقوقدان
- دریای ملّت و کاسۀ سیما و فوتبال ملّی/انتقاد کامبیز نوروزی از عملکرد تلویزیون در بازی ایران- مراکش
- انتقاد تند کامبیز نوروزی از عملکرد ضعیف تلویزیون درحملات تروریستی امروز
- یادداشت کامبیز نوروزی حقوق دان درباره نامه رئیسی به رئیس صداوسیما
- شجریان و صدایش ماندنی اند بی صداوسیما
- تحلیل جزئیات حقوقی وداع جنابخان از «خندوانه» در سینماسینما / کامبیز نوروزی: سالارزهی حق دارد هر تصمیمی بگیرد
- واکنش کامبیز نوروزی حقوقدان به دانلود غیرقانونی «ابد و یک روز»: سرقتهای ضد فرهنگ
- واکنش یک حقوقدان، درباره «فروشنده» و اظهارات سخنگوی ارشاد
نظر شما
پربازدیدترین ها
- یادداشت محمد حقیقت درباره جشنواره ونیز/ آیا شاهکاری در راه است؟
- در حال و هوای جشنواره ونیز/ انتظارها از آلمادوار بالا بود، اما…
- اعطای جایزه هفته منتقدان جشنواره ونیز به فیلمساز ایرانی/ صاحبان جوایز فیپرشی شناخته شدند
- در حال و هوای جشنواره ونیز/ جایزهای به لیدی گاگا میرسد؟
- «پیر پسر» در جشنواره لوکا/ فیلمی با بازی لیلا حاتمی و حامد بهداد مسافر ایتالیا شد
آخرین ها
- ۲ فیلم ایرانی در جشنواره دانشجویی اروگوئه رقابت میکنند
- شیر طلای ونیز به آلمادوار رسید
- جایزه افقهای اکسترای جشنواره ونیز برای نادر ساعیور
- اعطای جایزه هفته منتقدان جشنواره ونیز به فیلمساز ایرانی/ صاحبان جوایز فیپرشی شناخته شدند
- تلخی بیپایان/ درباره نمایش «ترور»
- برای رقابت در بخش بهترین فیلم بینالمللی؛ ۷ کشور دیگر فیلمهای اسکاریشان را معرفی کردند
- نخستین جوایز جشنواره ونیز اهدا شد/ «ماناس» و «آلفا» دو جایزه اولِ بخش مستقل ونیز را گرفتند
- «رها» با شهاب حسینی کلید میخورد
- اکران «شهسوار» از چهارشنبه
- پایان مأموریت «ناریا» در تهران
- بزرگداشت فرامرز قریبیان برگزار شد؛ دوستت دارم رفیق!/قریبیان یک چهره ماندگار فرهنگی است
- در حال و هوای جشنواره ونیز/ جایزهای به لیدی گاگا میرسد؟
- راهیابی «آخرین تولد» به پنج جشنواره بینالمللی
- قهرمانی تیم ملی کشتی فرنگی جوانان ایران در مسابقات جهانی با حمایت همراه اول
- یادداشت محمد حقیقت درباره جشنواره ونیز/ آیا شاهکاری در راه است؟
- «پیر پسر» در جشنواره لوکا/ فیلمی با بازی لیلا حاتمی و حامد بهداد مسافر ایتالیا شد
- چهار فیلم جدید با ترکیب تازهای از بازیگران روی پرده سینماها
- از «قیام» نتفلیکس تا آثار ایرانی در جشنواره بوسان
- حضور همراه اول در بزرگترین رویداد فناوری عراق
- با تمدید ۳ ساله قرارداد؛ همکاری دیوید فینچر با نتفلیکس در قالب ۴ پروژه ادامه دارد
- دبیر جشنواره موسیقی فجر: خیالتان راحت؛ موسیقی رَپ خطر ندارد!
- نشست تئاتر و آموزش با حضور صابر ابر، الهام کردا و ستاره اسکندری
- بزرگداشت فرامرز قریبیان برگزار میشود
- در حال و هوای جشنواره ونیز/ انتظارها از آلمادوار بالا بود، اما…
- جایزه ویژه جشنواره بلغارستان به «کیک محبوب من» رسید
- جایزه جشنواره ارمنستانی به «بختگان بیبخت» جایزه
- صدور مجوز برای ۴ طرح سریال نمایش خانگی
- آغاز جنگ ستارگان در ونیز از سوی منتقدان
- شاعری که روحش همه نیمایی بود؛ بدرقه محمدعلی بهمنی به خانه ابدی
- مینی سریال گریسلدا؛داستان یک ملکه شرور