سینماسینما، افشین اشراقی:
یکی از ایرادهایی که به منطقِ رواییِ متری شیشونیم گرفتهاند مربوط میشود به صحنهی فرار ناصر خاکزاد. از نظر خردهگیران، صحنهی یادشده دو ایرادِ اساسی دارد: انگیزهی صمد برای آزادکردنِ متهم روشن نیست، دلیلِ منصرفشدنِ ناصر نیز. چرا صمد ناصر را آزاد میکند؟ ناصر چرا اینقدر زود شُل میشود و مستأصل؟
متنِ پیشِ رو جوابیه نیست. صرفاً بر آن است که توجهها را جلب کند به جلوهی صوتیای که شاید خیلیها آن را نشنیده یا بیاعتنا از کنارش گذشته باشند: درست در لحظهای که ناصر از دویدن صرف نظر میکند و «قرار را بر فرار» ترجیح میدهد، صدایی به گوش میرسد: صدای چرخیدنِ پنکههای سقفی. وسط خیابان؟! پنکهی سقفی؟! بله. این جلوهی صوتی را چند سکانس پیشتر شنیده بودیم. جایی که ناصر را میبرند برای انگشتنگاری. در ابتدای صحنهی انگشتنگاری، نمایی میبینیم از چرخیدنِ پنکههای سقفی. که صدایشان بهوضوح شنیده میشود.
اما این صدا و آن صدا چه ارتباطی با هم دارند؟ صدای پنکه پلیست بین دو صحنه. اما به چه چیزی اشاره دارد؟ پاسخ دادن به پرسشِ پیشین آسان نیست. فیلم ما را متوجهِ احساسِ ناصر خاکزاد میکند در آن لحظه. احیاناً همان حسی میآید سراغاش که در آن مکان برای اولین بار تجربه کرده بود. اما چه حسی؟ روشن نیست.
برداشت نگارنده این است که ناصر در یک آن درمییابد که راهی برای فرار ندارد. چرا که هویتاش را شناسایی کردهاند و برایش پروندهسازی. این نکته را هم نباید از نظر دور داشت که او پیشتر بریده و به تهِ خط رسیده بود: میخواست خودش را خلاص کند که نشد. اما برداشتِ نگارنده بیاعتبار میشود زمانی که به یاد بیاوریم صحنهی هجومِ پلیس به «آشپزخانه» را. دستبندِ ناصر را بستهاند به در. بعد از انفجار و پرتشدنِ حواسِ مأموران، او بار دیگر تقلا میکند برای فرار. پس چرا همان موقع (در خیابان) فرار نکرد؟ آدمیست دیگر!
بهتر بود که صدای پنکه واضحتر شنیده و در ضمن اشارهی دقیقتری میشد به حس ناصر خاکزاد. شاید هم تعمدی در کار بوده. اینکه سازندگان ترجیح دادهاند که دُزِ تأویلپذیریِ صحنه را ببرند بالا و به تماشاگرانِ نکتهسنج مجال بیشتری دهند برای بیانِ برداشتِ شخصیشان. در هر حال، در شکل فعلی هم تلاش سازندگان (کارگردان و تدوینگر و طراح صدا) ستودنیست. نباید فراموش کنیم که در سینمای ایران کمتر به صدا و قدرتاش توجه میشود و در میدان عمل، از ظرفیتهای بیانی و نمایشیاش استفادهی چندانی نمیشود. البته آنورِ قضیه را هم باید دید: اینکه صدا در حوزهی نظر نیز مغفول مانده است و در نقد و تحلیلها شأن و منزلتِ چندانی ندارد.
پینوشت: نگارنده دو بار به تماشای فیلم نشست. یک بار در سینمایی با سیستمِ صوتیِ بیکیفیت و بار دیگر، در پردیس سینمایی کاپری. که مجهز است به دالبی ۵٫۱٫ راقم این سطور تا حدود زیادی مطمئن است که در صحنهی فرارِ ناصر خاکزاد از صدای پنکه استفاده شده. ولی شاید هم افکتی که صحبتاش شد نتیجهی گنگکردنِ لحظهایِ آمبیانس باشد. که البته باز هم جنسِ صدا – دستکم برای نگارنده – تداعیکنندهی چرخیدنِ پنکههاییست که پیشتر دیده و صدایشان را شنیده بودیم.
لینک کوتاه
مطالب مرتبط
- زنی گرفتار در ساختاری آسیبزننده/ تحلیل اجتماعی فیلم «زن و بچه»
- «زن و بچه»؛ فروپاشیدن
- درباره «زن و بچه»/ زنی در میانه خشم و خروش و بخشش
- فیلم سینمایی «زن و بچه» به اکران آنلاین رسید
- جشنواره فیلم کن ۲۰۲۶؛ فهرست بخش کلاسیک اعلام شد/ یک فیلم ایرانی در میان آثار کوتاه
- «زن و بچه»؛ کوچه پسکوچههای یک فیلمساز
- درباره «زن و بچه»؛ کدام زن؟! کدام بچه؟!
- «زن و بچه»؛ دوئلی تصویری با چهرههایی خیرهشده به دوربین
- «زن و بچه»؛ خیره با چشمان باز به کابوسی که زندگیات را میبلعد
- بازنمایی جامعه مردسالار در «پیر پسر» و «زن و بچه»
- بدهی ۳۵ میلیاردی سینما/ سعید روستایی فیلم جدید میسازد/ بزودی بلیت شناور اجرا خواهد شد
- «زن و بچه»؛ چرا غافل از احوال دل خویشتنم؟
- «زن و بچه»؛ فرم پیش از معنا
- «زن و بچه»؛ سفری در دل تلاطم زندگی یک زن
- خوانشی آدلری از پدر در «برادران لیلا»/ تاجی از توهّم بر سرِ عقده
نظر شما
پربازدیدترین ها
آخرین ها
- مستند «شهین» نمایش داده میشود
- «مرلین» به تماشاخانه هما میرود/ «اندوه اردیبهشت» روی صحنهی لبخند
- فیلمبرداری فیلم پنجاه و یکم وودی آلن تمام شد
- «فادرلند»؛ وطنی که دیگر نیست
- انتشار نسخه ویژه نابینایان «بدنام» و «کنکل»
- نامزدهای گرمی ۲۰۲۷ معرفی شدند
- مرور آثار کیارستمی در پاریس
- پایان تصویربرداری «سلبریتی»/ روایتی از تقابل چهره عمومی و جهان درونی شهرت
- نمایش مجموعهای از فیلمهای کوتاه و انیمیشن در موزه سینمای ایران
- علیرضا رهگذر درگذشت
- «مجلس قربانی سنمّار» در بیضاییخوانی
- «عشق ممکن»؛ طمع در لباس فضیلت
- نگاهی به سینمای مستقل و هنرمندانه ناصر تقوایی؛ از میزانسنهای ماندگار تا معنای ایستادگی و سکوت
- «یل» فعلا اجازه ادامه انتشار ندارد
- «همسفر» و «ذوق مرگ» در راه سینماها
- پاسداشت خسرو احمدی؛ مرد مهربانی که صادقانه کار میکند
- جلسه شورای داوری انجمن صنفی تماشاخانههای خصوصی برگزار شد؛ تأکید بر حل اختلافات درونصنفی
- سرژ رضوانی؛ هنرمندی چند وجهی که هیچگاه خود را جدا از ایران نمیبیند
- در سیونهمین دوره برگزاری؛ مستند پگاه آهنگرانی نامزد جایزه فیلم اروپا شد
- میکاییل شهرستانی «افسانههای تبای» را روی صحنه میبرد/ «چمدانهای بیمقصد» در خانه نمایش مهرگان
- جشنواره تئاتر فجر۴۵؛ معرفی مدیران بخشهای دیگرگونههای اجرایی، نمایشنامهنویسی و پایش دانشجویی
- سینمای مستند؛ مهمان کمسهم جشنواره ملی فیلم فجر
- «آنها که کمتر میشناسیم»؛ روایتی از زندگی زنان و کودکان روستایی
- گلاب آدینه؛ بازیگر مؤلف و راوی رنجهای معاصر
- در پنجاهودومین دوره برگزاری؛ نیکول کیدمن در مراسم سزار تجلیل میشود
- «بلفاست»؛ روایت یک رویداد تلخ تاریخی از دریچهی نگاه یک کودک
- پارک چان-ووک «راهزنان رتلکریک» را میسازد
- «بلفاست» زیر ذرهبین منتقدان؛ دریچهای تاریخی به جهان از منظر یک کودک
- فراخوان چهل و پنجمین جشنواره ملی فیلم فجر منتشر شد
- «افسانه سپهر» و «دیاِناِی» در راه اکران آنلاین





