سینماسینما، علی ظهوریراد
«تالان» مستندی با یک موضوع آشنا یعنی خشکسالی و کمآبی است، اما فیلمساز به جای پریدن از این شاخه به آن شاخه و کلیگویی، سعی کرده با بررسی همهجانبه این موضوع در یک جغرافیا یعنی استان خراسان که هم جمعیت شهری و هم جمعیت کشاورز دارد، تاثیر مخرب این مسئله را بهخوبی نشان دهد و تا حد زیادی هم در این کار موفق بوده است.
«تالان» ساختار سادهای دارد. کارشناسانی که رو به دوربین در مورد کمآبی، دلایل و پیامدهای آن صحبت میکنند، تصاویری از کشاورزان که از تاثیر بیآبی بر زندگی خود میگویند، تعدادی تصویر آرشیوی و گفتار متنی با صدای گرم مسعود رایگان که هر جا لازم است، اطلاعات لازم را به ما برای فهم بیشتر موضوع فیلم میدهد. اما قدرت «تالان» اینجاست که با این ساختار ساده تبدیل به مستندی حوصلهسربر نمیشود. استفاده بهجا و بهاندازه از هر یک از این عوامل و استفاده از یک تدوین خوب و منطقی باعث جذاب شدن آن شده است تا اگر کسی واقعا دغدغه بیآبی را دارد، برای فهمیدن ریشههای آن تا انتها این مستند را ببیند.
کارگردان «تالان» خواسته مستندش را به زنگ خطری برای بحران آب و فراتر از آن، باقی ماندن کشور ایران به عنوان یک کشور که گویا همه ساکنانش در خواب هستند (و چند بار در مستند به این مضمون اشاره میشود) تبدیل کند. ایرانیانی که نمیدانند ممکن است نسل بعدی آنها مجبور باشند به عنوان شهروند درجه دوم در کشور دیگری زندگی کنند. در خلال مستند صدای دو گوینده را میشنویم که اخبار مربوط به کمآبی، چاههای غیرمجاز، خشکسالی و مشکلات کشاورزان را با لحنی خالی از احساس درست مثل گویندگان خبر میخوانند. این بیاحساسی شبیه ناقوسی توخالی است که گویا قرار نیست هیچ کسی را از خواب غفلت بیدار کند. انگار کارگردان با گذاشتن این صداهای بیاحساس در مستند خواسته طعنهای به وجدان خواب شهروندانی بزند که پایداری این سرزمین را که در گرو حل مشکل آب است، از دولتمردان خود مطالبه نمیکنند.
مهمترین نقطه قوت «تالان» بخش تحقیقی آن است. همانگونه که گفته شد، این مستند تنها کمآبی را در استان خراسان بررسی میکند و در این بررسی هم نمیخواهد با کلیگویی و زدن حرفهای تکراری، تنها با بیان مسائل آبوهوایی سر و ته قضیه را هم بیاورد. «تالان» با بررسی وضعیت کشاورزی در دشت مشهد از سال ۴۵ تا حال حاضر و همچنین بررسی بیشتر نظریههای مربوط به بحران آب، تمام تلاشش را برای ارائه یک تصویر تمامعیار از این بحران انجام داده. انتخاب کارشناسان هم به شکلی بوده که بهاصطلاح کسی یک طرفه به قاضی نرود و همین مسئله باعث شده ما با تنوع دیدگاهها در این زمینه آشنا شویم و جالب اینجاست که همه این دیدگاهها درنهایت یک حرف را میزنند؛ اینکه نابودی ایران به دلیل خشکسالی امری حتمی است.
در «تالان» سعی شده مخاطب نهتنها از نظر علمی این مسئله، بلکه از نظر احساسی هم درگیر ماجرا شود. صحنه پر کردن چاه غیرمجاز کشاورزی که او از سر استیصال خود را در آن میاندازد تا در آن دفن شود، اما نجاتش میدهند، در کنار چند صحنه دیگر از صحبتها و گلایههای این کشاورزان، یا صحنههایی که از حاشیهنشینهای مشهد فیلمبرداری شده، همه از نظر احساسی مخاطب را درگیر خود میکند، اما این هوشمندی هم وجود داشته که «تالان» به ورطه احساسات نیفتد. این صحنهها با تدوین خوب فیلم در طول آن پخش شدهاند تا هر جا لازم است، شاخکهای احساسی مخاطب تحریک شود.
«تالان» سعی دارد ریشههای کمآبی، دلایل تداوم آن، راهحلهای برونرفت از این بحران و عواقب ماندن در این وضعیت را بیان کند. بیان تمام اینها در یک زمان کوتاه کار راحتی نیست، اما تالان سعی کرده این کار را بکند و تا حد زیادی موفق هم بوده است. ساخت مستندهایی هشداردهنده که بو و خاصیتی داشته باشند و بتوانند توجهها را به خود جلب کنند، اصلا آسان نیست. مستندهایی که به شکل تولید انبوه و تنها برای صرف بودجه ساخته میشوند، این روزها همه جا پیدا میشوند و قطعا تولید آنها عرصه را بر امثال «تالان» تنگ کرده، اما ناامید نشدن و تلاش برای رساندن پیامی مهم به همه ایرانیان، قطعا چراغ راه تیم سازنده «تالان» برای تولید این اثر بوده.
در آغاز و پایان فیلم با تصویر پیرمردی روبهروییم که در یکی از کهنترین قناتهای ایران که در یونسکو هم ثبت شده، قدم میزند. این قدم در پایان فیلم به پایان قنات و محلی که قنات به روی زمین میرسد، ختم میشود و پس از آن تونل سیاه، نور چشمان بیننده را کور میکند. شاید این پیام فیلمساز است که میخواهد
بگوید این تاریکیهایی که به خاطر کمآبی در راه آینده کشور ما وجود دارد، با هوشیاری و اندیشیدن به راهحلها میتواند حل شود. هر چند آنچه در طول مستند میبینیم، این امید را کمرنگ میکند، اما همیشه امیدوار بودن بهترین انگیزه برای ادامه مسیرهای سخت است و «تالان» هم از ما میخواهد امیدوار باشیم.
منبع: ماهنامه هنروتجربه
لینک کوتاه
مطالب مرتبط
- چهار فیلمنامه پروانه ساخت سینمایی گرفتند
- مهدی شامحمدی: اکران آنلاین تاثیری بر تعداد مخاطبان مستند نداشت/ مستند اجتماعی همیشه پر مخاطب است
- بازخوانی یک قتل از پیش طراحی شده/ نگاهی به مستند «ترور سرچشمه»
- گفت آن گلیم خویش بدر میبرد ز موج/ وین جهد میکند که بگیرد غریق را/ نگاهی به مستند «صبیه»
- آبشخورِ آهوانِ تشنه!/ نگاهی به مستند «مُغیسُف»
- نمایش ۶ فیلم مستند ایرانی در برنامه انجمن آسیایی نیویورک
- نگاهی به مستند «زیر این چتر باران میبارد»/ چیزی خزنده و مرموز راه پیدا کرده به دفتر مدیری مسئول
- «کاغذپارهها» از اول بهمن اکران عمومی میشود
- خبرهای تازه از «اکران حقیقت»/ نمایش چهار مستند در بهمن ماه
- صنوبرهایِ شیرین، در همنوازیِ عشق
- مستندهای بخش مسابقه اصلی «ایدفا» معرفی شد
- شهرت یا آرامش / مستند «مزرعه کلارکسون»؛ پیچوخمهای مزرعهداری
- یک هشدار زیبا / مستند «سالی که جهان تغییر کرد»؛ حال خوش طبیعت وقتی انسان در قرنطینه بود
- قدیمیترین تصاویر عزاداریها و مجالس آذری زبانها در مستند «صادق الوعد»
- نه فرشتهام، نه شیطان
نظر شما
پربازدیدترین ها
آخرین ها
- در سی و دومین دوره برگزاری جشنواره؛ فیلمساز ایرانی با «۳۲ متر» به سارایوو میرود
- آقای کارگردان جنگ فرهنگی را برده است؛ یونانیها در افسون «اودیسه» کریستفر نولان
- مراسم تشییع و خاکسپاری پیکر زنده یاد «اکبر عبدی»
- با بازی دیوید جانسون؛ دنباله سوم «پلنگ سیاه» ساخته میشود
- پاتوق مستند و نمایش «دختران باد» و «بوم ایرانی»
- اکبر عبدی به خانه ابدی بدرقه شد
- در رثای خیرخواه، اکبر آقای عبدی!
- خوانهای اودیسئوس؛ سفر اسطورهای میان هیولاها، وسوسهها و آزمونهای انسانی
- اکبر عبدی؛ از بازیگریِ بدن تا آفرینش شخصیت
- آخرین پلان مرد هزارچهره؛ اکبر عبدی در قاب جاودانگی
- اکبر عبدی درگذشت
- عکاس مشهور ایرانی در بستر بیماری/ یک درخواست از وزیر ارشاد
- ۲ فیلم ایرانی در ایتالیا؛ آثار قرایی و عسگری در ونیز ۲۰۲۶ نمایش داده میشود
- کورش سلیمانی از مدیریت تئاترشهر استعفا داد
- «در محاصره» به آفریقا جنوبی میرود
- در هشتاد و سومین دوره برگزاری؛ فیلمهای جشنواره ونیز با آثاری از سینماگران ایرانی اعلام شد
- نولان در صدر لیست؛ فهرستی از ۱۰۰ کارگردان قدرتمند هالیوود منتشر شد
- «اودیسه» نولان؛ سفری خیرهکننده به قلب اسطوره، اما نه به عمق انسان
- به مناسبت هفت سالگی سوینا؛ نسخه ویژه نابینایان «گیلانه» با صدای گلاب آدینه منتشر میشود
- «مرا ببوس»؛ صدای زنی که روایت را از آنِ خود میکند
- آغاز اکران آنلاین مستند «ساعت بیولوژیک»/ جشنواره سریالسازی نوین با روایت عمودی
- «کلاغ»؛ به دنبال روایتی غیرکلیشهای
- «بایسیکلران»؛ دور باطل در جهانی گروتسک
- جشنواره ونیز ۲۰۲۶؛ آیا فیلمی از ایران شانس رفتن به مسابقه را دارد؟
- هجوم به یک سالن تئاتر به دلیل مطالبه مالی!
- نهمین جایزه کتاب سال سینمایی در ایستگاه پایانی
- چرا «مزرعه حیوانات» نفروخت؟
- برای آخرین بار، «مرا ببوس»
- «استخر»؛ خواستن یا نخواستن؟
- فینال جام جهانی رقیب روز یکشنبهی فیلم نولان
