سینماسینما، منوچهر دینپرست
تقویم فرهنگی ایران، در سالهای اخیر چنان انباشته از جشنوارههای سینمایی شده که گاه نمیتوان میانشان تمایز روشنی یافت. از جشنواره فیلم فجر بهعنوان مهمترین رویداد سینمایی کشور گرفته تا جشنواره بینالمللی مقاومت، جشنواره فیلم کوتاه تهران، جشنواره سینماحقیقت (ویژه فیلم مستند)، جشنواره فیلم کودک و نوجوان اصفهان، جشنواره شهر، جشنواره سلامت، زنان و زندگی شهری، جشنواره فیلم سبز، جشنواره دانشجویی رویش و دهها جشنواره استانی و تخصصی دیگر؛ گویی هر حوزهای از زندگی فرهنگی ما بخشی از خود را در قاب سینما جستوجو میکند.
اما این تعدد جشنوارهها چه پیامی دارد؟ آیا میتواند نشانه بالندگی سینمای ایران باشد یا برعکس، از پراکندگی و فقدان سیاست فرهنگی منسجم حکایت میکند؟ از یک سو، گسترش جشنوارهها را میتوان نشانه پویایی و تنوع فرهنگی دانست. هر جشنواره با مخاطب خاص خود سخن میگوید و زمینهای برای بروز سلیقهها و دغدغههای گوناگون فراهم میآورد. جشنواره فیلم کودک از دنیای خیال و امید میگوید، در حالیکه سینماحقیقت به واقعیتهای مستند و اجتماعی میپردازد. در چنین بستری، فیلمسازان جوان فرصت مییابند آثارشان دیده شود و گامی بهسوی حرفهایشدن بردارند. همچنین، برگزاری جشنوارهها در شهرهایی چون مشهد، تبریز، شیراز و یزد، به تمرکززدایی فرهنگی یاری میرساند و استعدادهای محلی را به عرصه ملی میکشاند.
با این همه، روی دیگر سکه نیز قابل تأمل است. در بسیاری موارد، جشنوارهها بدون هدفگذاری روشن و برنامهریزی بلندمدت برگزار میشوند. گاهی بیش از آنکه محفلی برای گفتوگوی هنری باشند، رنگ و بوی تبلیغاتی یا سیاسی میگیرند. منابع مالی محدود، میان دهها رویداد پراکنده تقسیم میشود و نتیجه، چیزی جز تکرار، موازیکاری و خستگی مخاطب نیست. در چنین وضعی، حتی اعتبار جوایز و نامها نیز رو به فرسایش میرود.
در واقع، تعدد جشنوارهها بهخودیخود نه نقطه قوت است و نه ضعف؛ آنچه اهمیت دارد، کیفیت و کارکرد هر جشنواره است. اگر جشنواره بتواند زمینه گفتوگوی هنری، آموزش، کشف استعداد و پیوند میان سینماگران و جامعه را فراهم کند، بیگمان به رشد سینمای ایران یاری خواهد رساند. اما اگر به مناسبتهای موسمی و بیهدف فروکاسته شود، فقط بر تورم نمادین فرهنگی خواهد افزود.
سینمای ایران، برای بالندگی، بیش از تعدد جشنوارهها، نیازمند تمرکز، اندیشه و استمرار در سیاست فرهنگی است. جشنواره زمانی ارزشمند است که نه بهخاطر نامش، بلکه به سبب نقشی که در پرورش اندیشه و زیبایی ایفا میکند، در حافظه سینمایی ما باقی بماند.
تمرکز در سیاستهای جشنوارههای فیلم، اگر بهدرستی تعریف و اجرا شود، میتواند به بالندگی هنری و ارتقای کیفیت سینما بینجامد؛ اما اگر با نگاه محدودکننده و انحصاری همراه باشد، اثر معکوس خواهد داشت.
تمرکز در سیاستهای جشنواره به معنای آن است که اهداف، معیارها و جهتگیریهای کلان یک جشنواره بهروشنی مشخص شود و تصمیمگیریها پراکنده و سلیقهای نباشند. وقتی جشنوارهای خطمشی فرهنگی و هنری معینی دارد، مثلاً حمایت از سینمای مؤلف، گسترش نگاه اجتماعی یا معرفی استعدادهای نو و این سیاست در همه بخشها (انتخاب آثار، داوری، برنامهریزی و حمایتها) بهصورت منسجم اجرا میشود، نتیجه آن رشد تدریجی کیفیت آثار و شکلگیری جریان فکری پایدار است.
نمونههای جهانی این امر را میتوان در جشنوارههای کن، برلین یا ونیز دید؛ هر یک از این رویدادها هویت ویژهای دارد و تمرکز بر نوع خاصی از سینما باعث شدهاست فیلمسازان بدانند برای حضور در آن جشنواره باید چه رویکردی اتخاذ کنند. همین تمرکز سبب شکلگیری مدرسههای سینمایی و حتی سبکهای تازه در فیلمسازی شدهاست.
حال این پرسش مطرح میشود که جشنوارههای فیلم در ایران توانستهاند به جریان فکری یا ژانر خاصی بدل شود؟ در ایران نیز اگر جشنوارههای فیلم بتوانند سیاستهای خود را شفاف، هدفمند و متمرکز کنند، نتیجه آن تربیت نسلی از فیلمسازان آگاه به ارزشهای هنری و اجتماعی خواهد بود. تمرکز به معنای تعیین چشمانداز است؛ اینکه جشنواره صرفاً ویترین نباشد که هست، بلکه موتور محرک تولید، آموزش و نقد نیز باشد.
اما اگر تمرکز به انحصار یا یکصدایی تبدیل شود، جشنواره از مسیر بالندگی خارج خواهد شد. هنگامی که همه تصمیمها در دایره محدود مدیران یا نهادهای سیاسی گرفته شود و تنوع فرهنگی و خلاقیت هنرمندان نادیده گرفته شود، جشنواره به تکرار و تشریفات میرسد و بهجای رشد، رکود به بار میآورد.
بنابراین تمرکز باید هوشمندانه و منعطف باشد: یعنی ساختار مدیریتی جشنواره منسجم و هدفمند عمل کند، اما در انتخاب و داوری، میدان را برای تنوع دیدگاهها و تجربههای هنری باز بگذارد. چنین تمرکزی نهتنها بالندگی جشنواره را تضمین میکند، بلکه به رشد سینما، گسترش گفتمان فرهنگی و تقویت جایگاه بینالمللی آن کشور نیز منجر خواهد شد.
منبع: روزنامه اطلاعات
لینک کوتاه
مطالب مرتبط
- درنگی بر جشنواره فیلم فجر/ قاب شکسته سینما
- در رثای مردی که از فرهنگ ایران نوشید/ بیضایی؛ دلباخته شاهنامه
- نگاهی به فیلم «ناتور دشت»؛ یسنا گم شده!
- نگاهی به سریال «سووشون» اقتباسی از رمان سیمین دانشور/ قابهای زیبای شیراز
- جشنوارههای سینمایی و کشف استعدادها
- پایان مهلت ثبتنام بخش رسمی جشنواره کن/ فیلمهایی که شیفتگان سینما را مشتاق جشنواره فرانسوی میکند
- روشنایی ابدی یک ذهن شاعرانه/ نگاهی به فیلم «رویای سهراب»
- نگاهی به «تیتی» ساخته آیدا پناهنده/ زنی سرخوش و شکننده
- برگزاری اولین جلسه شورای جشنوارههای سازمان سینمایی با هدف مدیریت رویدادها
- فروغ قجابگلی، بهترین بازیگر زن جشنواره فیلم پکن شد
- آشغال زمانهات را بشناس
- پرویز شهبازی رییس هیات داوران جشنواره بوغازیچی ترکیه شد
- مانی حقیقی برنده رقابت با فونتریه و نوئه/ جایزه فرانسویها برای «خوک»
- کارگردان ایرلندی رییس هیات داوران جشنواره فیلم لندن شد
- جشنواره کن از نگاهی دیگر/ «یک ارتباط فرانسوی»
پربازدیدترین ها
آخرین ها
- نمایش «دیوانه خانه زری بوره»/ جُـنون آرام
- استقبال از فیلمهای سینماگران ایرانی در فرانسه چطور است؟
- جنابخان؛ لبخندی بر روزهای پرالتهاب
- جشنواره آمریکایی به فیلم مهران رنجبر جایزه داد
- انتشار کتاب صوتی «ستارهی لیلا» با صدای گلچهره سجادیه
- با اهدای جوایز هفتاد و نهمین دوره؛ «مرگ فروشنده» موفقترین بازسازی یک نمایش در تاریخ جوایز تونی شد
- در شصتمین دوره برگزاری؛ کارلووی واری از مگی جیلنهال و جسی آیزنبرگ تجلیل میکند
- «تهران کنارت»؛ همچون طنینی که در خود میپیچد
- چهار جایزه بینالمللی برای فیلم «این صداها واقعیست»
- موافقت شورای صنفی نمایش با پخش بازیهای فوتبال ایران در سینما
- وکیل مدافع خبر داد: تایید حکم غیابی جعفر پناهی به حبس و ممنوعیت خروج از کشور
- «مجلس ضربت زدن»؛ جدال جهل و خرد
- «بدنام»؛ کابوس زیستن در حاشیه بدنامی
- فیلمبرداری «جزیره من» آغاز شد/ حضور برد پیت در صحنهی بزرگترین رقابتهای موتورسواری جهان
- «خون بس» برنده جایزه بزرگ بهترین فیلمنامه کوتاه رودآیلند شد
- مرجان ساتراپی درگذشت
- مرجان ساتراپی؛ کارگردانی استاندارد و نویسندهای مولف
- «تهران کنارت»؛ من از تو دل نمیکنم
- «پلان آخر بازی»؛ همچون پرندهی مهاجری، که پرواز برایش شکل غایی سفر است
- فخری خوروش؛ بازیگر مولف و ستاره موج نوی سینمای ایران
- «تهران کنارت»؛ زخمهای کاری، از نمایی دیگر
- فرهاد ارجمندی درگذشت
- به حرمت پیدا نشدن ماکان/نامه ای به پرویز پرستویی
- «روز افشاگری» و موضع اسپیلبرگ در استفاده از هوش مصنوعی
- خبرهایی از سریالهای لطیفی، جعفریجوزانی و رضا میرکریمی
- کنسرت «بازی تاج و تخت» روی صحنه میرود
- «استودیو صدای بِربِریَن»؛ فریادها و نجواها
- خوانشی فرویدی از فیلمتئاتر «نیوجرسی»/ تراژدی بیوالایش: از ترومای اولیه تا سیطرهی سائق مرگ
- تدوینگر اسکاری درگذشت
- دلیله و یک نقش مکمل تأثیرگذار
